بحران مهاجرت نخبگان افسانه است یا واقعیت؟
۶۲۳۹۵۴
۱۶ آبان ۱۳۹۶ - ۰۸:۵۹
۸۵۳۱ 
آمارهای بین المللی نشان می دهد نه تنها ایران جزو کشورهای «نخبه فرست» جهان نیست، بلکه تعداد دانشجویان ایرانی که در دانشگاه های معتبر جهان تحصیل می کنند نیز از متوسط جهانی کمتر است.
هفته نامه کرگدن - امید توشه: آمارهای بین المللی نشان می دهد نه تنها ایران جزو کشورهای «نخبه فرست» جهان نیست، بلکه تعداد دانشجویان ایرانی که در دانشگاه های معتبر جهان تحصیل می کنند نیز از متوسط جهانی کمتر است.

یکی از بحث های مورد علاقه همگانی در ایران، مهاجرت بهترین هاست و معمولا هر کسی از ظن خود چندروایت دسته اول از مهاجرت نخبگان دارد که می تواند در مواقع لزوم به آن ها استناد کند. در این شرایط تیترهایی نظیر «ایران؛ بزرگ ترین صادرکننده نخبگان در جهان» یا «رتبه اول فرار مغزها» در رسانه ها بدون آن که به قدر کافی مورد واکاوی قرار گیرد، مورد پذیرش همگان است. این ادعا که تمام نخبگان و مغزهای ایرانی جلای وطن کرده اند یا نیت آن را در سر می پرورانند، چنان پذیرفتنی است که گاهی مدیران اجرایی و مسئول کشور هم طوطی وار هر آنچه را این سو و آن سو شنیده اند تکرار می کنند، بی آن که ادله کافی برای آن ذکر شود. با این حال آمار و گزارش های بین المللی نشان می دهد واقعیت چیز دیگری است.
 
 بحران مهاجرت نخبگان افسانه است یا واقعیت؟

حدود سه سال پیش «انستیتو واشنگتن برای سیاست های خاور نزدیک» طی گزارشی آمار دانشجویان ایران در امریکا در چند دهه گذشته را اعلام کرد. نموداری که نشان می دهد تعداد دانشجویان ایرانی در سال 1980 (اولین سال پس از انقلاب) به بیش از 55 هزار نفر رسیده بود. مطابق این گزارش سیر صعودی دانشجویان ایرانی از سال 1354 آغاز می شود و مرز 10 هزار دانشجو را رد می کند و پس از اولین سال انقلاب، این روند نزولی می شود و در سال 1363 به 20 هزار دانشجوی ایرانی محصل در امریکا کاهش می یابد.

در نهایت یک دهه پس از وقوع انقلاب تعداد دانشجویان ایرانی در امریکا به مرز 10 هزار نفر می رسد. رقمی که اکنون پس از سه دهه در همین حدود باقی مانده است. هر چند طی این سه دهه نیز تعداد دانشجویان ایرانی ر مراکز معتبر دانشگاهی امریکا اوج و فرودهای مداوم داشته است و در آغاز قرن جدید میلادی تعداد دانشجویان ایرانی در این کشور به حدود 2500 نفر رسیده بود با این حال اندک اندک به تعداد دانشجویان ایرانی طی هفده سال گذشته افزوده شده است.

کمترین تعداد دانشجویان ایرانی در امریکا به سال ابتدایی دهه سی باز می گردد؛ در آن سال تنها حدود 600 نفر ایرانی در امریکا مشغول تحصیل بودند و بیشترین تعداد در سال 1359 با حدود 55 هزار نفر بود که باعث شد از این نظر رتبه اول را در امریکا به خود اختصاص دهیم.

با آغاز دهه هفتاد تعداد دانشجویان ایرانی در امریکا کاهش یافت، طوری که در 1379 کمترین تعداد دانشجوی ایرانی با 1700 نفر طی 45 سال گذشته در امریکا به ثبت رسید. در دهه هشتاد هم کمترین میزان رشد سالانه تعداد دانشجو در سال 1384 با رشد منفی 3.2 درصد بود و بیشترین میزان رشد در سال 1388 با رشد حدود 34 درصدی نسبت به سال قبل از آن ثبت شد.
 
