خواندنی ها با برترین ها (۱۱۶)

برترین ها - محمودرضا حائری: در این شماره از خواندنی ها با رمانی کوتاه از نویسنده و شاعر لبنانی «غاده السمان»، کتابی درباره میخائیل باختین فیلسوف ومنتقد ادبی روس، رمانی از ادبیات ژاپن و... آشنا شوید.

بیروت ۷۵

• غاده السمان
• ترجمه ی سمیه آقاجانی
• نشر ماهی
• چاپ اول: 95

بیروت 75 نخستین رمان غاده السمان است که در سال 1975 به چاپ رسید. نویسنده این رمان را زمانی نوشت که چند مجموعه داستان چاپ کرده بود و چهره ای سرشناس در داستان کوتاه عربی به شمار می رفت او در این کتاب بیروت را در یکی از بزنگاه های تاریخ معاصر لبنان و خاورمیانه نشان می دهد. سال 75 همان سالی است که جنگ داخلی و خانمان برانداز لبنان آغاز می شود، جنگی که پانزده سال آتش به خرمن این کشور انداخت. غاده السمان بیروت بحران زده را در ماه های پیش از آغاز جنگ به تصویر می کشد، بیروتی که شکافی طبقاتی، تنگدستی و تعصبات قبیله ای بشکه ی باروتی ساخته که هر دم بیم ترکیندش می رود. از این رو، بسیاری سخن سنجان عبرب، رمان بیروت 75 را پیشگویی جنگ داخلی لبنان دانسته اند.


وسوسه های دن کیشوت

• کارول بی جانسون
• ترجمه ی ایرج کریمی
• نشر چشمه
• چاپ اول: 95

وسوسه‌ های دن‌کیشوت یکی از مهم‌ترین و خواندنی ‌ترین کتاب‌هایی ا‌ست که درباره‌ی اهمیت و جایگاهِ این رمان جریان‌ساز تاریخِ بشریت نوشته شده است. کرول ب. جانسن نویسنده‌ی این کتاب فارغ از بسیاری بدیهیاتِ مسلمِ تاریخی‌ای که درباره‌ی شاهکارِ سروانتس وجود دارد، نشان می‌دهد که چگونه می‌توان انبوهی از نگاه‌ها و امورِ نو را در این کتاب درک کرد که در روزگارِ ما خوانش جدی پیدا می‌کنند. او درباره‌ی ویژگی‌های متفاوت و گوناگون این کتاب تکه‌هایی را کنار هم گرد می‌آورد که برای هر مخاطبی جذاب و نو به‌نظر می‌ رسد. جانسن در کتابش سعی کرده از وجوه گوناگونی از نو دن‌کیشوت را بازخوانی و ما را با کشف‌هایی تازه و جدید روبه‌رو کند.

کتاب را فیلم‌سازِ فرهیخته و مرد ادبیات‌شناسِ روزگارمان، ایرج کریمی به فارسی برگردانده که عمرش کفاف نداد تا انتشارِ این ترجمه را ببیند. مردی که شیفته‌ی کلاسیک‌ها و عصرِ غول‌ها بود. وسوسه‌های دن‌کیشوت وسوسه‌ هایی ا‌ست دایمی برای نسل‌های گوناگون. مردی که در ناخودآگاه ما با نیزه و کلاه‌خودش راه می‌رود و در انتظارِ رقم ‌زدنِ یک معجزه است.

سکوت

• شوساکو اندو
• ترجمه ی حمیدرضا رفعت نژاد
• نشر نو
• چاپ اول: ۹۵

شوساکو اندو در سال ۱۹۲۳ در توکیو متولد شده و ۱۰ ساله بوده که پدر و مادرش از هم جدا شده اند. او پس از این جدایی، به همراه مادرش به شهر کوبه رفت. مهم ترین اتفاق زندگی اندو در ۱۱ سالگی اش رخ داد و این بود که غسل تعمید دید و کاتولیک شد. او در این باره می گوید: کاتولیسیسم برایم مثل لباسی از پیش دوخته بود که باید آن را به تن می کردم و می دیدم که اندازه ام است یا باید از شرش خلاص شد. بارها سعی کرده ام ترکش کنم، اما نشده است، نه این نخواهم، نمی توانستم ترکش کنم.

«سکوت» به گواه بسیاری از منتقدان، مهم ترین اثر اندو است. او ژاپن را مردابی می بیند که هرچیز را از درون می پوساند و هر بذری را که در آن زمین کاشته شود تباه می کند. این رمان او، داستان جنگی است بین باران مدامی که از ابرهای سنت و فرهنگ کشورش می بارد و بذر مسیحیتی که با چنگ و دندان می خواهد در آن خاک ریشه بداوند؛ مثل پروانه ای که به دام عنکبوت گرفتار شده باشد. اندو را گراهام گرین ژاپن خوانده اند. ایمان و باور شخصی او هم، مانند گرین، با دین و آیین کشورش تفاوت دارد.

اندو و گرین، درد این سوال را درک کرده اندکه وقتی نه از رومیان اند و نه از یهودیان، چه صلیبی را باید به دوش بکشند و خداوند چه سرنوشتی را برایشان مقدر کرده است؟ آخرین فیلم ساخته شده توسط مارتین اسکورسیزی، با اقتباس از این رمان و با همین نام ساخته شده است.

