بازگشت نوکیا؛ غول زخمی در بازار بی رحم

ماهنامه پیشه و تجارت - ثمین نبی پور: در فهرست ۱۰ گوشی پرفروش تلفن همراه تاریخ، هشت مدل به شرکتی تعلق دارد که چند سالی می شود اسم و رسمش را در بازار از دست داده است؛ کمپانی فنلاندی نوکیا. مدل ۱۱۰۰ این کمپانی که از سال ۲۰۰۴ وارد بازار شد، سر جمع ۲۵۰ میلیون عدد در سراسر جهان فروش داشته، بیشتر از جمع چهار مدل اولیه آیفون تا سال ۲۰۱۳. بعد از چند رسوایی کوچک و بزرگ، یک فقره دعوای حقوقی با اپل، همکاری شکست خورده با مایکروسافت و اتهام قانون شکنی مالیاتی شعبه نوکیا در کشور هند.

نوکیا اعلام کرده در آخرین ماه سال ۲۰۱۶ (و زمانی که قرارداد این شرکت با مایکروسافت برای تولید گوشی های هوشمند تحت ویندوز بالاخره تمام می شود)، جدیدترین مدل گوشی هوشمنداین شرکت پس از سال ها با سیستم عامل اندروید روانه بازار خواهد شد.

از سال ۲۰۱۱ که مایکروسافت بخش موبایل سازی نوکیا را با قراردادی به ارزش هفت میلیارد دلار خرید و این شرکت تا مرز ورشکستگی رفت و برگشت، این بهترین خبر برای آنهایی بود که اولین گوشی های تلفن همراه شان نوکیا بود و دم دستی ترین سرگرمی شان بازی اسنیک این گوشی ها. (که از قضا، نخستین بازی واقعی موبایلی تاریخ هم به حساب می آید.)

روزی روزگاری، نوکیا

نوکیا در سال ۱۸۶۵ در حومه هلسینکی پایتخت فنلاند (که در آن سال ها بخشی از روسیه بود) به دست فردریک ایدستام، لئو میشلن و ادوارد پولون پایه گذاری شد. ۱۵۱ سال پیش، نوکیا کارخانه خمیر کاغذسازی بود. امروز این کمپانی در ۱۲۰ کشور جهان، ۶۱ هزار و ۶۵۶ کارمند دارد. حوزه فعالیت هایش به ۱۵۰ کشور می رسد و درآمد سالانه اش ۲۳ میلیارد دلار تخمین زده می شود.

در تاریخ طولانی نوکیا، این شرکت در صنایع مختلفی فعال بوده که امروز محصولات مخابراتی، تلویزیون و دستگاه ویدئو، زیرساخت های فناوری اطلاعات، توسعه تکنولوژی و لایسنسینگ از عمده حوزه های فعالیتش به شمار می آید. نوکیا همچنین از سال های ابتدایی مطرح شدن صنعتی به نام فناوری های تلفن همراه از غول های این صنعت بوده و در ایجاد استانداردهایی مثل جی اس ام و ال تی ای، تاثیرگذار به شمار می آید.

در سال های پایانی قرن بیستم تا ۲۰۰۳ این کمپانی، بزرگ ترین فروشنده گوشی تلفن همراه در جهان بود. علاوه بر این نوکیا مدتی در حوزه گوشی های هوشمند هم فعالیت کرد اما در سال ۲۰۱۱ که پذیرفت از پلتفرم ویندوز برای گوشی های جدیدش استفاده کند، میدان را به رقبایی مثل اپل و سامسونگ باخت.

به همه اینها، فعالیت های نوکیا در بخش زیرساخت های مخابراتی، بازی های کامپیوتری، واقعیت مجازی و خرید کمپانی های کوچک تری مثل آلکاتل فرانسوی را هم اضافه کنید. با این حال زمانی هم بود که بازارهای سهام بزرگ اروپایی، از جمله لندن، پاریس، استکلهم و فرانکفورت خصوصا در سال های نخستین قرن بیست و یکم، نوکیا را از فهرست سهام خود خط زدند تا جایی که ارزش سهام نوکیا به نزدیک دو دلار رسید.

