فشار تورم ۷۰درصدی، ذائقه مردم را تغییر داد

حمید رجبی در عصر ایران نوشت: بر اساس آخرین گزارش منتشرشده مرکز آمار ایران، تورم گروه خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات همچنان بالاتر از بسیاری از گروه‌های کالایی بوده و فشار قابل توجهی بر هزینه‌های خانوار وارد کرده است. بر این اساس تورم سالانه خوراکی‌ها در حدود ۷۰ درصد گزارش شده که حکایت از افزایش رکود تورمی و فشار مضاعف بر معیشت و سفره بخش زیادی از خانواده های ایرانی دارد.

در همین حال که تورم باعث کاهش قدرت خرید مردم شده ، آمارها نشان دهنده رشد تقاضا برای خریدهای اقتصادی و کالاهای با وزن کمتر در سطح بازار خرده فروشی ایران است.

همان طور که اشاره شد مهم‌ترین عامل اثر گذار بر روی معیشت خانواده، کاهش قدرت خرید بوده است. باید در نظر داشت که رشد اقتصادی ایران در سال ۱۴۰۴ تنها ۰.۲ درصد بوده و رشد اقتصادی بدون نفت منفی ۰.۳ درصد ثبت شده است؛ به این معنا که درآمد واقعی بسیاری از خانوارها همگام با افزایش هزینه‌های زندگی رشد نکرده است.

فعالان صنعت خرده‌فروشی هم می گویند که مصرف‌کنندگان بیش از گذشته به دنبال کالاهای ارزان‌تر، تخفیف‌دار و برندهای اقتصادی هستند و رقابت قیمتی در بازار شدت گرفته است.

تغییر رفتار خرید مصرف‌کنندگان

در چنین شرایطی طبیعتا وقتی مصرف کننده قادر به خرید کالایی نباشد که توانایی پرداخت قیمت آن را ندارد، به سمت کالاهای مشابه که احتمالا کیفیت پایین تری دارند رفته و خصوصا در مورد کالای مواد غذایی سعی می کند مقدار کمتری خرید کند.

در بررسی‌های میدانی فروشگاه‌های زنجیره‌ای و سوپرمارکت‌ها، چند روند مشخص دیده می‌شود. خرید برندهای اقتصادی جایگزین برندهای مطرح شده ، خرید بسته‌های بزرگ تبدیل به خرید بسته‌های کوچک‌تر شده ، خرید ماهانه تبدیل به خریدهای روزانه یا هفتگی شده و اولویت دادن به قیمت جایگزین توجه به کیفیت شده است. بنابراین سطح بزرگی از خانواده ها درگیر تغییر رفتار در خرید های خود شده اند.

پیامد این تغییر رفتار خریداران نیز باعث شده فروشگاه‌ها فضای بیشتری را به برندهای اقتصادی اختصاص دهند و سهم کالاهای کوچک اما تخفیف‌دار در قفسه‌ها افزایش یابد.

چرا محبوب شدند؟

تولیدکنندگان برای جلوگیری از شوک قیمتی، به جای افزایش شدید قیمت، وزن کالا را کاهش داده‌اند؛ پدیده‌ای که در اقتصاد با عنوان کوچک‌سازی پنهان محصول شناخته می‌شود.

از نمونه‌های رایج در بازار ایران می توان به روغن خوراکی، شیر، پنیر، ماست ، تن ماهی ، چیپس و اسنک و غیره اشاره کرد.

در بسیاری از این کالاها وزن بسته‌ها طی سال‌های اخیر بین ۱۰ تا ۳۰ درصد کاهش یافته، در حالی که قیمت اسمی افزایش کمتری داشته یا ثابت نگه داشته شده است. البته این روند در برخی از بازارهای جهان نیز مشاهده شده است ولی در ایران به دلیل تورم و افزایش هزینه‌های تولید، بیشتر به چشم می‌آید.

معضل کم فروشی

اما در کنار کاهش توانایی خانوار ایرانی برای خرید مایحتاج، اتفاق دیگری نیز در سطح بازارهای خرده فروشی جریان دارد که هر چند تازه نیست اما بر روی سفره آنها تاثیر منفی گذاشته است.

کم فروشی در برخی مواد غذایی معضلی است که خود به تنهایی گریبان بسیاری از خانواده ها را گرفته است.

بعنوان مثال در سال های اخیر فروش تخم مرغ های کوچک و با وزن غیر طبیعی بسیار رایج شده است. موضوعی که وزن استاندارد یک شانه تخم مرغ را پایین آورده اما با همان قیمت یک شانه فروخته می شود ! مورد دیگر در مورد نان است که بر اساس گفته های مسئولان تنظیم بازار، بخش عمده ای از شکایات را معطوف خود کرده است. بسیاری از مردم از کاهش وزن خمیر نان و در نتیجه کوچک شدن آن (مخصوصا نان سنگک) شکایت دارند اما در سایه کم توجهی ها همچنان این کم فروشی ادامه دارد.

در مجموع، آمارهای رسمی نشان می‌دهد که کم‌فروشی پس از گران‌فروشی، یکی از پرتکرارترین تخلفات بازار خرده‌فروشی ایران است و سالانه ده‌ها هزار پرونده مرتبط با آن در سازمان تعزیرات حکومتی تشکیل می‌شود، هرچند این ارقام تنها تخلفات کشف و گزارش‌شده را شامل می‌شوند و نه کل موارد وقوع در بازار.

جالب است بدانید بیش از ۵۱۹ هزار پرونده رسیدگی‌شده در تعزیرات در طول ۹ ماه سال ۱۴۰۴ فقط مربوط به شکایات از کم فروشی بوده است !