دلیل تمایل حاتمی کیا به زندگی خصوصی دیگران

همشهری جوان: ابراهیم حاتمی کیا پیش از این در فیلم های خودش هم مقابل دوربین رفته بود؛ با دلایل هیچکاکی یا شاید غیرهیچکاکی! بسیجی نابینایی که چشم هایش را با پارچه بسته و جلوی سنگر با دیده بان حرف می زند (دیده بان)، یا آزاده ای عصبی و موجی که همراه جعفر دهقان از اسارت برگشته و به جای نیکی کریمی به دوستش می گوید «خوشگل شدی» و بعد که حالش دگرگون می شود، اتومبیل را متوقف می کند و به توهم انفجار، همراه نیکی کریمی داخل جوی آب می پرد و الخ (بخش دوم ماجرا البته از نسخه نهایی «بوی پیرهن یوسف» حذف شد؛ نقل به مضمون!)

بازیگری در «زندگی خصوصی آقا و خانم میم» اما با این حضورهای جسته و گریخته فرق دارد؛ شخصیت دکتر در فیلم، نقشی مهم و کلیدی در فیلمنامه ای کم شخصیت است و به معنای دقیق و درست کلمه نقش مکملی است که درام را پیش می برد. التهاب و تعلیق و گره افکنی می کند و آخر سر هم با حضورش گره گشاست.

نقشی که باورپذیر کردن و از کار درآوردنش حتی برای بازیگران حرفه ای سینمای ما هم ساده نیست و حاتمی کیا این کار مشکل را (به قدر کفایت) انجام می دهد و از این امتحان نمره قبولی میگیرد. درباره این انتخاب خاص و این نقش ویژه به نظرم «چرا»یی ماجرا از «چگونگی»اش مهمتر است و این نوشته کوتاه هم حدس هایی است درباره دلایل این انتخاب.

۱- روح الله حجازی از نسل جدید فیلمسازان ایران است که بخشی از خاطرات سینمایی اش را کارهایی از ابراهیم حاتمی کیا شکل داده و می شود با اطمینان از علاقه و گرایش جدی او به این فیلمساز حرف زد. پس این حضور می تواند یک دلیل حسی و عاطفی داشته باشد؛ یک جور ادای دین یا اعلام تعلق خاصر سینمایی به فیلمساز محبوب و تاثیرگذار یک نسل.

۲- فیلم اول روح الله حجازی «در میان ابرها» فیلم قابل قبولی بود اما بازتاب و تاثیر قابل توجهی نداشت. آنقدر که باید دیده نشد و چنان که شاید تحویلش نگرفتند. مدل کار و رفتار و شخصیت حجازی اصلا این شکلی است که خیلی به چشم نمی آید! نه اهل شو آف و حاشیه است، نه چهره جذاب مطبوعاتی است. پس این حضور می تواند یک دلیل رسانه ای داشته باشد برای خبرسازی از پیش تولید تا نمایش فیلم به کمک اسم و چهره ای که برخلاف جازی به شدت رسانه ای و خبرساز و «تیتر یک» است؛ یک جور گارانتی مطمئن برای خبرسازی و دیده شدن فیلم.

۳- شخصیت دکتر در فیلم «زندگی خصوصی آقا و خانم میم» ماهیت و کارکرد دوگانه ویژه ای دارد که هم باید توی چشم و نظرگیر باشد و هم مرموز و ناشناس؛ عین هنداوانه دربسته. هر جور حدس و گمان قبلی یا تعیین تکلیف پیش از موعد می تواندن فیلم و موقعیت درام را دچار دردسر اساسی کند.

ابراهیم حاتمی کیا از اولین لحظه ورودش به داستان هم به قدر کافی چشمگیر و مورد توجه مخاطب است و هم به همان اندازه مبهم و بی پیشینه و دست اول. این نظرگیری هم به مخاطب سرایت می کند هم به شخصیت محسن و همین رمز و راز حضورش، بلاتکلیفی به دردبخوری به درام می دهد؛ یک جور استفاده ابزاری جذاب و سینمایی از موقعیت دوگانه یک چهره غریب اما آشنا.

