اعتراضات اخیر باعث پیکِ ترک اعتیاد شد!

هم‌میهن: «بحران‌ها شکل آسیب‌های اجتماعی را تغییر می‌دهند»؛ این خلاصه‌ای از روایت فعالان اجتماعی از شرایطی است که این روزها تجربه می‌کنند؛ حالا قطع اینترنت به روز نهم رسیده، فضای شهرها همچنان امنیتی است، ارتباط اقشار آسیب‌پذیر با مردم و کمک‌های مالی به‌صورت کامل قطع و خدمات موسسات کاهش آسیب مختل شده، بانک‌های تامین غذا تعطیل شده و تمایل کارتن‌خواب‌ها برای ترک اعتیاد افزایش پیدا کرده؛ چون امکان تامین مواد مخدر برای آنها سخت‌تر شده است. فعالان اجتماعی به «هم‌میهن» می‌گویند، آنچه در روزهای اخیر پشت‌سر گذاشته‌اند کمی سخت‌تر از کرونا، اعتراضات ۱۴۰۱ و جنگ ۱۲ روزه بود و زمان پایان یافتن بحران دی‌ماه ۱۴۰۴ هنوز روشن نیست. 

بعد از قطع اینترنت از شامگاه 19 دی‌ماه، واریز کمک‌های مردمی به حساب‌های موسسات خیریه و مردم‌نهاد به‌طور محسوسی کاهش پیدا کرده  و برخی دیگر خدمات خود را کاهش داده‌اند؛ مثل موسسه کاهش آسیب «نورهدایت» که خدمات خود را شامل تامین غذای گرم، لوازم دارویی و بهداشتی و اقلام کاهش آسیب و   سرنگ، سوزن و کاندوم  کاهش داده است. علاوه بر این به‌دلیل فضای امنیتی شهر، تردد ون‌های این موسسه به پاتوق‌ها‌ همچنان ادامه دارد اما با  مشکلات بیشتری انجام می‌شود.

سپیده علیزاده، مدیر این موسسه  توضیح می‌دهد که وقوع اعتراضات اخیر و قطع اینترنت، چطور مثل روزهای جنگ و کرونا زندگی کارتن‌خواب‌ها و افراد تحت پوشش این سازمان را تغییر داده و آن را بحرانی‌تر می‌کند. علیزاده می‌گوید بحران‌های اجتماعی باعث‌ می‌‌شود شکل آسیب‌های اجتماعی تغییر کند اما دستگاه‌های متولی آن آمادگی این شرایط را ندارند و تا زمانی که آنها چاره‌ای برای این شرایط پیدا کنند و دستورالعملی برای‌ آن تدوین کنند، عمق آسیب‌ها بیشتر می‌شود: «خیلی از فعالیت‌های ما با کمک‌های مردمی پیش می‌رود. موقعیت‌های مشابه، من را یاد دوران کرونا و جنگ 12 روزه می‌اندازد. در چندروز اول همه سازمان‌ها بلاتکلیف هستند و هیچ برنامه‌ای ندارند.

سازمان‌های مسئول در این شرایط، پاسخگو نیستند و کمکی نمی‌کنند و نمی‌گویند در این وضعیت باید چه‌کار کنیم؟ تا وقتی از این بلاتکلیفی بیرون بیاییم و سازمان‌ها دستورالعملی بدهند، حداقل یک‌هفته می‌گذرد و آسیب‌پذیرترین افراد جامعه دچار آسیب مضاعفی می‌شوند.» در روزهای شلوغی و اعتراضات خیابانی در ایران که در روزهای 19 تا 21 دی‌ماه به اوج خود رسید، ون‌های این موسسه با شرایط پیچیده‌تری به پاتوق‌ها تردد می‌کردند؛ چون در شرایط مشابه و آماده‌باش نیروهای انتظامی، نظارت و حساسیت روی این خودروها بیشتر می‌شود. علاوه بر این وقتی تمرکز و فعالیت‌های انتظامی افزایش می‌یابد، پاتوق‌ها هم برای کارتن‌خواب‌ها ناامن‌تر می‌شود.

آنطورکه علیزاده تعریف می‌کند اگر بازارها فعال نباشند، ضایعاتی هم تولید نمی‌شود که کارتن‌خواب‌ها به‌واسطه جمع‌آوری آن، درآمدی داشته باشند و مواد مخدر تهیه کنند؛ به‌همین‌دلیل درخواست از موسسه برای کمک به ترک اعتیاد از سوی این گروه افزایش پیدا کرده است، بااین‌حال علیزاده توضیح می‌دهد که به‌دلیل قطع کمک‌های مالی نمی‌توان آنها را به مراکز ترک اعتیاد معرفی کرد: «چالش‌های اجتماعی قیمت مواد مخدر را افزایش می‌دهد و تامین آن برای کارتن‌خواب‌ها سخت می‌شود؛ به‌همین‌دلیل تقاضا برای ترک اعتیاد در این چندروز افزایش پیدا کرده است؛ چون مواد مخدر در دسترس نیست و کارتن‌خواب‌ها نگران بودند که در جریان اعتراضات با مشکل روبه‌رو شوند، برای همین موضوع با من تماس می‌گرفتند تا آنها را به کمپ معرفی کنم. الان اگر یک معتاد تمایل داشته باشد که به کمپ ترک اعتیاد برود،  هیچ کمپی به‌صورت رایگان او را پذیرش نمی‌کند، اما معتادی که تمایل ندارد در کمپ‌ها بستری شود، همه تلاش می‌کنند او را به این مراکز معرفی کنند. حالا در این روزها کارتن‌خواب‌های زیادی به‌ویژه زنان، تمایل دارند که به کمپ‌ها معرفی شوند اما در این شرایط ما هیچ راهی برای تامین هزینه آن نداریم؛ چون همیشه هزینه ترک اعتیاد در کمپ‌ها را به‌واسطه کمک‌های مردمی تامین می‌کنیم.»