 بحران مهاجرت نخبگان افسانه است یا واقعیت؟

نکته قابل توجه درخصوص نرخ افزایش سالانه دانشجویان ایرانی در امریکا این است که از سال 1384 تا 1395 نرخ افزایش تعداد دانشجویان در امریکا نزولی بوده و از 25.2 درصد رشد سالانه در سال 1385-1384 به 8.2 درصد در سال 1395-1394 کاهش داشته باشد.

با این حال، مطابق گزارش «انستیتو واشنگتن برای سیاست های خاور نزدیک» میزان دانشجویان ایرانی در حدود آمارهای 40 سال پیش ثابت مانده است. نکته ای که خلاف باور عمومی در خصوص مهاجرت گسترده نخبگان علمی ایران به مقصد اول دانشجویان جهان را ترسیم می کند. در این گزارش تاکید شده تعداد دانشجویان ایرانی خارج از کشور در سال 2014، حدود 50 هزار نفر است که تنها 8700 نفر آن ها در امریکا تحصیل می کنند. 56 درصد این افراد در رشته مهندس تحصیل می کنند و از هر سه نفر آن ها، یک نفرشان زن هستند.

کجای لیست جهانی قرار داریم؟

سال هاست که درخصوص آمار خروج نخبگان از ایران آمارهای تلخ و گاه اغراق آمیزی اعلام می شود. مطابق آنچه که از زبان مسئولان رسمی کشور هم اعلام می شود، ایران بزرگ ترین صادرکننده نخبه در جهان است و خسارت ناشی از فرار مغزها صدها میلیارد دلار است. ارقام و ادعاهایی که برخلاف آنچه گویندگان بدان استناد می کنند در هیچ یک از گزارش های نهادهای بین المللی دیده نمی شود.

آش آمارهای فرار نخبگان از کشور آن چنان شور شد که بنیاد ملی نخبگان در گزارشی اعلام کرد ایران نه تنها بزرگ ترین کشور «نخبه فرست» جهان نیست، بلکه در منطقه هم در رتبه اول قرار ندارد. در این گزارش آمده است یونسکو در سال 2015 آماری را اعلام کرد که براساس آن طی سال های 2000 تا 2013 تعداد دانشجویان بین المللی دنیا بیش از دو برابر افزایش داشته است.

به این ترتیب، تعداد دانشجویان سراسر جهان که میل به مهاجرت به کشورهای دیگر برای ادامه تحصیل دارند، سال به سال افزایش داشته است و در سال 2013 بیش از 4.1 میلیون دانشجو در سراسر جهان برای ادامه تحصیل به خارج از کشور خود رفته اند. این در حالی است که نسبت تعداد دانشجویان ایرانی خارج از کشور به دانشجویان داخل کشور تنها 1.1 درصد است که میانگین جهانی 1.8 درصدی نشان می دهد برخلاف تصور همگان تعداد مهاجرت دانشجویان ایرانی بیش از نرم جهانی نیست.

در سال 2015 کشور چین بیشترین تعداد دانشجویان خارجی در آمریکا را با حدود 31 درصد به خود اختصاص داده و کشورهای هند با 14 درصد، کره جنوبی 7 درصد، عربستان سعودی 6 درصد و کانادا 3 درصد به ترتیب در رده های بعدی قرار داشتند و رتبه ایران در این فهرست، یازدهم است.
 
 بحران مهاجرت نخبگان افسانه است یا واقعیت؟

ضمن آن که سال گذشته در مقایسه با سال پیش از آن تعداد 89 هزار نفر به دانشجویان خارجی در آمریکا اضافه شده است. این رشد دانشجویان بیشتر از کشورهای هند، چین، برزیل، عربستان سعودی و کویت بوده است. بنابراین به استناد آمار نهادهای معتبر بین المللی می توان مدعی شد که بحران مهاجرت مغزها در ایران، فاقد سندی قابل اتکاست و دانشجویان ایرانی تنها 1.2 درصد از تعداد کل دانشجویان بین المللی وارد شده به امریکا را در سال تحصیلی 2016 تشکیل می دهند که بر این اساس کشورهای چین، هند، عربستان و کانادا در رتبه های بالاتری قرار دارند.
 
چنان که براساس گزارش موسسه آمار اداره مهاجرت امریکا در سال 2016 امریکا میزبان بیش از 4.1 میلیون دانشجوی خارجی بوده و رقم حدود 12 هزار نفری که تخمین زده می شود سال گذشته از ایران برای تحصیل به این کشور سفر کرده اند، بسیار کوچک است.

