چرا قیمت خودروهای ایرانی با گرانی ارز اوج گرفت؟

هفت صبح:  زیان‌انباشته خودروسازان معادل ۳۲۰همت شده و خودروسازان دولتی ۱۶۰ همت به قطعه‌سازان بدهی دارند. خودروسازان تلاش دارند که همچنان قیمت کارخانه را به بازار آزاد برسانند. قیمت کارخانه خودرو هم اکنون نیز گران است، چون شاهین و دنا و... به قیمت دلاری حدود ۱۰هزار دلار به مردم فروخته می‌شود، در حالی که با این قیمت می‌توان خودروی خارجی نیز خرید. به عبارتی بسیاری تمایل دارند سونامی ثبت‌نام‌ها را به طمع  شهروندان نسبت دهند؛ اما این اتهامی بیش نیست، چون مردم شایسته خرید خودرو با کیفیت هستند و امروز مبلغ مابه‌التفاوت قیمت خودرو در بازار رسمی و آزاد آنقدر زیاد نیست که به مشکلات مالی و معیشتی یک فرد یا یک خانواده پایان دهد. بنابراین این بهانه خودروسازان است که همچنان بازار خودرو را داغ نگه دارند. افزایش قیمت دلار و رشد صعودی تورم به صورت روزانه باعث افزایش قیمت واردات خودرو ‌می‌شود و با وجود ادامه روند رشد قیمتی دلار مشخص نیست چرا واردات خودرو تسهیل نمی‌شود در حالی که قیمت‌های جدید خودروها در بازار داخلی با دلار آزاد بالا می‌رود.

چرا واردات خودرو باید آزاد شود؟

مصرف موتور خودروهای داخلی، بالاست درحالی که با ناترازی انرژی مواجه هستیم و با توجه به شرایط کنونی بعید است که دولت بتواند فعلا قیمت بنزین را بالاتر ببرد. از این رو با توجه به اولتیماتوم ریاست جمهوری به خودروسازان، دولت باید آزادسازی واردات خودرو را کلید بزند و شرایط برای واردات خودرو توسط مردم فراهم شود.  در شرایط کنونی حدود ۳۵ میلیون خودرو  در کشور تردد می‌کنند که نیمی از آن‌ها فرسوده هستند و تعریفی که قانون‌گذاران برای خودروهای سواری فرسوده ارائه می‌کنند، شامل خودروهایی با میانگین سن ۲۰ سال است و این آمار مربوط به ناوگان بنزینی است حالا با توجه به اینکه مصرف بنزین خودروهای صفر کیلومتر داخلی نیز بالاست باید دولت این ترکیب مصرف بنزین را از طریق واردات خودروهای کم مصرف تغییر دهد.

در برخی کشورهای همسایه میانگین عمر فرسودگی خودروهای سواری تنها به حدود پنج سال می‌رسد و از سوی دیگر، میانگین مصرف روزانه سوخت کشور با حدود ۹ درصد افزایش، به حدود ۱۳۰ میلیون لیتر در روز رسیده که اگر آمار مشابه را در قاره اروپا در سال ۲۰۲۳ بررسی کنیم، میانگین مصرف بنزین برای هر فرد در سال حدود ۲۳۰ لیتر است.  در این رابطه، تعریف خودروهای کم‌مصرف در جهان، به‌ویژه در اروپا، مصرف بین ۶ تا ۷ لیتر در سیکل ۱۰۰ کیلومتر برای خودروهای بنزینی است.

بنابراین، ما از نظر میزان مصرف سوخت در سیکل ۱۰۰ کیلومتر و نیز از نظر سرانه مصرف سالیانه سوخت، فاصله قابل توجهی با استانداردهای جهانی داریم و رقم ۱۳۰ میلیون لیتر مصرف روزانه بنزین، عدد بسیار قابل ملاحظه‌ای است. چون خودروسازی کشور در حال حاضر، طبق اعلام رسمی نهادهای ذی‌ربط، با شرایط استاندارد عمل نمی‌کنند. سه خودروساز بزرگ دولتی تا پایان شش‌ماهه نخست سال ۱۴۰۴ نزدیک به ۳۲۰ همت زیان انباشته داشته‌ و حدود ۶۲۰ همت بدهی دارند که از این میزان، ۱۶۰ همت بدهی فوری و قابل پرداخت است. بنابراین، صنعت خودرو ناکارآمد است. در واقع از داده‌ها، ارقام و رفتار نشان می‌دهد برنامه‌ریزی برای رسیدن صنعت خودرو ایران به رقابت جهانی کاری عبث است.

