به‌زودی رسیدهای خرید سبز می‌شوند!

ایسنا: اغلب رسیدهایی که هر روز دریافت می‌کنیم، روی نوعی کاغذ حرارتی چاپ می‌شوند و با وجود ظاهر بی‌خطر، مواد شیمیایی موجود در آنها سال‌هاست نگرانی‌های جدی ایجاد کرده‌اند.

رسیدهایی که هر روز دریافت می‌کنیم، از رسید خرید و برچسب‌های تحویل گرفته تا بلیت سینما و حتی سوابق پزشکی، اغلب روی نوعی کاغذ حرارتی چاپ می‌شوند و با وجود ظاهر بی‌خطر، مواد شیمیایی موجود در آنها سال‌هاست نگرانی‌های جدی ایجاد کرده‌اند.

این کاغذ با پوشش حساس به گرما عمل می‌کند، به‌طوری‌که با گرم شدن، ماده بی‌رنگ دارای ترکیب شیمیایی آشکارسازی واکنش نشان می‌دهد و نوشته‌ای تیره ایجاد می‌کند. این مواد شیمیایی موجود در کاغذ حرارتی سال‌هاست نگرانی‌های جدی ایجاد کرده‌اند. برای دهه‌ها، رایج‌ترین آشکارسازها بیسفنول A یا BPA و جایگزین آن بیسفنول S یا BPS بوده‌اند، موادی که به‌عنوان مختل‌کننده‌های هورمونی شناخته می‌شوند و با پیامدهای منفی برای سلامت انسان و محیط زیست ارتباط دارند.

این مواد شیمیایی در کاغذ نمی‌مانند و به‌دلیل مصرف گسترده و بازیافت وسیع کاغذ حرارتی، ردپای بیسفنول A و بیسفنول S در آب، خاک و حتی در بدن افرادی که به‌طور مداوم رسیدها را لمس می‌کنند، شناسایی شده است. با این حال، یافتن جایگزین‌های ایمن و کارآمد کار ساده‌ای نبوده است.

کاغذ حرارتی باید هم‌زمان چند شرط مهم ازجمله اینکه چاپ واضح در دمای مناسب، پایداری در زمان نگهداری، جلوگیری از تیره شدن ناخواسته زمینه، سازگاری با سایر مواد پوششی و در عین حال مقرون‌به‌صرفه بودن را برآورده کند.

این چالش برای صنعتی با ارزش جهانی حدود چهار میلیارد دلار که پیش‌بینی می‌شود تا پایان دهه رشد قابل‌توجهی داشته باشد، اهمیت ویژه‌ای دارد به همین دلیل بسیاری از جایگزین‌های «سبز» پیشنهادی به این دلیل کنار گذاشته شده‌اند که عملکرد مطلوبی نداشته‌اند.

اکنون پژوهشگران موسسه پلی‌تکنیک فدرال لوزان (EPFL) در سوییس راهکاری امیدوارکننده ارائه کرده‌اند. این گروه از پوشش جدید کاغذ حرارتی خبر داده است که از «لیگنین»، پلیمری طبیعی و فراوان در چوب به‌همراه ترکیبی مشتق از قندهای گیاهی ساخته شده است.

«لیگنین»، یکی از فراوان‌ترین مواد آلی روی زمین است و در حال حاضر به‌عنوان محصول جانبی صنعت کاغذ در مقادیر زیاد تولید می‌شود. این ماده ویژگی‌های شیمیایی لازم برای ایفای نقش آشکارساز در کاغذ حرارتی را دارد، با این حال، «لیگنین» خام معمولا تیره‌رنگ و از نظر شیمیایی پیچیده است و برای چاپ مناسب نیست.

پژوهشگران برای حل این مشکل، از روش استخراج دقیق استفاده کردند که لیگنینی روشن‌تر و خالص‌تر با گروه‌های شیمیایی ناخواسته کمتر تولید می‌کند. این «لیگنین» اصلاح‌شده به‌خوبی با پوشش‌های حرارتی مخلوط می‌شود و به‌طور قابل‌ اعتماد به گرما واکنش نشان می‌دهد.

گروه تحقیقاتی برای آنکه واکنش چاپ در دماهای عملی انجام شود، ماده حساس‌ کننده نیز اضافه کرد، ترکیبی که با گرم شدن ذوب می‌شود و به واکنش میان رنگ و آشکارساز کمک می‌کند. آنان به‌جای مواد مبتنی بر نفت‌ از «دی‌فورمیل‌زایلوز» استفاده کردند، مولکولی که از زایلان، قندی موجود در دیواره سلولی گیاهان، به دست می‌آید. این مواد گیاهی در کنار هم پوشش نازک ایجاد کردند که می‌توان آن را روی کاغذ معمولی اعمال کرد.

آزمایش‌ها نتایج چشمگیری داشت. پوشش‌های جدید با استفاده از چاپگرهای تجاری و گرمایش کنترل‌شده، متنی واضح و خوانا تولید کردند. کاغذ در طول چند ماه نگهداری پایدار ماند و نوشته‌ها حتی پس از یک سال همچنان قابل خواندن بودند. هرچند کنتراست چاپ هنوز به دقت بهترین محصولات تجاری نرسیده، اما عملکرد آن با کاغذهای حرارتی مبتنی بر بیسفنول A قابل مقایسه است.

مهم‌ترین دستاورد در بخش ایمنی به‌دست آمد. آشکارساز مبتنی بر «لیگنین» فعالیت شبه‌هورمونی داشت که صدها تا هزاران برابر کمتر از بیسفنول A بود و حساس‌کننده قندی نیز در شرایط آزمایش هیچ اثر هورمونی یا سمی قابل‌ تشخیصی نشان نداد.

سایت نوریج گزارش کرد، هرچند برای بهبود کیفیت چاپ و افزایش تولید صنعتی هنوز به تحقیقات بیشتری نیاز است، نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که در آینده‌ای نه‌چندان دور، محصولاتی ساده و روزمره مانند رسیدها می‌توانند از مواد گیاهی تجدیدپذیر و غیرخوراکی ساخته شوند بدون آنکه مواد شیمیایی مضر را وارد بدن انسان یا محیط زیست کنند.

نتایج این پژوهش در نشریه «پیشرفت‌های علمی» (Science Advances) منتشر شده است.