شوک ۷۲ ساعته به تراکنش‌های بانکی

دنیای اقتصاد: بررسی‌ها از برخی فعالان و کسب‌وکارها نشان می‌دهد که طی روزهای اخیر تعداد تراکنش‌ها با ۸۰درصد افت مواجه شده است. یک فعال حوزه نیز در این خصوص اعلام کرد که تعداد تراکنش‌ها در روز شنبه به یک‌چهارم تعداد معمول تراکنش‌ها در سایر روزها رسید. حتی در روز گذشته نیز این روند با وجود فعالیت شبکه ملی اطلاعات تغییر نکرده است. 

چرا این روزها تراکنش‌ها اختلال دارند؟ 

 این نخستین‌بار نیست که اینترنت قطع و اقتصاد کشور به‌خصوص بخش دیجیتال متضرر می‌شود و نمی‌توان به پیامدهای آن بی‌توجه بود. بر اساس برآوردهای انجام‌شده توسط اتاق بازرگانی ایران و گزارش نت‌بلاکس در سال ۱۴۰۱، ایران به‌طور متوسط ساعتی ۱.۵میلیون دلار (معادل ۳۶ میلیون دلار در روز) به‌دلیل قطع یا اختلال اینترنت ضرر می‌کند. برخی بررسی‌های اخیر هم نشان می‌دهد که با در نظر گرفتن رشد روزافزون کسب‌وکارهای اینترنتی و نرخ دلار، این رقم می‌تواند به ۵هزار میلیارد تومان در روز برسد. قطع، اختلال و فیلترینگ اینترنت از جنبه‌های مختلف به اقتصاد دیجیتال آسیب می‌رساند. محدودیت در فروش مستقیم، اختلال در بازاریابی دیجیتال، صدمه به ارتباطات سازمانی، محدودیت در دسترسی به اطلاعات آموزشی و پژوهشی، آسیب به گردشگری و کاهش رشد و توسعه اقتصادی از جمله این تبعات است.

یکی از ضررهای مستقیم ناشی از اختلال در تراکنش‌های مالی به‌دلیل قطع اینترنت یا اختلال در آن، افت شدید درآمد کسب‌وکارهاست. بر اساس نظرسنجی‌های انجام‌شده، حدود نیمی از کسب‌وکارها بیش از ۵۰درصد از درآمد خود را در هنگام محدودیت اینترنت در سال۱۴۰۱ از دست داده‌اند. در حال حاضر نیز با قطع کامل ارتباطات و اینترنت از شب ۱۸دی‌ماه تاکنون، تعداد تراکنش‌ها ۸۰درصد با کاهش مواجه شده است. بیش از دو روز است که تحت تاثیر قطع اینترنت، دستگاه‌های کارت‌خوان، اپ‌های بانکی و سایر بسترهای معاملات آنلاین با اختلال‌های جدی مواجه شده‌اند. حتی این اختلالات با فعال‌سازی شبکه ملی اطلاعات از روز گذشته نیز رفع نشده است.

مهدی عبادی، کارشناس پرداخت‌یاری در گفت‌وگو با «دنیای‌اقتصاد» دلایل افت قابل توجه تعداد تراکنش‌ها در روزهای اخیر را تشریح کرد. عدم موفقیت در ارسال پیامک‌ها، ناپایداری ارتباط پذیرنده‌‌ها با شرکت‌های ارائه‌دهنده خدمات پرداخت، اختلال شبکه ملی اطلاعات، عدم ارتباط سرورها با شبکه بین‌المللی اینترنت و تایید نشدن روند پرداخت از جمله دلایل افت تعداد تراکنش‌ها در روزهای اخیر است. مهدی عبادی در این خصوص توضیح داد: «یکی از دلایل اختلال در تراکنش‌ها ناپایداری ارتباط پذیرنده‌ها با ارائه‌دهندگان خدمات پرداخت است. از سوی دیگر، سرورهای برخی از پذیرنده‌ها بیرون از کشور است و با قطع کامل اینترنت بین‌الملل فعالیت آنها هم قطع شده است. سرورهای برخی دیگر از پذیرنده‌ها هم که در ایران هستند، به‌دلیل اختلال شبکه داخلی اینترنت، نمی‌توانند سرویس‌های ارائه‌دهنده خدمات پرداخت را مشاهده کنند و تراکنش را انجام دهند.» 

شبکه ملی اطلاعات بی‌فایده است؟

مهدی عبادی در ادامه صحبت‌های خود با اشاره به پذیرنده‌هایی که با اختلال و مشکلات شبکه‌ای کمتری درگیر بودند، اظهار کرد: «این دسته از پذیرنده‌ها نیز که با مشکلات شبکه‌ای و ارتباطاتی نسبتا کمتری مواجه هستند، در لایه کاربران با دو مساله مواجه هستند. یکی اینکه کاربران به‌دلیل اختلال اینترنت شبکه ملی، نمی‌توانند صفحه درگاه را ببینند یا عملیات پرداخت را نهایی کنند. از طرف دیگر، با قطع شبکه بین‌المللی اینترنت، روند پرداخت مورد تایید قرار نمی‌گیرد و به توقف عملیات منجر می‌شود.» از روز گذشته، برخی سایت‌های داخلی و دولتی و پیام‌رسان‌های بومی از طریق شبکه ملی اطلاعات در دسترس کاربران قرار گرفته است؛ اما باز هم با اختلال و کندی مواجه هستند. موضوعی که کارشناس‌ها دلیل آن را در عدم توانایی فنی شبکه ملی اطلاعات می‌دانند. 

از نظر کارشناس‌ها، این تصور که شبکه ملی اطلاعات قابلیت مدیریت فضای آنلاین کسب‌وکارها و مردم را دارد، از اساس غلط است. به این دلیل که سرورهای برخی از کسب‌وکارها و سایت‌ها از خارج کشور پشتیبانی می‌شود. حتی آن‌ سرورهایی که به دیتاسنترهای داخلی متصل هستند، به‌دلیل اختلالی که در لایه DNS رخ می‌دهد، با اختلال مواجه هستند. همچنین، شبکه ملی اطلاعات در زمان عادی و بدون اختلال اینترنت بین‌المللی نیز با اختلال‌های فنی و ساختاری مواجه است و این وضعیت در شرایط بحران تشدید می‌شود. 

از سوی دیگر، هر چند دستگاه‌های کارت‌خوان در تعداد تراکنش‌ها سهم بالایی دارند و از متوسط ۴.۵میلیارد تراکنش در ماه تا ۴میلیارد تراکنش از طریق کارت‌خوان‌ها انجام می‌شود، اما در سال‌های اخیر بنا به ضرورت‌های بازار، پذیرنده‌ها به سمت سرورهای اینترنت برای برقراری ارتباط با کاربرها رفته‌اند. بنابراین، هر گونه اختلال در تراکنش‌های آنلاین تاثیر بسیار زیادی روی پذیرنده‌های آنلاین و نیز زندگی روزمره مردم خواهد گذاشت.