 خودروسازان و همچنین زنجیره تامین، عملا برای بقا تلاش می‌کنند و به دنبال رقابت و ارتقای تولید نیستند، در چنین شرایطی، انتظار استفاده از فناوری‌های روز، بهبود کیفیت محصولات و حرکت به‌سوی توسعه صنعت خودرو با بهره‌گیری از تکنولوژی‌های نوین، امکان‌پذیر نیست. در حالی که صنعت خودروسازی در جهان‌ برای ایجاد تغییرات بنیادین یا اصلاح رفتار، سرمایه‌گذاری می‌کنند اما خودروسازان ایرانی تنها به دنبال فروش در بازار داخلی بودند. با توجه به مجموعه این شرایط، به نظر می‌رسد دستیابی به اهداف مورد نظر در کوتاه مدت امکان‌پذیر نباشد.

پشت پرده مشکلات بازار خودرو

امروز با توجه به شرایط اقتصادی کشور می‌توان تمام مشکلات مربوط به بازار خودرو را به نحوه عرضه خودرو توسط خودروسازان داخلی نسبت داد برای رفع این مشکل در کوتاه مدت باید واردات خودروها تسهیل شود. همچنین باید برخی قوانین و دستورالعمل‌ها ایجاد شود تا شرکت‌های معتبر بتوانند واردات خودرو انجام دهند و محصولات را با قیمت مناسب به مصرف کننده‌ها برسانند، چون در شرایط کنونی مونتاژ کاران به دنبال سوءاستفاده از شرایط به نفع خود هستند.

از یک سو از نوسان ارز سود می‌برند و از سوی دیگر از خودروهای مونتاژی آپشن‌ها را حذف می‌کنند تا خودرو را با قیمت بالاتر در داخل بفروشند. درحالی که شرکت تحقیقات بازار «روموشن» اعلام کرده که فروش جهانی خودروهای تمام برقی و پلاگین هیبریدی رشد سالانه داشته است. در واقع در یک ماه فروش در چین به حدود ۱.۳ میلیون دستگاه خودرو افزایش یافته و فروش در اروپا با ۳۶ درصد افزایش، به ۴۲۷ هزار و ۵۴۱ دستگاه رسید، در حالیکه فروش در آمریکای شمالی با ۶۶ درصد افزایش، به حدود ۲۱۵ هزار دستگاه رسید.

چرا خودروسازان داخلی مونتاژ می‌کنند؟

خودروسازان ایرانی در سال‌های اخیر همواره با اتهام انحصار در بازار روبه‌رو بوده‌اند و بارها تلاش کرده‌اند این اتهام را رد کرده و نشان دهند رقابت در بازار خودرو، هر چند محدود، وجود دارد. خودروسازان تأکید دارند بازار خودرو در ایران انحصاری نیست و تعدد تولیدکنندگان و حضور واردکنندگان، مانع از شکل‌گیری انحصار طبیعی شده است، اما شورای رقابت این بازار را انحصاری تشخیص داده و بر ورود قانونی خود به تنظیم‌گری و صدور دستورالعمل‌ها پافشاری می‌کند. وضعیت قیمت خودرو در نوسان ارز کاملا تایید می‌کند که بازار انحصاری است و خودروسازان با صف‌سازی به دنبال افزایش قیمت در بازار آزاد هستند تا از این طریق بتوانند مجوز افزایش قیمت جدید بگیرند.

از طرف دیگر دولت برای اینکه بگوید بر بازار خودرو در کشور تسلط دارد تنها بازار را در اختیار خودروسازان داخلی قرار داده است و عملا قیمت گذاری دستوری نیز برای خودروسازان داخلی جواب نداده چون در بازار آزاد می‌فروشند. این اقدام منجر شده نتیجه آن ایجاد رانت و تفاوت قیمت میان عرضه و قیمت خودرو در بازار شود و کار به جایی رسیده که امروز شرکت‌های خودروساز داخلی عملا بازار را کنترل می‌کنند و تمام این موارد در شرایطی است که کشور در تورم ادامه‌دار قرار گرفته است و بسیاری از مصرف کنندگان با این چالش مواجه هستند که چرا باید برای یک خودروی داخلی با کیفیت پایین قیمت بالا بپردازند. از طرف دیگر خودروسازان داخلی نیز به سمت مونتاژ خودروهای چینی رفته‌اند تا از این طریق بتوانند خلأ کیفیت محصولات خود را پوشش دهند.