سرنوشت نفت ایران پس از لغو برجام

فرارو: اجرای تحریم‌های نفتی علیه ایران، چندین ماه طول خواهد کشید. دولت ترامپ برای اجرای این تحریم‌ها آمادگی ندارد.

با نزدیک شدن پایان ضرب الاجل برجامی دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، رسانه‌ها درباره احتمال خروج آمریکا از برجام و تاثیر این خروج بر صادرات نفت ایران گمانه‌زنی می‌کنند. نشریه پترولیوم اکونومیست، طی گزارشی در همین باره نوشت: " احتمالا رئیس‌جمهور دونالد ترامپ در ۱۲ ماه می، توافق هسته‌ای ایران را لغو خواهد کرد. به نظر می‌رسد در این باره همه موافق‌اند. با این حال، درباره تاثیر (لغو برجام) بر عرضه نفت اجماعی وجود ندارد. عرضه بیش از یک میلیون بشکه در روز در ۱۸ ماه آینده از بین خواهد رفت. بدتر اینکه، کاخ سفید ممکن است واقعا برنامه‌ای نداشته باشد."

اکونومیست با اشاره به ضرب‌الاجل برجامی ترامپ و تلاش اروپا برای حفظ برجام نوشت: "به گفته ناظران بین المللی و خود تیم ترامپ، ایران مفاد برجام را نقض نمی‌کند. دشوار است که چیزی اصلاح شود که کارآمد است. کنگره منتظر سه کشور اروپایی امضاکننده برجام است. به نظر می‌رسد که یافتن یک اصلاح مدنظر ترامپ، ظرف چند هفته یا ماه آینده نامحتمل است. "

ریچارد نفیو، کارشناس مسائل تحریم که در زمان دولت باراک اوباما، آخرین تحریم‌های نفتی ایران را طراحی کرده، طی گفت‌وگویی با اکونومیست گفته احتمالا ترامپ تعلیق تحریم‌های ایران را تمدید نخواهد کرد. این امر احتمالا بلافاصله برجام را خواهد کُشت.

با لغو برجام، علاوه بر بازگشت تحریم‌های رفع شده، ترامپ ممکن است تحریم‌های اضافی علیه ایران اعمال خواهد کرد. حتی اگر او این کار را نکند، آمریکا بدنبال این خواهد بود که واردت نفت ایران در سایر کشور‌ها را به طرز چشمگیری کاهش دهد. در آخرین باری که تحریم‌های نفتی علیه ایران اعمال شد، واردکنندگان اروپایی، همه واردات‌شان از نفت ایران را قطع کردند. اوباما از سایر واردکنندگان خواست که به مقدار ۲۰ درصد واردات نفت از ایران را کاهش دهند. به گفته اکونومیست، ترامپ هم کمتر از این نخواهد خواست.

پس از بازگشت تحریم‌ها، کاخ سفید به خریداران نفت ایران، مهلتی - حداقل ۱۸۰ روز- خواهد داد تا خرید نفت از ایران را کاهش دهند. کاهش ملموس ممکن است در ماه نوامبر ۲۰۱۹ آغاز شود. نفیو می‌گوید پس از آن، ممکن است ۴۰۰ تا ۵۰۰ هزار بشکه در روز از صادرات ایران کم شود. این رقم می‌تواند تا یک میلیون بشکه افزایش یابد.

با این حال، محدودیت‌ها فراوان است. چین که اکنون در آستانه جنگ تجاری با آمریکاست، احتمالا همکاری نخواهد کرد. هند هم شاید همکاری نکند. این دو کشور، روزانه بیش از یک میلیون بشکه از ایران نفت وارد می‌کنند. اگر قرار باشد کره جنوبی و ژاپن هم ۲۰ درصد واردات‌شان از نفت ایران را کاهش دهند، ۱۰۰ هزار بشکه در روز از واردات‌شان از نفت ایران کاسته خواهد شد. موضع اروپا مهم خواهد بود. نفیو می‌گوید اگر اروپا این دفعه ۵۰ درصد واردات نفت از ایران را کاهش دهد، ۳۳۰ هزار بشکه در روز از صادرات نفت ایران کم خواهد شد.

برخی متقاعد نیستند که کسی با آمریکا همکاری کند. رابین میلز، مدیر اجرایی شرکت مشاوره قمر انرژی، می‌گوید تحریم‌های اساسی - متعلق به میزان عرضه نفت - که در آخرین بار اعمال شد، تحریم‌هایی بودند که اتحادیه اروپا بر انتقال و بیمه اعمال کرده بود. اکنون به نظر می‌رسد که اروپا مایل نیست مجددا همان مسیر قبلی را طی کند.

دیوید رامین جلیلوند در مقاله‌ای که برای انستیتوی مطالعات انرژی آکسفورد نوشته، می‌گوید: "تا وقتی که تهران به برجام پای‌بند بماند، به نظر نمی‌رسد که اتحادیه اروپا، تحریم‌های مالی و انرژی‌اش را علیه ایران بازگرداند. "

از دیدگاه جلیلوند، بعید است که خروج آمریکا باعث کاهش سریع صادرات نفت ایران شود.

البته این به بدان معنا نیست که اقدام ترامپ بی اثر خواهد بود. ابهامی که او درباره ایران ایجاد کرده، از قبل بر طرح‌های سرمایه‌گذاری در ایران اثر گذاشته است. علیرغم هیاهوی گشایش پساتحریمی ایران، تهدید بازگشت سریع تحریم‌ها، قرارداد‌های ایران با شرکت‌های غربی را به فقط یک توافق (با شرکت توتال فرانسه) محدود کرده است.

ترامپ در اعمال تحریم‌ها علیه ایران، محدودیت‌هایی دارد، به نظر می‌رسد دولت ترامپ برای اجرای سیاست تحریمی‌اش آماده نیست. تعداد کمی از کارشناسانی که در دوره اوباما رژیم تحریم‌ها را ایجاد کردند، سر جای خود باقی مانده‌اند. تلاش‌های سابق، بر برنامه‌ریزی و دستگاه راستی‌آزمایی متکی بود. نفیو می‌گوید در آخرین باری که تحریم‌ها علیه نفت ایران اعمال شد، حتی شمردن بشکه‌ها، کار طاقت‌فرسایی بود.

به گفته اکونومیست، بدترین سناریو برای ترامپ این است که تلاش او برای تحریم صادرات نفت ایران، قیمت نفت را بالا ببرد، ولی نفت ایران در بازار به فروش برسد. در آن حالت، تهران شاید به خاطر افزایش درآمدش از ترامپ تشکر کند.

نفیو درباره طرح کاخ سفید درباره ایران گفت: "این آقایان فکر نمی‌کنند. آن‌ها در جهان اجرای تحریم‌ها، بی‌تجربه هستند. "