چند دانشجو بر می گردند؟

منتقدان عقیده دارند آن 1.1 درصد از جمعیت دانشجویان که به خارج از کشور می روند، جزو نخبه ها هستند و تعداد بالای دانشجویان در ایران به یمن دانشگاه آزاد و دانشگاه های علمی- کاربردی به دست آمده و نباید ملاک سنجش قرار گیرد. با این حال گزارش بنیاد ملی نخبگان نشان می دهد، 10 درصد از مجموع دانشجویان خارجی در دانشگاه ها امریکا از کشورهای خاورمیانه هستند که در این میان عربستان در رتبه اول کشورهای منطقه و در رتبه چهارم کشورهای جهان بعد از چین، هند و کره جنوبی قرار دارد؛ در حالی که جایگاه ایران در تعداد دانشجویان مشغول به تحصیل در امریکا طی سال های 2014 و 2015 مکان یازدهم بوده است؛ اما نکته مهم میزان بالای بازگشت دانشجویان بورسیه کشورهایی نظیر عربستان به وطنشان است.

موسسه بروکینگز در امریکا گزارشی را در سال 2013 منتشر کرد که میزان ماندگاری فارغ التحصیلان خارجی دانشگاه های امریکایی را نشان می داد. برا این اساس 68 درصد فارغ التحصیلانی که 5 سال از زمان اتمام تحصیل آن ها گذشته بود، میلی به بازگشت نداشتند و این رقم برای کسانی که یک دهه از زمان اخذ مدرک آن ها گذشته بود و تمایلی به بازگشت نداشتند حدود 65 درصد اعلام شد.

درواقع تنها یک سوم از دانشجویانی که برای تحصیل به امریکا می روند حاضرند به کشور خود بازگردند و اگر در سال های ابتدایی فارغ التحصیلی خود به کشورشان بازنگردند، در سال های بعد نیز باز نخواهندگشت.

بیشترین درصد ماندگاری فارغ التحصیلان دوره دکترا در امریکا متعلق به دو کشور چین و هند است و کشورهای ایران، رومانی و بلغارستان نیز درصد ماندگاری بالای میانگین داشته و پایین ترین درصد ماندگاری در امریکا متعلق به کشورهای تایلند، شیلی و اردن است. البته بالاترین درصد ماندگاری فارغ التحصیلان خارجی در امریکا متعلق به دانشجویان رشته های فنی و مهندسی است که بیش از 50 درصد دانشجویان ایرانی محصل در امریکا نیز جزو همین دسته اند.

سال گذشته کمیسیون نخبگان و آینده نگاری شورای عالی انقلاب فرهنگی تعداد دانشجویان ایرانی در امریکا را بیش از 10 هزار نفر اعلام کرد. آمارهای ارائه شده توسط این کمیسیون منطبق بر آمارهایی بود که دو سال پیش از آن «انستیتو واشنگتن برای سیاست های خاور نزدیک» منتشر کرده بود.
 
 بحران مهاجرت نخبگان افسانه است یا واقعیت؟

براساس آنچه توسط این کمیسیون  ارائه شد در سال تحصیلی 14/2013 حدود 10 هزار و 200 دانشجوی ایرانی در امریکا مشغول به تحصیل بوده اند که طی آن سال تحصیلی ایرانیان مقام دوازدهم را در ارسال دانشجو به امریکا داشته اند.

براساس گزارش این کمیسیون در سه دهه گذشته میزان دانشجویان ایرانی با فرود و سپس شیب صعودی مواجه بوده است. به این ترتیب که از سال 1362 تا سال 1378 تعداد دانشجویان ایرانی در امریکا با رشد منفی مواجه بوده و از حدود 20 هزار نفر در سال 1362 به حدود 1700 نفر در سال 1378 رسیده، اما پس از آن از سال 2000 میلادی تا سال 2014 روند حضور دانشجویان ایرانی در امریکا طی شیبی ملایم رشد کرده است.

هر مهاجری نخبه است؟

اشتباه رایجی که طی سال های گذشته حتی به گفتار مسئولان هم راه یافته، عدم تفکیک میان مهاجران و نخبگان علمی است. یکی از این اشتباهات که باعث شده اعداد اغراق آمیزی در خصوص خسارت ناشی از مهاجرت نخبگان شنیده شود، خروج 150 هزار نخبه از کشور و خسارت 800 میلیارد دلاری از این آسیب است.
 