سال های دهه ۹۰ میلادی، سال های اوج درخشش نوکیا در زمینه صنعت تلفن همراه و شبکه های این فناوری بود. وقتی در سال ۱۹۹۱، نوکیا با همکاری شرکت آلمانی زیمنس نخستین شبکه جی ام اس جهان را پایه گذاری کرد و به کار انداخت، نخستین تماس تلفنی با استفاده از این شبکه و یک دستگاه تلفن نوکیا به دست هاری هولکری، نخست وزیر وقت فنلاند برقرار شد.

در نوامبر سال ۱۹۹۲، مدل ۱۰۱۱ نوکیا نخستین گوشی تلفن همراهی شد که در سراسر جهان فروخته می شد. چند سال بعد یعنی در سال ۱۹۹۸ میلادی، نوکیا کمپانی موتورولا را خرید و به بزرگترین و پرفروش ترین برند هگوشی تلفن همراه جهان تبدیل شد. از آن سال به بعد گوشی های موبایل نوکیا در اروپا، آسیا، آفریقا، استرالیا و اقیانوسیه گوی سبقت را از حریفان ربود و هر سال ویژگی جدیدی مثل صفحه رنگی، دوربین، صفحه لمسی، دسترسی به اینترنت و سرعت بالای سیستم عامل برای پردازش بازی های مختلف به خود دید تا اینکه در سال ۲۰۰۸، رقبای قدری از جمله اپل با سیستم عامل ios و البته اندروید به بازار آمدند.

محصولات این کمپانی از جمله گوشی موفق N۹۵، لومیا ۸۰۰، می گو و ... به نفع شروع همکاری نوکیا و مایکروسافت کنار گذاشته شدند و خریداران به این کمپانی پشت کردند. از طرف دیگر، اپل و سامسونگ که شرایط را برای رقابت آماده دیدند با تمرکز بر تولید و بازاریابی، محصولاتی به بازار ارائه کردند که تا سال ۲۰۱۶ آهسته آهسته در فهرست پرفروش های تلفن همراه جا خوش کردند.

در روزهایی که طراحی مینی مال و جذاب اپل از یک سو و تمرکز سامسونگ بر ارتقای کیفیت محصولاتش از سوی دیگر، عرصه را بر رقبا تنگ کرده بود، نوکیا مدل هایی مثل N۸ را روانه بازار می کرد که به هیچ وجه در جایگاه رقابت با گوشی های دیگر ظاهر نمی شد.

بزرگ ترین اشتباه نوکیا را باید عدم تمایل این کمپانی در اعمال تغییرات بنیادی خواند. در واقع باید عامل اصلی نابود شدن برند نوکیا را خود نوکیا بنامیم، چرا که این کمپانی بزرگ ترین به روزرسانی سیستم عامل سیمبین را همچنان با همان فاکتورهای آشنا روانه بازار کرد. نوکیا از انتقال کاربران کنونی خود به حال و هوایی جدید هراس داشت و از این رو با توسعه سیمبین که تعلقی به دنیای تلفن های هوشمند نداشت، سیستم عامل پیچیده ای را روانه بازار کرد که «دی ان ای» آن با آینده این صنعت همخوانی نداشت. نوکیا در حالی بزرگ ترین اشتباه خود را مرتکب می شد که از رشد رقبا نیز کاملا آگاه بود.

