فریدون مجلسی: تنش‌های برجامی، مدیریت شوند

فریدون مجلسی- تحلیلگر روابط بین‌الملل در شرق نوشت: مسئولان آمریکایی به دنبال از کار‌انداختن اثرات برجام برای ایران هستند. این را می‌توان از مواضع اخیر وزیر خارجه ایالات متحده و البته خود ترامپ دریافت. پس از ناکامی رئیس‌جمهور آمریکا در کنگره و بازگشت برجام به کاخ سفید بعد از مهلت ۶۰ روزه، مسئولان آمریکایی به دنبال آن هستند که با روش‌های دیگری ایران را تحت فشار قرار دهند.

بارها گفته و نوشته‌ام که توافق برجام قرار نبوده پیام‌آور دوستی ایران و آمریکا باشد. برخی جریان‌ها در ایران همچنان شعارهای خود را علیه آمریکا سر می‌دهند. بنابراین رابطه همواره در تخاصم، اصلی پذیرفته‌شده میان دو کشور است. از رابطه خصمانه نیز نمی‌توان انتظار چرخش سریع به سمت ترک مخاصمه داشت. از ورای این مسئله، مشکل آنجاست که آمریکا کشورهای دیگر جهان به‌ویژه اروپایی‌ها را تحت فشار قرار می‌دهد که روابط سیاسی و اقتصادی با ایران را ترک یا محدود کنند.

شرکت‌ها و بانک‌هایی که قانونا براساس مفاد برجام باید با ایران رابطه اقتصادی و بانکی داشته باشند، به‌شدت نگران واکنش‌های احتمالی ایالات متحده و وزارت خزانه‌داری این کشور هستند. این محدودیت‌های فراقانونی حتما موجب فشار به ایران خواهد شد. به نظر می‌رسد حداقل تا سه سال آینده که دست‌راستی‌ها در آمریکا در اکثریت هستند و لابی اسرائیل و عربستان هم با بهانه فعالیت‌های منطقه‌ای ایران به ایران‌هراسی می‌پردازند، امکان کاهش این فشار‌ها وجود نداشته باشد. ایران در تلاش است با استفاده از ظرفیت اروپا از برجام بهره‌مند شود اما باید توجه داشت این بهره در شرایطی که آمریکا را در مقابل داشته باشد، چندان چشمگیر نخواهد بود و از تأثیرات مثبت آن کاسته خواهد شد.

اتحادیه اروپا به تعهد خود وفادار است و این وفاداری را رسما اعلام کرده است. موگرینی از حمایت جدی از برجام سخن می‌گوید و رؤسای کشورهای اروپایی نیز هر کدام سیگنال‌های مشخصی دراین‌باره فرستادند. اما همین کشورها به برخی اقدامات ایران هم اشاره می‌کنند که برای مثال می‌توان به مواضع مکرون، رئیس‌جمهور فرانسه اشاره کرد.

یکی از مواردی که باید در داخل از سوی همه کنشگران به رسمیت شناخته شود، این است که در حوزه سیاست خارجی وقتی دستگاه رسمی دیپلماسی موضعی می‌گیرد، برخی نباید در برابر این موضع، رفتار متضاد با آن استراتژی را داشته باشند. برخی در داخل بدون توجه به نکات دیپلماتیک و سیاسی، چه به صورت تبلیغاتی و شفاهی و چه به شكل‌هاي ديگر بهانه‌ کافی به طرف‌های خارجی می‌دهند تا فشارهایی را ادامه دهند که حتی می‌تواند این امکان را به دیگر کشورهای هم‌پیمان آمریکا بدهد که آنها هم تحت‌تأثیر فشارهای اسرائیل اصراری به اجرای تعهدات خود نداشته باشند.

یعنی در ظاهر موافقت خود را اعلام کنند اما در عمل دیگر‌گونه رفتار کنند. بدون شک اقدامات دفاعی ایران لازم است و شاهد بودیم که چگونه مورد حمله بیگانگان قرار گرفتیم و منصفانه به خود حق می‌دهیم که ابزار دفاعی متقابل را داشته باشیم اما این موضوع باید به‌گونه‌ای باشد که به تشدید تنش‌ها و بهانه‌تراشی‌های بین‌المللی منتهی نشود. علاوه بر حساسیت در این نوع موضع‌گیری‌ها، لابی با کنگره آمریکا نیز مؤثر است. کنگره به جنبه‌های حقوقی و حیثیتی و اعتبار امضای این کشور حتی در برابر ایران احترام می‌گذارد و می‌داند که منافع و مصالح آمریکا اقتضا نمی‌کند تعهدی که با اجماع جهانی پذیرفته شده، بی‌اعتبار شود.

اما در سوی دیگر درباره اینکه تحریم‌های شدیدتر غیرهسته‌ای مقرر کنند و در مقابله با تهدیدهایی که از جانب ایران نسبت به اسرائیل می‌خوانند، مشکلاتی را برای کشورمان ایجاد کنند به خود آزادی عمل می‌دهد و باید منتظر اقدامات آنها در این زمینه‌ها باشیم. اینکه ایران در چنین شرایطی باید چه برخوردی داشته باشد به مقامات عالی کشور بستگی دارد. در‌این‌باره هیچ فرد دیگری صلاحیت و توانایی تصمیم‌گیری که مورد تأیید مقامات عالی باشد را ندارد اما شکی نیست ایران در شرایط فعلی باید تعهدات برجامی خود را ادامه دهد و تا جایی که امکان دارد با ایجاد صدای واحد میان نيروهاي داخلي و دیپلمات‌ها، سطح تنش‌ها را کاهش داده و به حداقل برساند.