هدف احتمالی ترامپ از «محاصره دریایی ایران» فاش شد

برترین‌ها: آرایش نظامی آمریکا در آب‌های نزدیک به ایران سناریوی محاصره دریایی کشور و تشدید تنگنای اقتصادی برای ایران را در رسانه‌های داخلی و خارجی مطرح کرده است. این گمانه‌زنی‌ها به‌ویژه از آنجا تقویت شد که آمریکا به‌تازگی اعلام کرده است‌ هند می‌تواند به جای ایران نفت ونزوئلا را خریداری کند. از آن سو آمریکا همین ایده را برای چین اعلام کرده و درباره تحریم‌های گسترده‌تر برای شرکای تجاری ایران هشدار داده است.

روزنامه شرق در این گزارش، به ابعاد مختلف تحریم‌های جدید آمریکا برای نفت و شرکای تجاری ایران پرداخته است.

‌محاصره دریایی ایران؟

آرایش نظامی آمریکا در آب‌های نزدیک ایران سناریوهای متعددی را مطرح کرده است که یکی از مهم‌ترین این سناریوها محاصره دریایی ایران و توقیف نفتکش‌های ایرانی با هدف توقف صادرات نفت است. سناریویی که گفته می‌شود با هدف تشدید فشار اقتصادی بر کشور طراحی شده است و اهرم فشار آمریکا برای تحمیل خواسته‌های خود را پر‌زورتر کند. حالا این گزینه مطرح می‌شود که آیا ایران تجربه فشار اقتصادی بر عراق در دهه ۹۰ میلادی را تجربه می‌کند؟ طرح موسوم به نفت در برابر غذا که در دوران صدام رخ داد یا دونالد ترامپ، سناریویی مشابه نفت ونزوئلا را برای نفت ایران در نظر دارد؟

سناریوی فشار اقتصادی با محاصره دریایی آنجا تقویت می‌شود که چندی پیش دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا تهدید کرد هر کشوری که با ایران مراوده تجاری داشته باشد، مشمول تعرفه ۲۵‌درصدی می‌شود. گذشته از این، رئیس‌جمهوری آمریکا، دونالد ترامپ در جدیدترین اظهاراتش گفته است هند نه نفت ایران، بلکه نفت ونزوئلا را خریداری خواهد کرد. ترامپ همچنین گفت چین هم می‌تواند با آمریکا به توافقی برای خرید نفت ونزوئلا دست پیدا کند. 

اگر ترامپ تهدید خود را عملی کند و علاوه بر هند، بخواهد بازار نفت ایران در چین را با نفت ونزوئلا جایگزین کند، شرایط دشوارتری برای نفت ایران پدید می‌آید؛ چراکه در حال حاضر بزرگ‌ترین خریدار نفت ایران، چین است. گذشته از این نگرانی‌های دیگری برای تشدید فشار اقتصادی از سوی آمریکا به ایران وجود دارد. برخی کارشناسان می‌گویند: «هند پیش از این هم به عنوان خریدار و هم به عنوان واسطه در معاملات نفتی ایران نقش داشته است، اما گنجاندن نام شرکت‌های عمانی و اماراتی در فهرست تحریم‌های آمریکا تا حد زیادی تعجب‌برانگیز است».

آمریکا پس از اعمال تحریم‌های‌ جدید علیه ایران در بیانیه‌ای اعلام کرد‌ کشتی‌ها و شرکت‌های تحریم‌شده که به‌طور مستقیم در انتقال نفت خام و فرآورده‌های نفتی ایران به بازارهای خارجی دخیل بوده‌اند، یا مالکان و اپراتورهای این کشتی‌ها که در تسهیل فروش این محصولات و انتقال صدها میلیون دلار نفت ایران نقش داشته‌اند، مشمول تحریم می‌شوند. بر اساس این بیانیه، شرکت‌های تحریم‌شده در کشورهایی نظیر هند، عمان و امارات متحده عربی مستقر هستند.

‌تشدید فشار بر شرکای نفتی ایران

در همین زمینه حمیدرضا صالحی، کارشناس حوزه انرژی، به اقتصاد‌نیوز گفته است: «واقعیت این است که صادرات نفت ایران، عمدتا از طریق واسطه‌ها وتراستی‌ها انجام می‌شده و مستقیم نبوده است. با توجه به تحریم‌های جدید آمریکا می‌توان گفت به احتمال زیاد بخشی از این واسطه‌گری از طریق سه کشور (هند، امارات و عمان) انجام می‌شده که اکنون در لیست تحریم‌ها قرار گرفته‌اند.

