مرموزترین «در» جهان بعد از ۱۲ هزار سال باز می‌شود

فرادید: باستان‌شناسان در تازه‌ترین فصل کاوش‌های کاراهان‌تپه در ترکیه، قصد دارند برای نخستین‌بار اتاقکی را بررسی کنند که حدود ۱۲ هزار سال پیش با تخته‌سنگ‌های عظیم مهر و موم شده و از آن زمان تاکنون دست‌نخورده باقی مانده است؛ کشفی که می‌تواند پرده از یکی از بزرگ‌ترین رازهای دوران پیشاتاریخ بردارد.

این کشف می‌تواند اطلاعات ارزشمندی درباره آیین‌ها، زندگی اجتماعی و شیوه تفکر انسان‌های دوران نوسنگیِ پیش از سفالگری ارائه دهد. پژوهشگران امیدوارند آنچه درون این اتاقک پنهان مانده، رازهای تازه‌ای از یکی از کهن‌ترین سکونتگاه‌های شناخته‌شده جهان را آشکار کند.

اتاقک مورد نظر درون یک بنای مستطیل‌شکل قرار دارد که بخشی از آن سال گذشته از زیر خاک بیرون آورده شد. قسمت بالایی این اتاقک با تخته‌سنگ‌های بزرگ و مسطح پوشانده شده و ورودی آن نیز به دلیل قرار گرفتن در مجاورت لایه‌ای کم‌عمق از رسوبات، برای حفاری قابل استفاده نیست. به همین دلیل، باستان‌شناسان ناچارند تخته‌سنگ‌های سنگین را یکی‌یکی بردارند و از بالا وارد اتاق شوند.

نمای کلی از محوطه ۱۲ هزارساله کاراهان تپه

پروفسور نجمی کارول، مدیر کاوش‌های کاراهان‌تپه و هماهنگ‌کننده پروژه «تاش‌تپه‌لر»، می‌گوید این بنا برای هدفی ویژه ساخته شده و برخلاف ساختمان‌های معمولی، کاربری مسکونی نداشته است. هنوز مشخص نیست درون اتاقک چه چیزی باقی مانده، اما بسته شدن عمدی آن این احتمال را تقویت می‌کند که اشیاء، سازه‌ها یا چیدمان‌های داخلی هنگام مهر و موم شدن، دست‌نخورده در همان جای خود رها شده باشند.

اتاقکی پنهان در زیر تخته‌سنگ‌های عظیم

در روزهای اخیر برخی رسانه‌ها از گشوده شدن یک «درِ مرموز» در کاراهان‌تپه سخن گفته‌اند، اما از دیدگاه باستان‌شناسی، ماجرا بسیار پیچیده‌تر از کنار زدن یک سنگ ورودی است. این اتاق از داخل ساختمان قابل دسترسی نیست و گروه کاوش باید ابتدا پوشش سنگی سنگین آن را با دقت باز کند و سپس لایه‌های رسوبی زیر آن را مرحله‌به‌مرحله بردارد.

بر اساس گزارش فصل کاوش ۲۰۲۵، این اتاقک کوچک و مرتفع در یکی از گوشه‌های سازه‌ای مستطیل‌شکل موسوم به «ساختمان بی‌اچ» ساخته شده است. این بنا حدود ۹ در ۷ متر وسعت دارد و درون آن نیمکت‌هایی دوطبقه، چهار ستون T ‌شکل که به‌صورت کاملاً متقارن قرار گرفته‌اند و دیوارهایی با ارتفاع حدود ۳٫۵ متر دیده می‌شود.

در کنار کانالی که به نظر می‌رسد مایعی را در سراسر ساختمان هدایت می‌کرده، یک حوضچه سنگی بزرگ نیز کشف شده است. کاوش این اتاقک از پیش برای فصل ۲۰۲۶ برنامه‌ریزی شده بود.

وجود نیمکت‌ها، ستون‌ها، حوضچه سنگی و کانال انتقال مایع نشان می‌دهد این ساختمان محل برگزاری فعالیت‌های جمعی سازمان‌یافته بوده است. با این حال، هنوز مشخص نیست این فعالیت‌ها شامل چه نوع آیین‌های مذهبی (آماده‌سازی غذا، نذر و پیشکش یا نوع دیگری از مراسم) بوده‌اند؛ پاسخی که تنها پس از کاوش کامل اتاقک و رسوبات اطراف آن به دست خواهد آمد.

کاراهان‌تپه کجاست؟

کاراهان‌تپه در استان شانلی‌اورفا قرار دارد و قدمت آن به دوره نوسنگی پیش از سفالگری می‌رسد. شواهد سکونت در این محوطه به حدود ۹۵۰۰ سال پیش از میلاد بازمی‌گردد. هرچند کاوش‌های رسمی از سال ۲۰۱۹ آغاز شد، اما پیش از آن نیز در بررسی‌های میدانی بیش از ۲۵۰ ستون  T‌شکل در این منطقه شناسایی شده بود.

این محوطه حدود ۱۴ هکتار وسعت دارد و بخش‌هایی از آن شامل معدن‌هایی است که ستون‌های سنگ‌آهکی مستقیماً از دل سنگ بستر استخراج شده‌اند. تاکنون تنها بخش کوچکی از این سکونتگاه عظیم حفاری شده است.

در آغاز، کاراهان‌تپه بیشتر به دلیل ستون‌های عظیم و ساختمان‌های بزرگش با گوبکلی‌تپه مقایسه می‌شد، اما کاوش‌های جدید نشان داده‌اند که پیرامون بناهای عمومی، خانه‌های کوچک مسکونی نیز وجود داشته است. این الگو ثابت می‌کند که کاراهان‌تپه صرفاً محل گردهمایی‌های آیینی نبوده، بلکه مردمانی در کنار این بناهای بزرگ زندگی می‌کرده‌اند، غذا تولید می‌کرده‌اند، ابزار می‌ساخته‌اند و هم‌زمان در فعالیت‌های جمعی شرکت داشته‌اند.