عددی که در مدخل هایی نظیر ویکی پدیا نیز دیده می شود؛ این آمار را به گزارش سال 2009 صندوق بین المللی پول مستند می دانند، در حالی که منبع این صندوق نیز گزارش مسئولان دولتی بوده است که به اشتباه تعداد مهاجران را خم ردیف با نخبه ها در نظر گرفته اند. سس مورد استناد گزارش صندوق بین المللی پول قرار گرفته است. حال هر کس که می خواهد عمق فاجعه مهاجرت نخبگان را در ایران به سایرین اثبات کند، به همین آماد استناد می کند.

در گزارش صندوق بین المللی پول آمده است: براساس آمار ارائه شده دولت ایران، سالانه 150 هزار نفر از ایران مهاجرت می کنند که حدود 62 درصد این افراد دارای تحصیلات دانشگاهی هستند؛ اما در این آمار بحث از نخبه بودن این حدود صد هزار نفر دارای مدرک دانشگاهی زده نمی شود و عجیب خواهدبود اگر یک سوم باقی را که دارای مدرک دانشگاهی نبودند هم جزو نخبگان بدانیم.

نکته حائز اهمیت آن است که در این آمار حرفی نیز از نرخ بازگشت به وطن این 150 هزار مهاجر زده نمی شود. اما همین آمار نامتقن، مورد استناد رضا فرجی دانا، وزیر اسبق وزارت علوم، تحقیقات و فناوری قرار گرفت و با استناد به همین آمار هنگامی که بر صندلی وزارت تکیه زده بود، اعلام کرد سالانه 150 هزار نخبه از کشور خارج می شوند که با توجه به هزینه یک میلیون دلاری خروج هر نخبه، ایران هر سال 150 میلیارد دلار از این محل با ضرر و زیان مواجه می شود؛ در حالی که کل بودجه دولتی حدود 70 میلیارد دلار است و ما هر سال با خروج نخبگان بیش از دو برابر بودجه دولتی کشور، ضرر می کنیم.

رقم 150 هزار نخبه از کشور در حالی بارها و بارها مورد استناد قرار گرفته است که آمار دانشجویان ایرانی در کشورهای مختلف مشخص است و در حالی که در سه دهه اخیر تعداد دانشجویان ایرانی هیچ گاه در امریکا به عنوان مقصد اول دانشجویان ایرانی از 11 هزار نفر بالاتر نرفته است، امکان این که هر ماه 11 هزار نخبه از کشور خارج شوند، بعید و اغراق آمیز است.

به این ترتیب و براساس آمارهای بین المللی، این که ایران به بزرگ ترین صادرکننده نخبگان در جهان بدل شده، بیشتر به یک افسانه می ماند. براساس آمارهای سازمان ملل، تا سال 2015 حدود 244 میلیون مهاجر در جهان ترک وطن کرده اند که حدود یک میلیون و 123 هزار نفر از آنها ایرانی بوده اند و از این نظر کشورمان در رتبه 54 کشورهای «مهاجرفرست» جهان محسوب می شود که رتبه ای کاملا معمولی به حساب می آید.

همچنین در سال 1390آماری منتشر شد که ایران را در فهرست کشورهای با بیشترین مهاجران تحصیلکرده به کشورهای توسعه یافته، در رده شانزدهم نشان می داد؛ در حالی که تعداد مهاجران تحصیلکرده در هند و پاکستان طی دهه اول قرن بیستم 123 درصد رشد داشته که این رقم برای ایرانی 63 درصد محاسبه شده است.
 
بحران مهاجرت نخبگان افسانه است یا واقعیت؟

واقعیت چیست؟

واقعیت این است که ایران یکی از کشورهایی است که علاقه برای مهاجرت در آن بالاست و نخبگان و تحصیلکردگان ایرانی هم برای برخورداری از رفاه بیشتر و سطح زندگی بهتر، میل به مهاجرت دارند. آمارها و مشاهده همگانی نیز از این موضوع حکایت دارد، اما این که تمام ایرانیان نخبه و دارای هوش بالاتر از متوسط این فلات را ترک کرده اند، به شدت با واقعیت ها در تناقض است و اغراق های بسیاری درخصوص مهاجرت نخبگان صورت می گیرد؛ چرا که تمامی دانشگاه های کشور توانایی تولید یک صدم از آمارهایی را که به عنوان نخبه اعلام می شود، ندارند.
 