از سوی دیگر، به‌جز چین که همچنان خریدار عمده و مستقیم نفت ایران است، هند نیز در مقاطع مختلف مجوزهایی برای خرید نفت از آمریکا دریافت کرده بود. اما به نظر می‌رسد اکنون شرایط به‌گونه‌ای سخت‌تر شده است که احتمالا میزان خرید این کشورها از ایران به حداقل ممکن رسیده است. این تغییرات می‌تواند فشار بیشتری بر صادرات نفت ایران وارد کند و مسیر جدیدی را برای مذاکرات و تعاملات اقتصادی در پیش گیرد و این امکان وجود دارد که باعث ایجاد اختلال در زنجیره تأمین نفت ایران از طریق واسطه‌ها و شرکت‌های ثالث شود».

به گفته این کارشناس: «در این شرایط، ایران با چالش‌های جدی‌تری در زمینه حفظ و گسترش صادرات نفت خود مواجه خواهد شد و ممکن است مجبور به پیدا‌کردن مسیرهای جدید و پیچیده‌تری برای دور‌زدن تحریم‌ها باشد. از سوی دیگر، این نکته را باید در نظر گرفت که با توجه به کاهش صادرات نفت ونزوئلا در صورت اجرای تحریم‌های جدید از سوی آمریکا علیه ایران، شاهد افزایش قابل توجه قیمت نفت در بازار جهانی خواهیم بود».

این نگرانی‌ها آنجا تشدید می‌شود که احتمال محاصره دریایی ایران از سوی آمریکا مطرح می‌شود؛ محاصره‌ای که می‌تواند خروج نفتکش‌های ایرانی را از مبدأ از سوی آمریکا دچار مشکل کند. این گمانه‌ها در شرایطی مطرح می‌شود که دیروز ایرنا به نقل از آناتولی نوشت مقامات مالزی اعلام کرده‌اند این کشور دو نفتکش را به ظن انتقال نزدیک به ۱۳۰ میلیون دلار نفت خام به شکل کشتی به کشتی در سواحل جزیره پنانگ توقیف کرده‌اند.

خبرگزاری برناما مالزی اعلام کرد‌ مقامات پس از دریافت گزارش درباره توقیف دو کشتی‌ در ۲۴ مایل دریایی شمال غرب جزیره پنانگ لنگر، این نفتکش‌ها را مورد بازرسی قرار دادند.

مقامات مالزی اعلام کردند که این دو نفتکش ‌هنگام بازرسی به یکدیگر متصل و مظنون به انجام فعالیت‌های انتقال نفت به صورت کشتی به کشتی بودند. محمد صوفی محمد رملی، مدیر بخش دریایی جزیره پنانگ معتقد است‌ این دو کشتی فعالیت‌های انتقال نفت خام را با مشارکت ۵۳ خدمه شامل اتباع چینی، میانماری، ایرانی، پاکستانی و هندی انجام داده‌اند. او در بیانیه‌ای اعلام کرد: ارزش نفت خام توقیف‌شده بیش از ۵۱۲ میلیون رینگیت مالزی (حدود ۱۲۹.۸ میلیون دلار) است، در حالی که ارزش هر دو نفتکش ۷۱۸ میلیون رینگیت مالزی (۱۸۲.۱ میلیون دلار) است. این مقام توضیح داد‌ کاپیتان‌های کشتی‌ها بازداشت و به مأموران پلیس تحویل داده شدند. این پرونده تحت بررسی قرار دارد. تاکنون هیچ اطلاعاتی در مورد هویت این نفتکش‌ها یا مبدأ آنها ارائه نشده است. همچنین در ماه‌های اخیر تحریم‌های سخت‌گیرانه علیه برخی واسطه‌های فروش نفت ایران اعمال شده است. وزارت خزانه‌داری آمریکا در روز ۱۲ بهمن امسال نام بابک زنجانی را در فهرست تحریم‌های واشنگتن قرار داد.

همچنین در تیر‌ماه امسال بلومبرگ خبر داد‌ اتحادیه اروپا حسین شمخانی، تاجر نفت را تحریم کرده است. همچنین شرکت‌های او به نام‌های «گروه آدمیرال» و «میلاووس گروپ ال‌تی‌دی» (Milavous Group Ltd) که در دوبی مستقر هستند را نیز تحت تحریم قرار داده است. دلیل این تحریم از سوی اتحادیه اروپا نقش او در تجارت نفت روسیه و ناوگان در سایه این کشور خوانده شد. حالا آرایش نظامی آمریکا در آب‌های نزدیک ایران سناریوی محاصره نفتی کشور و پیچیده‌تر‌شدن صادرات نفت را مطرح کرده است. هرچند‌ برخی این اقدام ترامپ را در راستای فشار برای مذاکره و تسلیم ایران می‌دانند و احتمال جنگ نظامی را دور از ذهن می‌خوانند اما برخی دیگر از کارشناسان معتقد هستند که ترامپ دست خالی برنمی‌گردد.