۴- مسیری که فیلمنامه و شخصیت ها طی می کنند و تغییر نگاه و قضاوتشان نسبت به شخصیت دکتر/ حاتمی کیا یک وجه فرامتنی و لایه تازه و جذاب به فیلم می دهد. بعید است که حجازی موقع انتخابش و حاتمی کیا موقع قبول کردن نقش به این موضوع فکر نکرده باشند که وضعیت ابراهیم حاتمی کیای این روزها چقدر شبیه شخصیتی است که بازی می کند: آدمی که رفتار و گفتار و سر و ریختش غلط انداز است و می تواند بعضی ها را دچار سوءتفاهم یا سوءتعبیر کند. اتفاقی که برای حاتمی کیا در این سال ها بارها پیش آمده و عده ای بابت تغییرات ظاهری یا نشانه های سطحی دیگر به او و کارها و حرف و فیلم هایش مشکوک بوده اند و گفته اند و نوشته اند که فلانی فرق کرده و دیگر آن آدم «ارزشی» قبلی نیست. محسن (با بازی حمید فرخ نژاد) در فیلم نماینده این طیف از قضاوت کنندگان این فیلمساز محبوب است؛ یک جور تلاش یا وسوسه برای توضیح و توصیف و تطهیر به زبان ایهام و به کمک جادوی پرده نقره ای.

۵- دو بازیگر اصلی فیلم سابقه همکاری به عنوان بازیگر و حضور جلوی دوربین ابراهیم حاتمی کیا را دارند و حمید فرخ نژاد با رابطه ای بیش از بازیگر - کارگردان در طول این چند سال همراهی، تاثیری تعیین کننده در نتیجه کار به عهده داشته است. شاید با ترکیب دیگری از بازیگران یا انتخاب کسی جز فرخ نژاد برای نقش محسن، حاتمی کیا این نقش را قبول نمی کرد یا حاصل کارش شکل و مسیر دیگری پیدا می کرد؛ یک جور بهره گیری از سابقه و ارتباطات قبلی برای ایجاد فضایی که بازیگر بی تجربه به آن احتیاج دارد.

۶- دلیل ساده تری هم البته پشت این انتخاب عجیب هست: ابراهیم حاتمی کیا صدا و چهره ای جذاب و سینمایی دارد (اگرچه کمی اضافه وزن به این جذبه لطمه زده!) و شخصیت دکتر باید مردی جذاب و نظرگیر باشد تا بتواند در فاصله کوتاهی پس از حضورش، زندگی خصوصی آوا و محسن را دچار مساله و گرفتاری کند. حاتمی کیا (بزنم به تخته) این پتانسیل را به قدر کفایت دارد؛ یک جور! ...

***
اینها دلایل احتمالی روح الله حجازی برای انتخاب حاتمی کیاست. لابد می پرسید دلایل حاتمی کیا برای قبول کردن این نقش چه بود؟ به قول «سیبیل» در فیلم «ایرمای شیرین»: «این خودش یه داستان دیگه اس!»

به دعوت درونی ام جواب دادم

یک سال پیش، در روزهای بالا گرفتن حواشی اکران شدن یا نشدن «گزارش یک جشن» و ماجرای نظرات حاتمی کیا درباره فیلم آخر فرهادی، آقای کارگردان برای 60 جوان یک کارگاه فیلمسازی تدارک دیده بود. اواخر این کارگاه چهارساعته، بحث ها به سوال های حاشیه ای هم کشیده شد و استاد سعی کرد کسی را بی جواب نگذارد.

حاتمی کیا در پاسخ به یکی از سوال ها درباره خبر بازیگر شدنش که تازه منتشر شده بود گفت: «دوست دارم بازیگری را تجربه کنم. بدم هم نمی آید که توی ذهنتان هی سوال کنید چرا! در واقع به دعوت درونی خودم جواب می دهم. وقتی آقای حجازی از من پرسید که من چنین فیلمنامه ای دارم، تو قبول می کنی؟ بین جواب دادن من مکث افتاد. به خودم گفتم چرا مکث می کنم؟ من که باید صریح بگویم نه. فکر کردم و آخرش هم گفتم می آیم. اصلا اگر شکست هم بخورم، برایم لذت دارد.»

حاتمی کیا هنوز هیچ نسخه ای از فیلم را در جشنواره یا در همین روزها که فیلم روی پرده رفته ندیده تا درباره بازی خودش قضاوت کند یا حرفی بزند.