اگر بپذیریم که سالانه 150 هزار نخبه از کشور خارج می شوند، یک درصد این رقم یعنی 1500 نخبه در هر سال هم رقم بزرگی محسوب می شود که با واقعیت های نظام  آموزش عالی کشور هم سازگار نیست و بیشتر شبیه همان بحث های پردامنه در تاکسی برای فرار از کلافگی ناشی از ترافیک است؛ بی آن که کسی خود را ملزم بداند برای آن برهان و آمار متقن بیاورد.
انتشار یافته: 16
در انتظار بررسی:0
Iran, Islamic Republic of
09:58 - 1396/08/16
قطعا همینه هر مهاجری نخبه نیست ولی اونهای که دارند میرن عمدتا یا پولدارند یا مدرک دانشگاهی بالا دارند حتی ممکنه مدارکشون با سطح علمیشون تناسب نداشته باشه ولی چیزی که مهمه تمام اینها سرمایه های انسانی و مادی یک کشوره چرا باید برن چرا ایران برای ملتش امکانات یک زندگی خوب رو محیا نمیکنه ! چرا ایران جای زندگی نیست ! اینها مهمه
Iran, Islamic Republic of
10:34 - 1396/08/16
مزخرف ترین تحلیلی بود که خوندم.من خودم تو یه دانشگاه صنعتی تهران میخونم.از هر ده نفرمون ۸ نفر ارزوی رفتن از ایران دارن و میخوان که برن.وسط تحصیل دوره ارشد تا حالا دو نفر کل کردن رفتن.حالا این اطراف منه.شما ببین بقیه جاها دیگه چه خبره.دانشگاه ازاد که نخبه حساب نمیشن.برین امار دانشگاههای دولتی تهران رو بگیرین
Iran, Islamic Republic of
11:13 - 1396/08/16
چرا نرن؟ تجربه و زندگی جدیدی هست .
Iran, Islamic Republic of
11:29 - 1396/08/16
به نظر من هرکی هر جا راحتره بره می‌خواد نخبه باشه می‌خواد معمولی دنیا دو روزه پس اول به راحتیه خودمون بچسبیم من که اینجا راحتم
Iran, Islamic Republic of
11:36 - 1396/08/16
نویسنده این مطلب یه مغالطه گر آماتور بوده که فکر کرده هر مزخرفی رو با اعتماد به نفس بگه بقیه باور میکنن!!!
خوشگل من! واقعیت اینه که وضع اسفناک جامعه ما به جایی رسیده که جوونامون حتی قبل از اینکه دیپلمشون رو بگیرن تو فکر مهاجرتن حالا چه نخبه باشن چه نخبه نباشن و وقتی در جامعه ای چنین وضعی پیش میاد باید به حال اون جامعه گریه کرد اونوقت شمای به اصطلاح نویسنده به جای تأسف خوردن داری مغالطه میکنی و حقیقت رو وارونه جلوه میدی و سعی در پاک کردن صورت مساله داری؟؟
Iran, Islamic Republic of
12:58 - 1396/08/16
این چرت و پرتا چیه؟داستان تخیلی نوشتی؟
خودتو می خواهی دلداری بدی یا فکر کردی با این آمارای احمدی نژادیت مردم رو سر کار بذاری
Iran, Islamic Republic of
13:25 - 1396/08/16
من فقط متوجه نمیشم چطوریه که هرکدوم از ماها که دوران دانشجویی رو طی کردیم میتونیم لیست بلندبالایی از افرادی که همکلاسیمون بودن و الان ایران نیستن رو نام ببریم؟!
مقاله نویس گرامی، مهم اینه که جوونها در سن باروری علمی و اقتصادی کشور رو ترک میکنن. حالا تو بگو نخبه نیستن! باشه نیستن. نیروی مولد بودن یا نه؟!
از یکصد دانشجوی ورودی سالی که من وارد دانشگاه شدم 38 نفرشون از ایران رفتن. هیچکدوم هم برنگشت.
شما اسم اینو اگر فاجعه نمیذاری من دیگه حرفی ندارم.
Iran, Islamic Republic of
14:39 - 1396/08/16
دلیل نمیشه که کسی که دانشگاه آزاد یا علمی کاربردی خونده جز نخبه ها نباشه وقتی خودمون میدونیم چقد سهمیه تو دانشگاههای دولتی وجود داره که واقعا وجودشون حق نخبگان واقعی رو تضییع میکنه در ثانی مطمیننا کشوره های خارجی انسانهای موفق وکوشا رو جذب وحفظ میکنن و تفاوتی نداره براشون که آزاد خوندن یا سراسری
