بیانیه پایانی بریکس و غیبت نام آمریکا و اسرائیل

برترین‌ها: ایران و امارات در جریان مذاکرات بریکس بر سر بیانیه پایانی به توافق رسیدند؛ با این حال، متن نهایی آن‌طور که در این یادداشت بررسی شده، موضع صریحی علیه حملات آمریکا و اسرائیل به ایران ندارد. در ادامه، یادداشت رضا غبیشاوی در عصرایران را می‌خوانید:

نشست اخیر سران کشورهای عضو بریکس در دهلی نو هند شاهد اجماع و توافق کم نظیر ایران و امارات بر سر بیانیه پایانی بود. 

هم ایران هم امارات توانستند متن بیانیه را به عنوان موفقیت خود در گنجاندن خواسته های خود اعلام کنند. نکته اینکه در نشست بریکس، مسعود پزشکیان رئیس جمهوری و شیخ خالد ولیعهد ابوظبی (امارات)، دیدار داشتند. اولین دیدار سطح بالا میان دو کشور پس از شروع جنگ 40 روزه تاکنون. نشستی که با سخنان مثبت دو طرف همراه شد.

 در جنگ 40 روزه، امارات بیشترین تعداد از حملات پهپادی و موشکی ایران را دریافت کرد. ایران در طول جنگ و پس از آن، بارها به مراکز نیروهای آمریکایی، تاسیسات انرژی و دیگر نقاط امارات حمله کرد. مقامات ایرانی هم امارات را به مشارکت در جنگ و حملات علیه ایران متهم می کنند گرچه مسوولان امارات این موضوع را رد می کنند. علاوه براین، مقامات ایرانی در طول جنگ، بارها از انجام برخی حملات به ایران از مبدا امارات خبر داده اند. مقامات اماراتی هم ایران را به حمله به مراکز غیرنظامی این کشور متهم می کنند ادعایی که تهران آن را تکذیب می کند.

 در نشست های بین المللی هم مقامات اماراتی بیشترین انتقادات و حملات را علیه ایران داشتند. دولت امارات هم سفارت خود در تهران را تخلیه و صدور ویزا برای سفر شهروندان ایرانی را متوقف کرد. علاوه بر این، ورود ایرانی ها به پروازهای ترانزیت شرکت های هواپیمایی اماراتی نیز ممنوع شد. امارات همچنین مراکز مرتبط با ایران در این کشور را تعطیل کرد. این مراکز شامل بیمارستان ایرانی دبی، باشگاه ایرانیان در دبی، شعبه دانشگاه آزاد در دبی و مدارس ایرانی دبی هستند. در آخرین اقدام هم امارات هر گونه روابط مالی با ایران را قطع کرد و عملا صادرات کالا از امارات به ایران متوقف شد.

عکس یادگاری سران بریکس در دهلی نو

با وجود این حجم از تنش میان ایران و امارات، اما هم سران دو کشور باهم دیدار کردند هم دو طرف درباره یک متن مشترک (بیانیه پایانی نشست بریکس) به توافق رسیدند.

رویترز پیش از این نوشته بود اختلاف میان ایران و امارات متحده عربی درباره نحوه بیان بحران خاورمیانه یکی از دشوارترین موضوعات بود و هند برای رسیدن به متن مورد توافق اعضا نقش مهمی داشت.

بیانیه هیچ اشاره مشخص به جنگ اسرائیل و آمریکا علیه ایران یا حملات پراکنده آمریکا علیه ایران نمی کند چه برسد به اینکه آن را محکوم کند. همانطور که هیچ اشاره مشخصی به حملات ایران علیه پایگاه های آمریکا و دیگر نقاط در کشورهای منطقه هم ندارد. 

به جای آن، بیانیه در متن کلی، درباره "تشدید درگیری‌ها در خاورمیانه" ابراز نگرانی می‌کند و بر ضرورت "حداکثر خویشتنداری، حفاظت از غیرنظامیان و زیرساخت‌های غیرنظامی و احترام به حاکمیت و تمامیت ارضی" کشورها تأکید دارد. 

دلیل آن هم مشخص است: چین، هند، امارات و برزیل شرکای تجاری اقتصادی بزرگ آمریکا هستند. نخست وزیر هند (مودی) با  ترامپ رابطه شخصی نزدیک دارد. امارات شریک سیاسی آمریکاست و هند هم دارای روابط نزدیک سیاسی با اسرائیل دارد.

تا قبل ازاین برخی آنچنان در داخل بریکس بریکس کرده بودند و درباره تقابل آن با آمریکا و غرب تبلیغ داشتند که انگار قرار است به هنگام جنگ، اعضای بریکس به کمک نظامی ایران بیایند حالا اما مشخص شد بریکس حتی توان و ظرفیت محکومیت علنی جنگ و حملات آمریکا و اسرائیل علیه ایران را هم ندارد. 

