تاکتیک تازه اوکراین برای نجات تانک‌های آبرامز

عصرایران: تانک‌های آمریکایی M۱A۱ آبرامز که پیش‌تر در میدان نبرد اوکراین با تهدید جدی پهپادها روبه‌رو شده بودند، حالا با یک تاکتیک تازه دوباره به خط مقدم بازگشته‌اند.

اوکراین بار دیگر تانک های آمریکایی ام1ای1 آبرامز (M1A1 Abrams) را به عملیات مستقیم در خط مقدم جنگ با روسیه بازگردانده است؛ اما این بار، تانک ها با مجموعه ای از تجهیزات دفاعی تازه، از سازه های فلزی ضدپهپاد گرفته تا پهپادهای شناسایی و رهگیرهای انتحاری، وارد میدان می شوند. این تغییر رویکرد نشان می دهد که در میدان نبرد امروزی، قدرت آتش و ضخامت زره به تنهایی برای بقا کافی نیستند و تانک ها بیش از گذشته به پشتیبانی سامانه های بدون سرنشین وابسته شده اند.

بر اساس گزارش های منتشر شده، هنگ تهاجمی مستقل 475 اوکراین که با نام CODE 9.2 شناخته می شود، در دو عملیات در روزهای 30 سپتامبر و 11 اکتبر 2026، از تانک های آبرامز در کنار خودروهای رزمی پیاده نظام ام2 بردلی (M2 Bradley) استفاده کرد. این عملیات ها با هدف حمله به مواضع روسیه انجام شدند و در جریان آن ها، پهپادهای شناسایی و رهگیر نقش مهمی در حفاظت از خودروهای زرهی ایفا کردند.

اهمیت این تحولات تنها به بازگشت آبرامز به خط مقدم محدود نمی شود؛ بلکه نشان می دهد ارتش اوکراین در تلاش است با ترکیب زره پوش های سنگین و فناوری های بدون سرنشین، محدودیت هایی را برطرف کند که در ماه های نخست حضور تانک های آمریکایی در جنگ آشکار شده بودند.

بازگشت آبرامز پس از تلفات سنگین در میدان نبرد

اوکراین در پاییز 2023 نخستین محموله شامل 31 دستگاه تانک ام1ای1 آبرامز را از آمریکا دریافت کرد. این تعداد تقریبا برای تجهیز یک گردان تانک کافی بود، اما حضور این خودروهای زرهی در میدان نبرد با چالش هایی جدی همراه شد.

تا آوریل 2024، چند دستگاه از این تانک ها از دست رفته بودند؛ اتفاقی که تا حد زیادی به گسترش استفاده روسیه از پهپادهای شناسایی و پهپادهای انتحاری اف پی وی مربوط می شد. این پهپادها می توانند خودروهای زرهی را از بالا یا نقاط آسیب پذیر آن ها هدف قرار دهند؛ مناطقی که معمولا در مقایسه با بخش های جلویی بدنه و برجک، حفاظت کمتری دارند.

در نتیجه، فرماندهان اوکراینی استفاده از آبرامز را در مناطقی که به شدت تحت پوشش پهپادهای روسی قرار داشتند، محدود کردند. این تصمیم به معنای کنار گذاشتن کامل تانک ها نبود، بلکه نشان می داد شیوه استفاده از آن ها باید با شرایط جدید میدان نبرد سازگار شود.

در ادامه، استرالیا نیز 49 دستگاه تانک ام1ای1 آبرامز را برای تقویت توان زرهی اوکراین اختصاص داد. این کشور در اکتبر 2024 از این کمک نظامی به ارزش 245 میلیون دلار استرالیا خبر داد. تحویل تانک ها در دو مرحله انجام شد؛ 37 دستگاه در ژوئیه 2025 و 12 دستگاه باقی مانده در دسامبر همان سال.

ورود این تانک ها به اوکراین، ظرفیت استفاده از آبرامز را افزایش داد، اما مشکل اصلی همچنان پابرجا بود: چگونه می توان تانکی سنگین و مجهز به توپ قدرتمند را در محیطی به کار گرفت که پهپادهای ارزان تر می توانند آن را شناسایی و تهدید کنند؟

قفس های فلزی؛ راهکار تازه برای مقابله با پهپادهای روسی

یکی از مهم ترین تغییرات در تانک های اوکراینی، نصب سازه های فلزی بزرگ در اطراف بدنه و برجک است. این سازه ها که گاهی ظاهری شبیه قفس یا سایبان دارند، برای ایجاد یک لایه دفاعی اضافی در برابر حملات پهپادی طراحی شده اند.

