تهران؛ شهر بی دفاع

شهروند: شهر تهران، پایتخت سیاسی، اداری، اقتصادی، آموزشی، ورزشی، درمانی و... ایران است و طبق سرشماری‌ سال ۱۳۹۵ بالغ بر ٨‌میلیون و‌نیم از جمعیت کشور را در خود جای داده است؛

در‌ سال ٢٠١٦ ،٢١درصد از کل تولید ناخالص داخلی ایران در این شهر خلق شده است و پایتخت تجاری ایران محسوب می‌شود؛ عمده‌ترین مراکز و موسسات و امکانات آموزشی کشور در این شهر مستقر شده است؛ مرکزیت اداری این شهر باعث شده که مردم برای انجام برخی از امور اداری خود از گوشه اقصی‌نقاط کشور عازم این شهر شوند؛ به لحاظ بهداشتی و درمانی هم امکانات تهران قابل قیاس با سایر شهرهای کشور نیست و در برخی مواقع مردم مجبورند که برای اطمینان از روند درمان و دستیابی به امکانات مناسب درمانی با مشقت خود را به این شهر برسانند؛ زیرساخت‌های ارتباطی نظیر فرودگاه، مترو، پایانه‌های مسافربری، اتوبوس‌های تندرو، بزرگراه‌ها، اتوبان‌ها و... با این کیفیت و گستردگی در هیچ شهری در ایران به اندازه تهران وجود ندارد؛ امکانات فرهنگی شامل موزه‌ها، سینماها، تئاتر، فرهنگسراها، اماکن تاریخی- مذهبی و... در این شهر فراوان است و در نتیجه این تمرکز امکانات اداری، اقتصادی، شغلی، آموزشی، ارتباطی، فرهنگی، ورزشی و... این شهر برای مردم ایران جذابیت خاصی برای مهاجرت و سکونت پیدا کرده و هرساله بر جمعیت این شهر افزوده می‌شود؛ با وجود این امکانات گسترده، بنابر اظهارات کارشناسان، تهران از آسیب‌پذیری بالایی در مواجهه با بلایای طبیعی همچون زلزله برخوردار است.

به‌گونه‌ای که گفته می‌شود در یک زلزله با شدت ٧ ریشتر و بالاتر، بیش از یک‌میلیون نفر از جمعیت تهران دچار خسارت و آسیب می‌شوند؛ درحالی ‌که بنابر اظهارات مسئولان و مدیران شهری ظرفیت و امکانات مدیریت بحران شهر تهران برای ٣٠٠‌هزار نفر هم کافی نیست؛ از سویی دیگر استقرار نهادهای سیاسی، مدیریتی و اداری کشور در تهران و آسیب‌پذیری آنها در برابر زلزله باعث می‌شود که در صورت وقوع زلزله شدید در این شهر، این نهادها کارایی خود برای مدیریت و هماهنگی موضوع نجات و امداد و اسکان اضطراری مردم آسیب‌دیده و... را از دست دهند و آنگونه که باید نتوانند به مدیریت بحران بپردازند؛ از طرفی هم رفتار مردم شهر تهران پس از زلزله نه‌چندان شدید ٥ ریشتری اخیر، حکایت از آن دارد که مردم به هیچ‌وجه برای شرایط پس از یک زلزله شدید آموزش ندیده‌اند و آماده نیستند؛ حضور گسترده مردم با ماشین در خیابان، قفل‌شدن تمام معابر، اتوبان‌ها، محورهای مواصلاتی و هجوم مردم به جایگاه‌های سوخت و افزایش صددرصدی مصرف بنزین در شب حادثه و... خود گویای نگرانی و سراسیمگی و رفتار احساسی مردم درچنین شرایطی است.

بنابراین می‌توان گفت که وجود حجم بالایی از بافت‌های فرسوده، سازه‌های نامطمئن ساخت جدید، نبود امکانات لازم برای نجات و امداد با توجه به پیش‌بینی حجم خرابی‌ها و آسیب‌ها و اساسا عدم امکان امدادونجات با توجه به بسته‌شدن معابر و راه‌ها در اثر یک زلزله شدید، مقاوم‌نبودن و درخطربودن مراکز امدادی و درمانی و... و به طورکلی عدم ظرفیت و امکانات کافی و متناسب با جمعیت و خرابی‌های احتمالی برای مدیریت بحران پس از یک زلزله شدید در تهران، آن را به شهری بی‌دفاع تبدیل کرده است؛ در این شرایط بسیاری از صاحبنظران و به‌خصوص متخصصان زلزله‌شناسی بر خروج مردم از تهران و مهاجرت به دیگر نقاط کشور به‌عنوان فوری‌ترین راه‌حل تأکید دارند؛ اما واقعیت این است که عدم برخورداری شهرهای کوچک از امکانات مناسب و عدم جذابیت کافی دیگر شهرها برای زندگی از نظر ساکنان تهران و نیز درگیربودن مردم تهران در مناسبات اداری و اقتصادی و... زندگی روزمره، رهاشدن از زندگی در این کلانشهر و مهاجرت به دیگر نقاط کشور، حتی برای کسانی که چنین قصدی هم داشته باشند، دشوار کرده است؛ امری که در سالیان گذشته در مورد کارکنان دولت آزموده شد و نتیجه مناسب و قابل توجهی در برنداشت؛ لذا با توجه به وضع و شرایط کنونی شهر تهران و پیش‌بینی‌های صورت‌گرفته درخصوص مخاطرات و آسیب‌های حوادث غیرمترقبه به‌ویژه زلزله احتمالی، به منظور بهبود شرایط مقابله با زلزله شدید و کم‌کردن خسارات و آسیب‌های ناشی از آن در شهر تهران، اجرای اقدامات ذیل توسط مسئولان کشوری و مدیران شهری ضروری می‌نماید:

- در حوزه شهرسازی: جلوگیری از گسترش شهر تهران، مقاوم‌سازی بافت‌های فرسوده، نظارت شدید و سختگیرانه بر اجرای استانداردهای مهندسی در ساخت‌وسازهای جدید. ٢) در حوزه آموزش عمومی: آموزش به مردم از طریق رسانه‌ها برای افزایش آمادگی و مواجهه عقلانی با حوادث غیرمترقبه و رفتار مناسب در این شرایط برای کم‌کردن تلفات در زلزله احتمالی. ٣- تقویت امکانات امدادونجات: افزایش آمادگی و ظرفیت و امکانات مدیریت بحران شهر تهران و جایابی مناسب این امکانات در نقاط مختلف شهر تهران با دسترسی مناسب مردمی و اطلاع‌رسانی درخصوص آن. ٤- انتقال مراکز حساس از شهر تهران: با توجه به اهمیت سالم‌ماندن برخی مراکز و امکانات به منظور جلوگیری از وقفه در نظام تصمیم‌گیری و مدیریتی پس از یک زمین‌لرزه، انتقال برخی نهادها و مراکز به خارج از شهر ضروری است. ٥- تجدیدنظر در سیاست تمرکزگرایی: با توجه به این‌که گسترش شهرتهران و تمرکز شدید جمعیتی آن و گرایش به مهاجرت به این شهر، خود نتیجه تمرکز امکانات اقتصادی، آموزشی، اداری، سیاسی، درمانی، ورزشی و... است، در پیش‌گرفتن سیاست تمرکززدایی و ایجاد امکانات و جاذبه برای زندگی در شهرهای کوچک برای مردم، توسط دولت ضروری است.