گوگل نگران می شود

هفته نامه همشهری جوان - حسین درخشان: می گویند اینترنت به دو دوره تقسیم می شود؛ دوره پیش از تولد گوگل و پس از تولد گوگل. اگر دوره پیش از تولد گوگل را به خاطرتان باشد و به یاد بیاورید یا شنیده باشید که جست و جوی اینترنتی و پیدا کردن نتایج آن با چه دشواری هایی همراه بود قطعا این حرف را تصدیق می کنید.

گوگل بعدها سعی کرد این تحول را در همه حوزه و عرصه ها گسترش دهد و با ارائه محصولات گوناگونی مثل جی میل و یوتیوب و ریدر و پلاس و... به نیازهای طیف بیشتری از مخاطبانش پاسخ دهد. اما آیا با ظهور شبکه های اجتماعی به ویژه فیس بوک در خطر قرار گرفته است؟ این مطلب به مناسبت 17 سالگی گوگل به این پرسش ها پرداخته و تلاش کرده وضعیت امروز گوگل را ارزیابی کند.


هفته پیش خبری بسیار مهم رسید: گوگل برای اولین بار بینندگان کمتری را نسبت به فیس بوک به سایت های خبری می فرستد. چه شد که این طور شد؟

گوگل ۱۷ سال پیش توسط دو دانشجوی دکترای دانشگاه استنفورد به نام های لری پیج و سرگئی برین به راه افتاد. مبنای آن هم پایان نامه دکترای این دو مرد جوان بود که در آن پیشنهادی را برای رتبه بندی صفحات وب ارائه کرده بودن. عنوان پایان نامه هم این بود: «رتبه بندی مرجع محور پیج رنک: به نظم آوردن وب» (نوامبر ۱۹۹۹)

امپراتوری گوگل براساس همین مفهوم «پیج رنک» تاسیس شد که در واقع ارزش صفحات وب را براساس صفحات دیگری که به آن ارجاع (لینک) داده بودند می سنجید. این شد که دقیق ترین جست و جوگری که تاکنون در اینترنت وجود داشته است، زاده شد و پس از چند سال به جایی رسید که نام شرکت گوگل تبدیل به یک فعل در تمام زبان های دنیا شد. میلیون ها نفر در سراسر دنیا امروز وقتی می خواهند بگویند «فلان چیز را در اینترنت جست و جو کن» می گویند «فلان چیز را گوگل کن.»

گوگل به سرعت جست و جوگر ارزشمندی را به یک ماشین چاپ اسکناس تبدیل کرد. آن هم از یک راه سنتی که در طول تاریخ همیشه وجود داشته است: آگهی، اما آگهی های گوگل تفاوتی اساسی با آگاهی های رایج در اینترنت داشتند. آنها به جای اینکه از یک تصویر متحرک یا ثابت معمولا بدترکیب و رنگارنگ- و البته اعصاب خردکن- بهره ببرند، فرم آگهی هایشان را تنها با استفاده از متن ساختند. یک تیتر قابل لینک کردن و یک یا دو خط توضیح بسیار کوتاه.

رمز موفقیت گوگل در استفاده از آگهی این بود که اولا آگهی هایش را مرتبط با نتایج جست و جوهای کاربران نمایش می داد؛ یعنی مثلا اگر کسی دنبال دمپایی ابری می گشت، آگهی های متنی کنار صفحه به او فروشگاه های کفش و دمپایی را نشان می دادند. دوم اینکه آگهی دهندگان تنها در صورت کسب نتیجه پول می دادند که این هم با پیش از خودش تفاوت داشت؛ مثلا اگر من می خواستم برای فروشگاه پسته ام تبلیغ کنم، تنها به ازای هر بار که کسی روی آگهی ام کلیک می کرد و وارد فروشگاهم می شد، چند سنت به گوگل پرداخت می کردم.

گوگل فقط از راه این آگهی ها نزدیک به ۹۰درصد درآمد کل سالانه اش را کسب می کند و در سال ۲۰۱۴ توانست ۵۹ میلیارد دلار از این آگهی ها پول درآورد.

اما دوره گوگل کم کم رو به افول است؛ چرا که رقیبی بزرگ و قدرتمند به نام فیس بوک ظاهر شده است که از اساس با گوگل متفاوت است.

اگر از تحصیلات دوساله و ناتمام مارک زاکربرگ، بنیان گذار فیس بوک، در دانشگاه هاروارد بگذریم، بزرگ ترین تفاوت بنیانگذاران گوگل با زاکربرگ در اعتقادشان به یک چیز است: هایپرلینک.


هایپرلینک (یا همان لینک خودمان) نه تنها اسکلت، بلکه روح شکل دهنده وب بوده است. وب بدون لینک بی معنی است و کم کم با صعود فیس بوک و اینستاگرام از یک طرف و رایج شدن اپلیکیشن های موبایلی از طرف دیگر، داریم به سمت مرگ وب حرکت می کنیم.