اسکورسیزی در مقدمه‌اش بر این رمان می‌نویسد: سکوت برای من حکایت کسی است که ابتدا قدم به راه مسیح گذاشته اما دست آخر از شرورترین شخصیت مسیحیت، یعنی یهودا سر در می آورد. عینا جا پای او می گذارد و در این راه است که قادر به درک نقش یهودا می‌شود. این یکی از دردناک ترین معماها در تمام مسیحیت است. نقش یهودا چه بود؟ مسیح درباره او چه فکر می کرد؟ ما امروز چه درکی از او داریم؟ با کشف انجیل یهودا، طرح این سوالات واجب تر هم شده است. اندو بی پرده تر از هر هنرمند دیگری که می شناسم به مساله یهودا می پردازد. او این نکته را درک کرده که مسیحیت برای بقا و وفق دادن خود با فرهنگ های دیگر و در بزنگاه های تاریخی، نه فقط به نقش مسیح، بلکه به نقش یهودا نیز محتاج است. این رمان را اولین بار حدود ۲۰ سال پیش دست گرفتم، تا به حال به کرات آن را خوانده ام و می خواهم از روی آن فیلمی بسازم. برایم منبع الهامی است که آن را جز در اندکی از آثار هنری نیافته ام.


تو نباید بکشی (صلح، رویای من)

• یورگن تودنهوفر
• ترجمه ی حسین تهرانی
• کتاب کوله پشتی
• چاپ اول: ۹۵

وقتی پای شکستن تابوی جنگ در میان باشد، بهانه ها هم کمک بزرگی محسوب می شوند. اعلب با شور و حرارت چنین استدلال می شود که باید برای برقراری دموکراسی، حقوق بشر و حقوق زنان جنگید. ولی فقط با دشمنان دست چین شده. کسانی ادعا می کنند مردن برای اهداف حزب ارزشمند است، که خودشان هرگز حاضر به انجام این کار نیستند.

غرب نقاط قوت زیادی دارد که تحسین برانگیز است. آزادی اش، جنب و جوش اش، قدرت نوآوری اش، ولی ادعای سیاستمداران در این مورد که آن ها در سراسر دنیا برای حقوق بشر و شرافت انسانی می جنگند شامل آن نمی شود. همچنین ارزش های اساسی مسیحیت، مثل نوع دوستی و یا حتی دوستی با دشمن در سیاست خارجی کشورهای غربی هیچ نقشی بازی نمی کند «ستیزه جویی ژرمنی» که هگل هم از آن اظهار ناخشنودی کرده است، در این دوران هم با قدرت تمام نسبت به نوعدوستی دست بالا را دارد.

متاسفانه تربیت آدم ها برای انسان دوستی با ناکامی بزرگی مواجه شده است. این اواخر هم فقط باعث شده که بازار مکر و ریا رونق بگیرد. وقتی یک بار از قذافی پرسیده شد که نظرش درباره ی تمدن غرب چیست؟ او متفکرانه جواب داد: «فکر کنم ایده ی خوبی باشد که آن ها هم متمدن شوند!»


مکالمه گرایی (میخائیل باختین و جهانش)

• مایکل هولکوبیست
• ترجمه ی مهدی امیرخانلو
• انتشارات نیلوفر
• چاپ اول: 95

در قلب هر مکالمه ای این اعتقاد راسخ نهفته است که آنچه مبادله شده معنا دارد. شاعرانی که در عمر خود فهمیده نشدند، شهیدانی که به دلایل پوچ سیاسی جان باختند، انسان های بسیار معمولی که تمام زندگی شان را در نومیدی به سربردند، همه و همه سزاوار دلبستن به این امیدند که بیرون از قدرت قاهر زمان حال، مخاطب ممکنی وجود دارد که آن ها را خواهد فهمید. چنین نسخه ای از دیگری چشم پوشی ناپذیر، این «مخاطب برتر» هر بار در زمان های مختلف و توسط افراد مختلف به نحوی از انحا تصور شده است: به اسم خدا، به اسم پیروزی نسخه ی مورد نظر من از حکومت داری در آینده، یا به عنوان خواننده ی آینده. نیاز به اینجاد مقوله ای مانند «مخاطب برتر» در بیرون از لحظه ی حال نشان می دهد که شرط خلق معنا در لحظه حال هرگز بهترین نیستند. جهان مکالمه ای جهانی است که در آن من هرگز نمی توانم راهی کامل از آن خود داشته باشم و ، بنابراین ، من خودم را در تعاملی پیوسته با دیگران (و با خودم) غوطه ور می بینم. خلاصه، مکالمه گرای مبنی بر تقدم امر اجتماعی، و نیز مبتی بر این فرض است که معنا به تمامی از دل تنازع حاصل می شود.

كتاب حاضر يكي از جامع‌ترين و شناخته‌شده‌ترين شرح‌ها از فلسفه ميخاييل باختين است. نويسنده كتاب، مايكل هولكوييست، باختين‌شناس مشهور، با ابداع اصطلاح «مكالمه‌گرايي» مي‌كوشد نظريات پراكنده باختين در حوزه‌هاي مختلف (از جمله معرفت‌شناسي، روانشناسي، فلسفه زبان، نقد ادبي) را در قالب يك كل گرد آورد. به اين ترتيب، مباحث كتاب خود حالتي مكالمه‌اي يافته‌اند و آرا باختين در قياس با آرا متفكراني مانند فرويد، سوسور، هگل، لوكاچ و ديگران بررسي شده است. نويسنده تلاش كرده است كليدي‌ترين مفاهيم باختين را به خصوص در زبان‌شناسي و نقد ادبي به تفصيل توضيح دهد، اما، علاوه بر آن، كتاب شامل قرائت‌هايي مكالمه‌اي از چند اثر شاخص مانند فرانكشتاين مري شلي، يادداشت‌هاي يك ديوانه گوگول، و گتسبي بزرگ فيتز جرالد است. در پايان، مقاله‌اي هم درباره تاريخچه اقبال به باختين در ايران به كتاب ضميمه شده است.