بازگشت به امروز

در ماه های پایانی سال ۲۰۱۵، خبرهایی پراکنده از بازگشت نوکیا به بازارهای جهانی به گوش رسید. کم کم این خبرها با عکس هایی از جدیدترین مدل گوشی هوشمند نوکیا همراه شد و در نهایت مدیر این شرکت، راجیو سوری، شایعه ها را تایید کرد؛ یک چهارم پایانی سال ۲۰۱۶ تاریخ پرده برداری از گوشی C۱ اعلام شد که برای نخستین بار طی سال های اخیر، لوگوی رسمی نوکیا نیز بر آن نقش خواهد بست.

قرار است C۱ در دو اندازه با دو کیفیت دوربین متفاوت و در چهار رنگ به بازار عرضه شود. اندازه صفحه این گوشی پنج اینچ و کیفیت تفکیک فول اچ دی خواهد بود. این گوشی با دو حافظه ۳۲ و ۶۴ گیگابایتی با رم دو و سه گیگابایتی تولید شده و دو دوربینی خواهد بود و در نهایت حالا که نوکیا از یوغ قرارداد فاجعه بارش با مایکروسافت رها شده، سیستم عامل C۱، اندروید اعلام شده که در بعضی کشورها بسته به تقاضای بازار، قابلیت نصب ویندوز ۱۰ هم برای آن در نظر گرفته شده است.

خبرهای دیگر که البته بیشتر شکل شایعه دارند، حاکی از آن هستند که نوکیا برای به دست گرفتن بازار کشورهای آفریقایی از جمله غنا می کوشد قیمت این محصول را تا حد امکان از محصولات مشابه کمپانی های اپل، اچ تی سی و سامسونگ پایین تر نگه دارد.

گفته می شود طراحی بدنه و جنس C۱ یک بار به طور کلی کنار گذاشته شد و به همین دلیل، فعلا عکس قابل اعتمادی از این مدل نه در رسانه ها و نه در وب سایت ها پیدا نمی شود. درباره کیفیت دوربین این گوشی هم گمانه ها از ۱۷ تا ۲۲ مگاپیکسل بوده و در حال حاضر، اطلاعات قطعی در این مورد وجود ندارد. برخی بر این باورند که بازار داغ شایعه ها درباره جدیدترین مدل گوشی هوشمند نوکیا بخشی از سیاست های بازاریابی و تزریق هیجان این کمپانی به منظور داغ کردن بازار فروش آن است.

سیزدهم آوریل ۲۰۱۶، خبری منتشر شد که مدل دیگری به نام A۱ همراه با C۱ به بازار خواهد آمد که رسانه ها پس از سکوت خبری کمپانی نوکیا، آن را دروغ روز ۱۳ آوریل دانستند و بی صدا از کنارش گذشتند. در حال حاضر هیچ چیز قطعی نیست.

نوکیا در این بازار بی رحم

به هر حال، سال ۲۰۱۶ تا اینجای کار، سال سر زبان افتادن دوباره برندی بود که بسیاری در جهان، نخستین تجربه گوشی تلفن همراه شان را مدیون آن هستند. نوکیا با مدل های ۱۱۰۰، ۳۳۱۰، ۱۱۱۰، ۳۲۱۰، ۶۶۰۰، ۵۲۳۰ و ۲۶۰۰ و خیلی گوشی های عجیب و غریب دیگری از جمله مدل های ۷۶۰۰ و ۳۳۰۰ و ۷۷۱۰ حالا مدلی در آستین دارد که دیگر تحت ویندوز مایکروسافت نیست. قصد دارد قدم به بازاری بگذارد که بی رحم است و سودآوری در آن دشوار. کمپانی هایی مثل سونی، ال جی، موتورولا و حتی بلک بری (با بازار محدودش) در این عرصه شکست خوردند.

حالا که سال ها از فعالیت نوآورانه نوکیا می گذرد، شاید برای بازگشت دیر شده باشد. آنها که هزاره سوم به دنیا آمده اند، روزهای فروغ نوکیا را ندیده اند و جلب اعتمادشان با وجود مدل های مختلف آیفون و سامسونگ به این سادگی ها نیست.