Iran, Islamic Republic of
14:53 - 1396/08/16
اولا که آمریکا ویزا نمیده. و این دلیل رشد منفی مهاجرت نخبه ها به آمریکاست .
بعد هم شما باید جمعیت مهاجران رو نسبت به جمعیت کشور بسنجید .
چین بیش از یک میلیارد نفر جمعیت داره . هند همین طور.
اما ما چی ؟؟
نسبت به جمعیتمون آمار مهاجرت نخبه هامون به شدت بالاست
Iran, Islamic Republic of
15:36 - 1396/08/16
واقعیت هست ما که داریم میبینیم نیازی به سفسطه بافی نیست
Iran, Islamic Republic of
16:38 - 1396/08/16
معنا ومفهوم نخبگی اینجا فقط با نمره بالای معدل و واقعا عذر می خوام گیج بودن و فقط سر در کتاب درسی بودن مترادف هستش،نه چیز دیگری.بنده ازسال 86به شدت برای برقراری ارتباط با
شرکت های داخلی خودرو تلاش کردم و به هیچ نتیجه ایی
نرسیدم.امروز بعد از گذشت10 سال یک کمپانی بزرگ خودرو سازی ایده و طرح بنده رو بکار گرفته و افسوس.
از تمام دانش آموزان و دانشجویان عزیزی که این مطلب رو می خونن درخواست می کنم بزرگ و جهانی فکر کنید و اگر واقعا فضای کار و فعالیت در اینجا برای شما وجود نداره تلاش خودتون رو چند برابر کنید و درست مطالعه و بررسی کنید و واقعا به فکر سرزمینی باشید که از استعداد شما درست بهره مند بشه. به خود و خدای خود ایمان داشته باشد و سعی کنید هیچ چیز جلودار پیشرفت شما نباشه.
که کوتاهی امروز شما باعث پشیمانی و پوچی فردای شما خواهد شد.
نمونه های زیادی از هموطنان عزیز ما نه فقط در کشور آمریکا که در تمام کشورهای جهان مشغول فعالیت و خدمت به بشر هستند. به امید موفقیت جوانان عزیز و با سپاس
Iran, Islamic Republic of
09:05 - 1396/08/17
اصلا شما تصور کن یک کارگر از ایرانه بره ...آیا یکه نیروی جوان بالقوه را ما از دست نمیدهیم .....!!!!!!
درصد افراد جوان جوامع غربی پایینه متاسفانه اونها از جوانان ما که تو این کشور وقتشون داره به بطالت صرف میشه خوب استفاده میکنند ....
Iran, Islamic Republic of
09:42 - 1396/08/17
@ مرجان
از معیارت برای تعیین نخبگی، معلومه خودت خیلی نخبه ای:))))
Iran, Islamic Republic of
12:01 - 1396/08/17
از نظر ایرانیا نخبه یعنی رتبه المپیادی در صورتی که برای خارجیا هرکی تحصیلات تکمیلی داشته باشه و بتونه کار علمی کنه نخبست , یعنی این همه فوق لیسانس و دکتری که از ایران میرن همه نخبه هستن دلبندم و دولت برای هر کدوم هزینه میلیاردی کرده حالا شما دلت نمیخواد قبول نکن اصل ماجرا تفاوتی نمیکنه, جونای تحصیل کرده توی ایران تبدیل میشن به یه قشر بیکار افسرده در صورتی که خارج کشور عضو کارامد حساب میشن
United States
22:27 - 1396/08/17
دوست عزیز، من الان دارم از سیلیکون ولی آمریکا چندصد متر فاصله با شرکت اپل اینها رو برات می نویسم، من نخبه نبودم اما وقتی میای اینجا می بینی توی هر شرکت بزرگ کامیپیوتری اینجا چند صد ایرانی موفق وجود داره و این یعنی فرار مغزها، کسایی که اگر ایران شرایط رو براشون فراهم کرده بود می تونستند ایران رو آباد کنند و قویترین کشور آسیا کنند.
نام:
* نظر:
تعداد کاراکترهای مجاز: 450
قوانین ارسال نظر
بانک اطلاعات مشاغل تهران و کرج