دانشمندان «ساعت آلزایمر» ساختند!

ایسنا: یک آزمایش خون ساده شاید روزی بتواند به‌ عنوان یک «ساعت» مولکولی عمل کند که نه‌ تنها پیش‌بینی می‌کند آیا فردی به بیماری آلزایمر مبتلا خواهد شد یا خیر بلکه مشخص می‌کند چه زمانی این اتفاق رخ می‌دهد.

این آزمایش که ۱۹ فوریه در مجله Nature Medicine منتشر شد، بر پایه شکل غیرطبیعی پروتئینی به نام «تاو» است که در خون گردش می‌کند و بسیار پیش از آنکه علائمی مانند از دست دادن حافظه ظاهر شوند، در مغز افراد مبتلا به آلزایمر شروع به تجمع می‌کند. اگر این روش در مطالعات بزرگ‌تر تأیید شود، می‌تواند راهی برای مداخله در این بیماری تخریب‌کننده عصبی در مراحل اولیه فراهم کند؛ زمانی که احتمال اثربخشی درمان بیشتر است.

به نقل از نیچر، همچنین می‌تواند یک نشانگر زیستی قابل اندازه‌گیری، یا «بیومارکر»، فراهم کند که انجام کارآزمایی‌های بالینی درمان‌های بالقوه آلزایمر را آسان‌تر و کم‌هزینه‌تر کند. هاوارد فینک، پزشک مرکز خدمات بهداشتی امور بازنشستگان نیروهای مسلح مینیاپولیس در مینه‌سوتا، می‌گوید: پیش‌بینی اینکه آیا بیماران احتمال دارد علائم آلزایمر را بروز دهند و چه زمانی این اتفاق می‌افتد، می‌تواند در طراحی کارآزمایی‌های مداخلاتی برای پیشگیری یا به‌تعویق انداختن شروع علائم مفید باشد.

اما تا زمانی که مطالعات بیشتری انجام نشود، افراد نباید خودسرانه این آزمایش را انجام دهند، سوزان شیندلر، عصب‌شناس دانشکده پزشکی دانشگاه واشنگتن در سنت‌لوئیسِ میسوری و نویسنده ارشد این مطالعه، می‌گوید: آزمایش‌های خون خانگی برای شکل «تاو» مورد تمرکز این پژوهش در دسترس مصرف‌کنندگان قرار دارد در حال حاضر، ما توصیه نمی‌کنیم که افراد بدون اختلال شناختی هیچ آزمایش نشانگر زیستی مرتبط با آلزایمر انجام دهند.

ساختن یک ساعت

پروتئین‌های تاو غیرطبیعی می‌توانند رشته‌های درهم‌تنیده‌ای تشکیل دهند که ارتباط میان سلول‌های عصبی مغز را مختل می‌کند. آزمایش‌های تصویربرداری مغزی که این توده‌های درهم‌ تنیده تاو را شناسایی می‌کنند، گاهی در تشخیص آلزایمر استفاده می‌شوند، و مطالعات اولیه نشان می‌دهد که چنین آزمایش‌هایی شاید بتوانند زمان بروز علائم آلزایمر را نیز پیش‌بینی کنند.

 اما شیندلر می‌گوید این روش‌های تصویربرداری دشوار و پرهزینه هستند. در همین حال، پژوهشگران در حال بررسی آزمایش‌های ساده‌تر مبتنی بر خون هستند که می‌توانند تاو را نیز ردیابی کنند.

برای مشخص کردن «ساعت» مولکولی خود، شیندلر و همکارانش از داده‌های آزمایش‌های خون و ارزیابی‌های شناختی ۶۰۰ فرد سالمند که در دو مطالعه بزرگ آلزایمر شرکت داشتند استفاده کردند. به‌طور خاص، آن‌ها بر نوعی از تاو غیرطبیعی به نام p-tau۲۱۷ تمرکز کردند. پژوهشگران دریافتند نسبت p-tau۲۱۷ به تاو طبیعی در خون، مدت‌ها پیش از آغاز علائم شناختی شروع به افزایش می‌کند. شیندلر می‌گوید سرعت افزایش p-tau۲۱۷ میان افراد به‌طرز قابل توجهی یکنواخت بود.

این موضوع به گروه اجازه داد مدلی طراحی کند که بر پایه سن و سطح p-tau۲۱۷، بتواند زمان بروز علائم آلزایمر را با حاشیه خطای سه تا چهار سال برآورد کند.

زمان برای بهبود دقت

این گروه پژوهشی امیدوار است در آینده با افزودن داده‌هایی درباره دیگر پروتئین‌های مرتبط با آلزایمر یا اشکال دیگر تاو غیرطبیعی، «ساعت» خود را دقیق‌تر کند و این حاشیه خطا را کاهش دهد. فینک می‌گوید مطالعاتی با شرکت‌کنندگان متنوع‌تر برای تأیید نتایج لازم است. این یک مقاله اثبات مفهوم خوب است که امیدواریم تلاش‌های بیشتری را در این زمینه برانگیزد.

در همین حال، دو کارآزمایی بالینی بزرگ در حال انجام است تا مشخص شود آیا افرادی که نسبت بالایی از تاو غیرطبیعی دارند، می‌توانند پیش از بروز علائم از درمان با یکی از دو داروی آلزایمر سود ببرند یا خیر. در حال حاضر، این داروها تنها داروهای تأییدشده‌ای هستند که هدفشان کاهش سطح پلاک‌های سمی در مغز مرتبط با آلزایمر است، اما تنها بهبودی محدودی در علائم ایجاد می‌کنند و خطر تورم مغزی را به همراه دارند. امید این است که درمان در مراحل زودتر، اثربخشی این داروها را افزایش دهد.

فینک می‌گوید: در حال حاضر، با توجه به کمبود گزینه‌های درمانی زودهنگام، افراد کار زیادی با «ساعت آلزایمر» نمی‌توانند انجام دهند. وقتی درمان‌های بهتر، مؤثرتر و ایمن‌تری در دسترس باشد، استفاده از چنین نشانگرهایی احتمالاً بسیار افزایش خواهد یافت. اما متأسفانه، در حال حاضر هیچ داروی معجزه‌آسایی نداریم.