در عملیات 30 سپتامبر در نزدیکی روستای ویلهوواتکا در استان خارکیف، دو تانک به شدت تقویت شده از هنگ CODE 9.2 به سمت مواضع پیاده نظام روسیه پیشروی کردند. تانک ها با استفاده از پوشش های فلزی گسترده، به ساختمان هایی که نیروهای روسی در آن ها مستقر بودند نزدیک شدند و با آتش مستقیم به مواضع مورد نظر حمله کردند.

این پوشش ها بخش بزرگی از بدنه و برجک تانک ها را در بر می گرفتند و در عین حال، محدودیت هایی نیز برای خدمه ایجاد می کردند. دید مستقیم کاهش یافته بود و حرکت برجک با آزادی کمتری انجام می شد. به همین دلیل، پهپادهای شناسایی مانند کوادکوپتر مویک (Mavic) برای مشاهده مسیر پیشروی و شناسایی اهداف به کار گرفته شدند.

در این عملیات، پهپادهای اف پی وی و یک پهپاد سنگین بمب افکن ومپایر نیز در پشتیبانی از خودروهای زرهی حضور داشتند. بر اساس گزارش منتشر شده، تانک ها هنگام عبور از مین های سبک متوقف نشدند و توانستند ماموریت آتش خود را انجام دهند.

این تجربه نشان داد که افزودن زره و موانع فیزیکی می تواند بخشی از خطر حملات پهپادی را کاهش دهد، اما چنین راهکاری بدون پشتیبانی اطلاعاتی و هوایی محدودیت های قابل توجهی خواهد داشت.

پهپادهای رهگیر؛ لایه دفاعی جدید برای تانک ها

عملیات دوم در 11 اکتبر 2026، نمونه روشن تری از ترکیب خودروهای زرهی و پهپادهای دفاعی بود. در این ماموریت، یک تانک آبرامز در کنار خودروی رزمی پیاده نظام ام2 بردلی حرکت کرد. هر دو خودرو به سازه های فلزی اضافی برای مقابله با حملات پهپادی مجهز بودند.

در جریان عملیات، پهپادهای شناسایی از حرکت خودروها و منطقه هدف پشتیبانی کردند. نکته مهم آن بود که یک پهپاد رهگیر اف پی وی اوکراینی، پهپاد روسی ورودی را پیش از رسیدن به تانک منهدم کرد. پس از آن، خودروهای زرهی توانستند ماموریت آتش خود را تکمیل کنند و از منطقه خارج شوند.

این اتفاق اهمیت یک رویکرد چندلایه را نشان می دهد. سازه های فلزی به عنوان مانع فیزیکی عمل می کنند، در حالی که پهپادهای رهگیر تلاش می کنند تهدید را پیش از برخورد با خودرو از بین ببرند. پهپادهای شناسایی نیز با فراهم کردن اطلاعات لحظه ای، به خدمه و فرماندهان کمک می کنند تا مسیر حرکت و زمان بندی حمله را بهتر مدیریت کنند.

با این حال، نباید از این دو عملیات نتیجه گرفت که تانک ها در برابر پهپادها مصون شده اند. این ماموریت ها نشان می دهند که خودروهای زرهی می توانند با پشتیبانی مناسب در برخی شرایط عملیاتی به کار گرفته شوند، اما میزان موفقیت آن ها در حملات طولانی تر و گسترده تر همچنان به عوامل متعددی وابسته است.

چرا آبرامز و بردلی هنوز اهمیت دارند؟

با وجود گسترش پهپادها، تانک ها و خودروهای رزمی زرهی همچنان قابلیت هایی دارند که جایگزینی کامل آن ها با سامانه های بدون سرنشین آسان نیست.

تانک ام1ای1 آبرامز به توپ 120 میلی متری مجهز است که امکان اجرای آتش مستقیم علیه مواضع مستحکم، ساختمان ها و خودروهای زرهی را فراهم می کند. در مقابل، خودروی رزمی پیاده نظام ام2 بردلی از توپ 25 میلی متری ام242 بوشمستر (M242 Bushmaster) و موشک های ضدزره تاو (TOW) بهره می برد و می تواند علیه نیروهای پیاده، خودروهای سبک و اهداف زرهی به کار گرفته شود.