یکی از خدمات موسسه برای کارتن‌خواب‌ها تست رایگان (اچ.آی.وی) است اما درحال‌حاضر هم فضا به‌سختی برای ورود خودرو به پاتوق‌ها و مشاوره دادن به آنها فراهم است. علیزاده می‌گوید یکی از گروه‌های آسیب‌پذیر که در جریان بحران‌های اجتماعی به‌شدت تحت‌تاثیر قرار می‌گیرند، زنان کارگر جنسی‌اند. او می‌گوید این گروه از زنان هیچ‌وقت به‌رسمیت شناخته نمی‌شوند و در این شرایط وضعیت‌شان سخت‌تر می‌‌شود، اما در واقعیت آنها وجود دارند و حتی نیاز بیشتری به اقلام بهداشتی و پیشگیری از بارداری دارند.

اولویت با تامین غذاست

تامین مالی خُِرد از طریق گروه‌های‌ تلگرامی، واتساپی و اینستاگرام در چندسال اخیر توانسته به تامین مالی موسسات خیریه و عام‌‌المنفعه کمک کند. بخشی از خدمات موسسات خیریه، تامین اقلام و خوراکی است که با ایجاد بانک غذا آن را مدیریت می‌کنند، اما این خدمات هم در شرایط فعلی کارکرد خود را از دست داده است. این موسسات به‌دلیل قطع کمک‌های مالی خُرد و کوچک در تامین مواد اولیه غذایی شعب خود هم با مشکل روبه‌رو شده‌اند و همه ورودی‌های مالی و مواد غذایی به‌شدت کاهش پیدا کرده است و تنها دلیل آن هم قطع ارتباط با خیران و مردم است.

موسسه خیریه مهرآفرین با 10 هزار و 864 مددجو در استان‌های مختلف با مشکلات مشابهی روبه‌رو شده است، اتفاقی که در بحران‌های اجتماعی و سیاسی سال‌های اخیر مثل کرونا، اعتراضات 1401 و جنگ 12 روزه هم با آن مواجه شد، اما این دوره برای آنها سخت‌تر بود؛ چون همه راه‌های ارتباطی حتی پیام کوتاه هم قطع شده بود. تمرکز خدمات این موسسه بر حمایت از کودکان بدسرپرست و بی‌سرپرست است و از درمان تا کمک‌های معیشتی، تحصیل و روان‌درمانی و مسکن آنها را تحت پوشش قرار می‌دهد اما حالا غیر از درمان و تامین کمک‌های معیشتی، همه خدمات آنها قطع شده است. این موسسه در همه شهرها غیر از سمنان، شعبه دارد و بسیاری از مددجویان در روستاهای دوردست، همیشه از طریق اینترنت و تماس تلفنی با آنها در تماس‌اند اما حالا این ارتباط قطع شده است.

در طول 9 روزی که از قطع اینترنت می‌گذرد میزان کمک‌های مردمی به این موسسه به یک‌چهارم رسیده است. روابط عمومی این موسسه به «هم‌میهن» توضیح می‌دهد که به‌دلیل همین شرایط، خدمات آنها مانند دوران جنگ 12 روزه اولویت‌بندی شده است اما در آن بازه زمانی حداقل امکان ارسال پیام کوتاه وجود داشت. تا پیش از وصل‌شدن پیام کوتاه از روز شنبه ـ 27 دی‌ماه ـ شرایط برای آنها بدتر از بحران‌های قبلی بود.

در این روزها خدمات مختلفی مثل روان‌درمانی حذف شده و درمان و تامین ارزاق در اولویت قرار گرفته‌اند: «قطع خدمات روان‌درمانی برای مددجویان در این شرایط بسیار خطرناک است؛ هرچه وضعیت نامساعد اقتصادی تشدید می‌شود، فشاری که به اقشار فرودست وارد می‌‌شود بسیار زیاد است و باعث خودکشی و آسیب‌های متعددی می‌شود؛ به‌همین‌دلیل روان‌درمانی در این شرایط بسیار ضروری است اما درحال‌حاضر فقط باید برای بقای آنها چاره‌ای اندیشید.»

عاصفه کامرانی، عضو هیئت‌مدیره انجمن ارفک هم روایت مشابهی دارد. در طول یک‌هفته اخیر واریز کمک‌های مالی از سوی حامیان به روزانه یک‌میلیون تومان رسیده است؛ درحالی‌که تا پیش از این،  بین 10 تا 20 میلیون تومان بوده و هزینه آموزش کودکان تحت پوشش انجمن از همین مسیر تامین می‌شد.

یکی از دلایل قطع کمک‌های مردمی، شرایط روحی مردم است و دلیل دیگر هم نبود دسترسی است.