خودروی ۶۰ ساله آمریکایی با موتور جت!

خبرآنلاین: گاهی خودرویی متولد می‌شود که نه تنها مرزها را درمی‌نوردد، بلکه اساسا وجود هرگونه مرزی را فراموش می‌کند. در اوج دوران طلایی خودروهای عضلانی آمریکا، زمانی که غرش موتورهای ۸ سیلندر سلطان بلامنازع خیابان‌ها بود و حجم بزرگ موتور مایه مباهات، یک خودروساز مسیری کاملا غیرمنتظره را در پیش گرفت.

دستاورد آنها نه پرسر و صداتر بود و نه سریع‌تر؛ اما شاید بتوان آن را عجیب‌ترین و حیرت‌انگیزترین اختراعی دانست که تا به حال از کارخانه‌های دیترویت بیرون آمده است. اختراعی عجیب، آینده‌نگرانه و چنان جلوتر از زمانه خود که هرگز راهی به نمایشگاه‌های فروش نیافت.

با این حال پس از گذشت دهه‌ها، هنوز هم یکی از جذاب‌ترین و پرحاشیه‌ترین خودروهای مفهومی تاریخ به شمار می‌آید. این، داستان یک خودروی عضلانی فراموش‌ شده با پیشرانه جت است که می‌توانست همه چیز را تغییر دهد.

کرایسلر جت‌محوری که صنعت را شوکه کرد

در عصری که تاریخ خودروهای عضلانی هر روز نوشته می‌شد، کرایسلر مسیری عجیب و انقلابی در پیش گرفت که هنوز هم داستانی علمی تخیلی به نظر می‌رسد. در حالی که رقبا مشغول تولید انبوه خودروهای V۸ بودند و آن را انقلاب می‌نامیدند، کرایسلر در سال ۱۹۶۳ ماشینی براق با بدنه‌ای برنزی رنگ را معرفی کرد که با مفهومی کاملا متفاوت حرکت می‌کرد: یک موتور جت.

این خودرو که رسما «کرایسلر توربین کار»  نام گرفت، تنها یک ماکت نمایشگاهی نبود. بلکه یک نمونه اولیه کاملا عملیاتی و مجاز برای تردد در جاده‌ها بود که نیروی خود را از یک موتور توربین گازی می‌گرفت؛ فناوری که شباهت زیادی به موتور هواپیماهای جت داشت.

کرایسلر تنها به ساخت چند نمونه برای نمایشگاه‌ها بسنده نکرد. آنها ۵۵ دستگاه از این خودروی خاص تولید کردند و کار را از این هم فراتر بردند. کلیدهای این خودروهای آزمایشی را به ۲۰۳ شهروند عادی در ۱۳۳ شهر مختلف آمریکا سپردند تا برای مدت سه ماه، مانند یک خودروی شخصی از آن استفاده کنند! این برنامه آزمایشی منحصر به‌ فرد از اکتبر ۱۹۶۳ تا ژانویه ۱۹۶۶ ادامه داشت.

هدف از این کار تنها جلب توجه نبود. کرایسلر عمیقا باور داشت که فناوری توربین می‌تواند صنعت خودروسازی را متحول کند. دلیلش هم ساده بود؛ موتور توربین قطعات متحرک بسیار کمتری داشت و می‌توانست با تقریبا هر نوع سوخت قابل اشتعالی از جمله نفت سفید، دیزل و حتی الکل کار کند. این یعنی خودرویی با دوام بیشتر و نیاز به نگهداری کمتر.

در نگاه اول، این خودرو یک کوپه لوکس و عضلانی بود، اما در حقیقت یک آزمایشگاه متحرک به شمار می‌آمد. کرایسلر توربین، یک خودروی جت‌محور بود که به زندگی روزمره مردم وارد شد. کاری که هیچ‌کس قبل و بعد از آن جرات انجامش را نداشت. در میان دهه‌ای شلوغ از خودروهای عضلانی افسانه‌ای، توربین کار انگار از سیاره‌ای دیگر آمده بود.

موتور توربین چگونه کار می‌کرد؟

اگرچه ظاهری شبیه به یک خودروی جت داشت، اما کرایسلر توربین کار دقیقا از یک موتور جت واقعی نیرو نمی‌گرفت. در واقع، این خودرو از یک موتور توربین گازی (Gas Turbine) بهره می‌برد که اگرچه مشابه موتور جت بود، اما وجود یک توربین قدرت دو مرحله‌ای،  تفاوت کلیدی را ایجاد می‌کرد.

این توربین ثانویه با استفاده از یک کاهش‌دنده ۱۰:۱، دور باورنکردنی ۴۰,۰۰۰ تا ۵۰,۰۰۰ دور بر دقیقه‌ای توربین اولیه را به سرعتی قابل مدیریت برای محور عقب کاهش می‌داد. در واقع، این سیستم خروجی خام و پرسرعت موتور را به گشتاور قابل استفاده برای چرخ‌ها تبدیل می‌کرد و آن را برای استفاده در خیابان‌ها مناسب می‌ساخت.

این موتور منحصر به‌ فرد، نیاز به شمع، پیستون یا رادیاتور نداشت و حتی در دور آرام هم گشتاور فوق‌العاده‌ای تولید می‌کرد. با تنها ۶۰ قطعه متحرک، نیاز به نگهداری بسیار کمتری نسبت به موتورهای پیستونی داشت. استارت در هوای سرد نیز به راحتی و بدون دردسر انجام می‌شد.  در یک کلام، این خودرو تنها یک ایده آینده‌نگرانه نبود؛ بلکه نمایشی عملی از توانایی‌های واقعی فناوری توربین گازی در دنیای خودرو بود.

چرا این رویای جت‌محور به واقعیت نپیوست؟

با وجود تمام قول و وعده‌های درخشان، کرایسلر توربین کار هرگز از مرحله آزمایش فراتر نرفت. مشکل، استقبال نکردن مردم نبود (بیشتر رانندگان آزمایشی از آن راضی بودند)، بلکه چالش‌های فنی و اقتصادی بودند:

• مشکل آلایندگی: موتور توربین میزان تولید اکسیدهای نیتروژن (NOx) بالایی داشت، درست زمانی که قوانین زیست‌محیطی در حال سخت‌گیری بودند.
• مصرف سوخت: در رانندگی شهری و ترافیک، مصرف سوخت به‌شدت افزایش می‌یافت.
• هزینه سرسام‌آور: استفاده از مواد اولیه خاص، بدنه‌سازی دستی توسط کارخانه ایتالیایی گیا (Ghia) و زنجیره تامین محدود، هزینه تولید را به طور نجومی بالا می‌برد.
• کندی پاسخ گاز: پاسخ موتور به پدال گاز (توربولاگ) برای رانندگی در ترافیک شهری چندان ایده‌آل نبود.

در نهایت، محاسبات اقتصادی به نفع این پروژه انقلابی نبود و این رویا پایان یافت. همچنین ۴۶ دستگاه از ۵۵ عدد ساخته‌شده، برای اجتناب از پرداخت مالیات گمرکی خرد و نابود شدند و تنها ۹ دستگاه امروز زنده‌ مانده‌اند.