این دو وسیله با وجود تفاوت در نقش و قدرت آتش، مکمل یکدیگر هستند. آبرامز آتش سنگین تری ارائه می دهد و بردلی می تواند از نیروهای پیاده پشتیبانی کند و با اهداف مختلف درگیر شود. ترکیب این دو در کنار پهپادهای شناسایی و رهگیر، امکان اجرای حملات محدود را در شرایطی فراهم می کند که تهدید پهپادهای دشمن دائما وجود دارد.

با این حال، نصب تجهیزات ضدپهپاد بدون هزینه نیست. سازه های فلزی اضافی ابعاد خودرو را افزایش می دهند، دسترسی برای تعمیر و نگهداری را دشوار می کنند و ممکن است حرکت در مسیرهای باریک یا چرخش برجک را محدود کنند. چنین تغییراتی همچنین می توانند دید خدمه را کاهش دهند و نیاز به پشتیبانی بیرونی را افزایش دهند.

در واقع، تانک برای حفظ توان عملیاتی خود باید میان حفاظت، تحرک و قدرت آتش تعادل برقرار کند؛ تعادلی که با گسترش پهپادها، شکل متفاوتی به خود گرفته است.

هنگ CODE ۹.۲؛ یگانی که بر ترکیب نیروی انسانی و فناوری تکیه دارد

یگان اوکراینی CODE 9.2 که عملیات اخیر را انجام داده، نمونه ای از تغییر ساختار نیروهای رزمی در جنگ کنونی است. این یگان در سال 2022 به عنوان یک دسته شناسایی در تیپ مکانیزه 92 اوکراین شکل گرفت. در سال 2024 به یک گروهان پهپادی تهاجمی تبدیل شد، در ژانویه 2025 گسترش یافت و به گردان تهاجمی مستقل 475 تبدیل شد. این یگان نیز در اوت 2025 به سطح یک هنگ مستقل ارتقا پیدا کرد.

الکساندر «فلینت» ناستنکو، فرمانده این هنگ، ساختار آن را بر پایه سه گروهان تهاجمی و مجموعه ای از واحدهای پشتیبانی سازمان دهی کرده است. این مجموعه شامل تانک ها، توپخانه، پدافند هوایی کوتاه برد، نیروهای مهندسی، جنگ الکترونیک، پهپادهای شناسایی و تهاجمی و خودروهای زمینی بدون سرنشین می شود.

توانایی های شناسایی و حمله این یگان، طبق اطلاعات منتشر شده، قرار است تا برد 120 کیلومتر گسترش یابد. پهپادهای اف پی وی نیز برای حملات نزدیک و رهگیری تهدیدهای هوایی مورد استفاده قرار می گیرند.

ناستنکو همچنین پیشنهاد کرده است که در برخی ماموریت ها، سامانه های رباتیک تا 70 درصد وظایفی را که در شرایط عادی نیروهای انسانی انجام می دهند، بر عهده بگیرند. هدف این رویکرد، کاهش حضور مستقیم سربازان در مناطقی است که در معرض مین، آتش توپخانه و حملات پهپادی قرار دارند.

یکی از ویژگی های مهم این یگان، توانایی اصلاح سریع تجهیزات است. هنگامی که جنگ الکترونیک روسیه ارتباط رادیویی پهپادها را مختل می کند، متخصصان نرم افزار، مهندسان الکترونیک و نیروهای فنی می توانند فرکانس ها، آنتن ها، نرم افزار ناوبری و پارامترهای پرواز را بررسی کنند و تغییرات لازم را برای ماموریت های بعدی اعمال کنند.

این چرخه سریع میان شناسایی مشکل، اصلاح تجهیزات و آزمایش راهکارهای تازه، در جنگی که فناوری های آن به سرعت تغییر می کنند، اهمیت زیادی دارد.

جنگ پهپادها؛ رقابتی که هر دو طرف را وادار به تغییر می کند

تجربه اوکراین نشان می دهد که استفاده موثر از پهپادها به تامین تجهیزات، ارتباطات پایدار، باتری و نیروی متخصص وابسته است. در مه 2024، یک گروه عملیاتی اوکراینی که در فاصله 6.4 کیلومتری از مرز روسیه فعالیت می کرد، توانست دو پهپاد چندملخه ومپایر، یک پایانه استارلینک، یک آنتن دوربرد و ده ها باتری را در مدت 30 دقیقه مستقر کند.