از بازگشت سمور تا حمایت از قانون شنود

نام نوکیا، برگرفته از اسم رودخانه نوکیانویرتاست که بر کرانه آن کارخانه کاغذسازی نوکیا در قرن نوزدهم تاسیس شد. نام این رودخانه هم از واژه ای به زبان فنلاندی کهن الهام گرفته شده که در اصل به معنای سمور است. آگوست سال ۲۰۱۵ کمپانی نوکیا اعلام کرد برای فروش سیستم نقشه و ردیابی خود که «هیر» نام دارد، با سه خودروساز آلمانی «بی ام و، دایملر و فولکس واگن» به توافق رسیده است. این قرارداد دسامبر ۲۰۱۵ و به ارزش ۲.۸ میلیارد یورو نهایی و اجرا شد.

در آوریل سال ۲۰۱۵، خبر خرید کمپانی ویت تینگر (شرکت فرانسوی محصولات الکترونیکی از جمله محصولات پزشکی) توسط نوکیا با قراردادی به ارزش ۱۹۰ میلیون یورو اعلام شد. نوکیا خبر داده قصد دارد این کمپانی را که حالا بخشی از هولدینگ نوکیا تکنولوجیز است، به بازار محصولات پزشکی و بهداشتی متصل کند.

ماه ژوئن سال ۲۰۱۶، شرکت چاینا موبایل، بزرگ ترین خریدار محصولات نوکیا در نچین، طی قراردادی به ارزش ۲.۱ میلیارد یورو و همکاری یکساله و اختصاصی خود را با نوکیا آغاز کرد. همین اقدام چاینا موبایل، شاید شاهدی دیگر بر بازگشت نوکیا به بازار گوشی های هوشمند تلفن همراه باشد. سال ۲۰۰۹ میلادی، سال درگیری نوکیا با مسائل امنیتی، فناوری شنود مکالمه ها و دستکاری در محتوای ایمیل ها و پیامک های صاحبان این گوشی ها بود.

همچنین در همین سال با فشار نوکیا قانونی در فنلاند به تصویب رسید که به کمپانی ها اجازه می داد به بهانه امنیت ملی، بتوانند ارتباطات الکترونیکی کارمندان خود را با سیستمی که نوکیا در اختیارشان می گذاشت، نظارت کنند. این قانون به شدت در رسانه ها مورد انتقاد قرار گرفت. تا فوریه ۲۰۱۲ هیچ شرکتی در فنلاند حاضر به استفاده از این قانون به نفع خود نشده بود. اکتبر ۲۰۰۹، دعوای حقوقی اپل و نوکیا بر سر برنامه های مخفیانه و پتنت نرم افزارهای انتقال داده بی سیم در آمریکا در گرفت. این دو شرکت با اتهام دزدی از هم شکایت کردند و به مدت دو سال درگیر این دعوی بودند.

در نهایت، ژوئن ۲۰۱۱، اپل ۶۰۰ میلیون دلار به همراه درصدی از سود خود به نوکیا پرداخت. این دو شرکت همچنین به توافق رسیدند پروانه بعضی از فناوری های شان را در حوزه انتقال داده و برخی تکنولوژی های ثبت شده پیشین شان به نام هر دو کشور اخذ کنند. استفاده از سیستم عامل اندروید گوگل، قطعی ترین ویژگی تایید شده گوشی هوشمند جدید نوکیاست که در ماه های پایانی سال ۲۰۱۶ به بازار معرفی خواهد شد.

تاکنون به شکل رسمی تصویری از این دو گوشی منتشر نشده و همه چیز خلاصه شده است به چند تصویر درز کرده. پیش بینی ها نشان می دهد نوکیا برای عقب نماندن از دور رقابت با بزرگانی مثل اپل و سامسونگ، از طراحی ویژه و جنس فلزی خاصی برای مقاومت و در عین حال، سبک بودن این محصول استفاده کرده است.