فیس بوک تا جایی که ممکن است می خواهد ما را در درون خود نگه دارد. درصد کمی از مردم حوصله دارند روی لینک های مربوط به مقاله های سایت های دیگر که دوستانشان روی فیس بوک می فرستند کلیک کنند. حتی نظرسنجی ها نشان می دهند که بسیاری از مردم دنیا، به خصوص در کشورهای آسیایی و آفریقایی، اصلا نمی دانند که چیزی بیرون از فیس بوک وجود دارد. کار آنها با اینترنت با فیس بوک شروع می شود و با فیس بوک پایان می یابد.

در ایران وضع حتی بدتر است، چون تنها شبکه اجتماعی که مسدود نیست، یعنی اینستاگرام، اصولا اعتقادی به لزوم لینک ندارد و هر جور که آدس های اینترنتی را در آن بنویسید، فایده ای ندارد، چون نمی شود روی آنها کلیک کرد و به صفحه مورد نظر منتقل شد.

با این اوصاف می شود نتیجه گرفت که زاکربرگ به خاطر بی اعتقادی اش به قانون وب، یعنی هایپرلینک، کمر به نابودی وب بسته است و روز به روز هم دارد به هدفش نزدیک تر می شود.

خبری که هفته پیش مجله فورچون براساس یک گزارش منتشر کرد از این زاویه جالب تر می شود. این گزارش براساس یافته های یک موسسه پژوهشی نشان می داد در این ماه ۴۳ درصد بینندگان چندین سایت مهم خبری از فیس بوک آمده اند، در حالی که ۳۸ درصد آنها از طریق جست و جود در گوگل وارد این سایت ها شده اند.

این یعنی تا چند سال دیگر فیس بوک است که تعیین می کند چه چیزی دیده شود و چه چیزی به زباله دان اینترنت فرستاده شود، چرا که همزمان آمار کاربرانی که به طور مستقیم وارد وب سایت های خبری و غیره می شوند در حال پایین آمدن است.

گوگل طبیعتا نگران شده است. دو هفته پیش، در حالی که تقریبا کل آمریکای شمالی و اروپا در تعطیلات تابستانی ما آگوست در حال آفتاب گرفتن بود، گوگل اعلام کرد که می خواهد ساختار اداری اش را بازسازی کند. به این شکل که یک شرکت مادر به مادر «الفابت» (به معنی الفبا) تاسیس می شود تا فعالیت های جانبی گوناگونی را که گوگل در این سال ها شروع کرده است، زیر پوشش بگیرد.

شرکت هایی که در حال تحقیق و توسعه روی تقریبا از شیر مرغ تا جان آدمیزاد هستند و تقریبا هیچ کدامشان به مرحله سوددهی نرسیده اند، از خودرو بدون سرنشین و خودرو پرنده بگیرید تا اینترنت بالونی و عینک هوشمند همزمان، گوگل به عنوان زیرمجموعه ای از آلفابت روی جست و جو و دیگر سرویس های روی وب تمرکز می کند.


بعضی از ناظران این تغییر ساختار را نشانه ای از نگرانی گوگل درباره موقعیت آینده سرویس های وب اش می بینند؛ چرا که با تضعیف و افول هایپرلینک نحوه کسب درآمد گوگل نیز از آگهی هایش، چه در سرویس جست و جو و چه در سرویس های دیگری مانند یوتیوب، به خطر جدی خواهد افتاد.

همان طور که درآمد بسیاری از سایت های خبری هم که از آگهی های گوگل برای کسب درآمد استفاده می کردند به خطر افتاده است. حتی غول های بزرگ مطبوعاتی مثل نیویورک تایمز و گاردین از ترس آینده به این فکر افتاده اند که با فیس بوک همکاری کنند.

فیس بوک پروژه ای آزمایشی به نام «اینستانت آرتیکل» (مثاله های سریع) را شروع کرده که قرار است در توافق با سایت های خبری و مجله های اینترنتی محتوای آنان را بدون اینکه لازم باشد کاربر از فیس بوک بیرون برود در همان محیط و به طور کامل با عکس و تفصیلات بخواند.این هم میخ دیگری بر تابوت هایپرلینک.

گوگل برخلاف شعار «هرگز شیطنت نکن» زمان دانشجویی بنیانگذارانش در این ۱۶، ۱۷ سال بدجنسی های فراوانی کرده است، از تمایل های انحصارطلبانه اش گرفته تا بی اهمیتی به اطلاعات خصوصی کاربران. اما در شرایطی که فیس بوک اساس وب را هدف قرار داده است و یک تنه تصمیم به ویران کردن آن گرفته، گوگل تنها نیرویی است که می تواند جلو آن بایستد و وب را نجات دهد.