با وجود این آمادگی، پهپادهای شناسایی روسیه بارها در روند آماده سازی اختلال ایجاد کردند و تداخل جی پی اس نیز برای مدتی کنترل یکی از پهپادهای ومپایر را مختل کرد. خدمه سرانجام کنترل آن را بازیابی کردند و دو مین را روی یک جاده رها کردند. این گروه همچنین مدعی شد که در یک شب تا 24 سورتی پرواز با پهپاد ومپایر انجام داده است.

چنین تجربه هایی نشان می دهند که پشتیبانی پهپادی تنها به در اختیار داشتن چند پرنده بدون سرنشین محدود نمی شود. هر عملیات به مجموعه ای از تجهیزات ارتباطی، باتری های کافی، اپراتورهای آموزش دیده و توانایی مقابله با جنگ الکترونیک نیاز دارد.

در گزارش منتشر شده، هدف اوکراین برای تولید بیش از هفت میلیون پهپاد در سال 2026 نیز مطرح شده است؛ رقمی که به طور متوسط معادل حدود 19 هزار و 178 پهپاد در روز خواهد بود. با این حال، تعداد تولید به تنهایی معیار کاملی برای سنجش توان عملیاتی نیست. نوع پهپادها، کیفیت تجهیزات، نرخ تلفات و سرعت جایگزینی سامانه های از دست رفته نیز اهمیت دارند.

از سوی دیگر، سازندگان و واحدهای فنی ناچارند تجهیزات خود را مرتب به روزرسانی کنند. تغییرات سخت افزاری و نرم افزاری، همراه با اصلاحات میدانی، بخشی از رقابت دائمی دو طرف برای عبور از سامانه های جنگ الکترونیک و روش های رهگیری یکدیگر است.

آیا تانک ها دوباره می توانند در حملات گسترده نقش تعیین کننده داشته باشند؟

بازگشت آبرامز به عملیات مستقیم، نشانه ای از تلاش اوکراین برای سازگار کردن نیروهای زرهی با شرایط تازه میدان نبرد است؛ اما موفقیت دو حمله محدود را نباید معادل اثبات امکان پیشروی گسترده زرهی دانست.

در یک عملیات کوچک، ممکن است چند تانک و خودروی رزمی با پشتیبانی تعدادی پهپاد به هدف برسند، آتش خود را اجرا کنند و عقب نشینی کنند. اما پیشروی یک گردان یا یگان بزرگ تر به تجهیزات و پشتیبانی بسیار بیشتری نیاز دارد. خودروهای مهندسی، حامل های مهمات، خودروهای بازیابی و مسیرهای تخلیه مجروحان نیز باید در برابر حملات پهپادی محافظت شوند.

افزایش تعداد خودروهای زرهی در یک منطقه، قدرت آتش را بالا می برد، اما هم زمان احتمال شناسایی آن ها توسط پهپادهای دشمن و قرار گرفتن در معرض آتش توپخانه را افزایش می دهد. پراکنده کردن نیروها می تواند خطر تمرکز را کاهش دهد، ولی ممکن است قدرت لازم برای شکستن خطوط دفاعی را نیز محدود کند.

از طرف دیگر، تانک ها تجهیزات گران قیمتی هستند که تعمیر، بازیابی و جایگزینی آن ها زمانبر است؛ در حالی که بسیاری از پهپادها ممکن است در مدت کوتاهی از بین بروند یا به دلیل پیشرفت فناوری و تغییر روش های مقابله، کارایی خود را از دست بدهند.

بنابراین، معیار اصلی موفقیت دیگر صرفا زنده ماندن یک تانک در جریان یک ماموریت نیست. پرسش مهم تر این است که آیا یک نیروی مکانیزه می تواند بارها پیشروی کند، مواضع جدید را حفظ کند، مسیرهای تدارکاتی خود را باز نگه دارد و در برابر ضدحملات مقاومت کند؛ آن هم بدون آنکه ذخایر تجهیزات و توان عملیاتی خود را به سرعت از دست بدهد.

بازگشت تانک های آبرامز به خط مقدم اوکراین نشان می دهد که عصر خودروهای زرهی به پایان نرسیده است، اما شیوه استفاده از آن ها در حال تغییر است. در میدان نبردی که پهپادها دائما بر فراز مواضع حضور دارند، تانک دیگر یک واحد مستقل نیست؛ بلکه بخشی از شبکه ای متشکل از نیروهای زمینی، سامانه های شناسایی، پهپادهای رهگیر و تجهیزات جنگ الکترونیک است. آینده عملیات زرهی تا حد زیادی به توانایی ارتش ها در هماهنگ کردن این اجزا و حفظ پشتیبانی آن ها در طول نبرد بستگی خواهد داشت.