دیدار مسعود پزشکیان رئیس جمهوری ایران و شیخ خالد ولیعهد ابوظبی (امارات) در حاشیه نشست سران بریکس در دهلی نو هند

این بخش کلی از بیانیه توانست خواسته های ایران و امارات را برآورده سازد چرا که هر کشور، می تواند بگوید منظور از حفاظت از غیرنظامیان و زیرساخت های غیرنظامی و احترام به حاکمیت و تمامیت ارضی کشورها، اشاره به این کشور است.

ایران می گوید در حملات اخیر غیرنظامیان و زیرساخت های غیرنظامی اش با حملات آمریکا و اسرائیل روبه رو و حاکمیتش نقض شد. عین همین موضوعات را هم امارات درباره حملات ایران ادعا می کند. اماراتی ها مدعی هستند در حملات ایران علیه این کشور، این اتفاقات رخ داده است در حالی که تهران این موضوع را رد می کند.

 بیانیه همچنین علیه حمله به تاسیسات اتمی نیز موضع گیری کرده و در بند 29 می گوید: "ما نگرانی جدی خود را نسبت به حملات عمدی به زیرساخت‌های غیرنظامی و تأسیسات هسته‌ای صلح‌آمیز که تحت پادمان‌های کامل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی (IAEA) قرار دارند و ناقض حقوق بین‌الملل و قطعنامه‌های مربوطه آژانس هستند، ابراز می‌داریم. پادمان‌ها، ایمنی و امنیت هسته‌ای باید همواره - از جمله در جریان درگیری‌های مسلحانه - رعایت شوند تا از مردم و محیط زیست در برابر آسیب محافظت گردد."

چون این بخش هم کلی است و به نام کشور یا تاسیسات اشاره نشده، خواسته مشترک ایران و امارات برای محکومیت حملات به مراکز اتمی شان محقق شده است.

این بند هم می تواند به معنی انتقاد از حملات آمریکا و اسرائیل به مراکز اتمی ایران در جنگ های 12 و 40 و دوره پس از آن باشد هم انتقاد از حمله به تنها مرکز اتمی امارات (نیروگاه برکت) که ادعا شد حمله از سوی گروه های عراقی هم پیمان ایران انجام شد.

بیانیه همچنین از راه‌حل دو کشوری برای حل مسئله اسرائیل و فلسطین حمایت می‌کند و بر حقوق مردم فلسطین تأکید دارد.

احتمالا در این فقره هم ایران اعلام تحفظ کرده است چون ایران یکی از دو کشور جهان است که راه حل دو کشوری را برای حل مسئله اسرائیل و فلسطین به رسمیت نمی شناسد و حمایت نمی کند.

راه حل دو کشور بر تاسیس دو کشور مستقل و قابل حیات اسرائیل و فلسطین تاکید دارد.

یکی از بخش‌های مهم بیانیه، انتقاد از تحریم ها، اقدامات یکجانبه و محدودیت‌های تجاری است. بیانیه می گوید: اعضای بریکس نگرانی خود را درباره استفاده از اقدامات یکجانبه اقتصادی و تجاری، از جمله تعرفه‌ها و اقدامات غیرتعرفه‌ای، ابراز کرده‌اند.

این بخش هم برآورده کننده خواسته ایران است چرا که از نظر تهران، غیرمستقیم اشاره به تحریم های آمریکا دارد.

از جمله بخش های قابل توجه بیانیه پایانی سران بریکس که ایران هم با آن موافقت کرده به این بندها می توان اشاره کرد:

 در بند 9 ، به طور ضمنی از عدم انتخاب یک زن به دبیرکلی سازمان ملل متحد در سابقه این سازمان انتقاد شده است. بند شماره 9 می گوید: با توجه به روند انتخاب دبیرکل بعدی سازمان ملل متحد و با در نظر گرفتن مفاد مربوط به منشور سازمان ملل متحد، خاطرنشان می‌کنیم که هیچ زنی تاکنون برای نقش دبیرکلی انتخاب نشده است و تنها یک تبعه از آمریکای لاتین و کارائیب و تنها دو تبعه از آفریقا و آسیا تاکنون این سمت را اشغال کرده‌اند.

در بند 13 به مبارزه با نژاد پرستی و تبعیض بر پایه ایمان، دین و عقیده تاکید شده و می گوید: "ما بر لزوم تشدید مبارزه با نژادپرستی، تبعیض نژادی، بیگانه‌هراسی و عدم تحمل مرتبط و همچنین تبعیض مبتنی بر دین، ایمان یا عقیده و تمام اشکال معاصر آنها در سراسر جهان، از جمله روندهای نگران‌کننده افزایش نفرت‌پراکنی، اطلاعات نادرست و گمراه‌کننده، تأکید می‌کنیم. "