رفتارشناسی ۶ نامزد انتخابات در اولین مناظره

روزنامه هفت صبح - مهسا مژدهی: اولین مناظره انتخاباتی با موضوع «مسائل اجتماعی» روز جمعه برگزار شد. در این برنامه شش تن از نامزدهای تایید صلاحیت شده موازی با یکدیگر در استودیو شماره ۱۱ صدا و سیما نشستند تا بیانگر اهداف و ایده های شان باشند. در میان آنها حسن روحانی و محمدباقر قالیباف به دلیل تجربه مناظره های انتخاباتی سال ۹۲ به خوبی می دانستند که پیروز این میدان در واقع پیروز انتخابات است. فارغ از آنچه روز جمعه گفته و شنیده شد، می توانید در مورد فضای مناظره انتخاباتی و رفتارشناسی کاندیداها ۱۵ موردت زیر را بخوانید:

۱. انتقادهای تند قالیباف در حالی انجام گرفت که او موفق نشد آثار ناراحتی را از صورت و لب های به هم فشرده اش محو کند. در مقابل روحانی هم با لبخند زدن به رقیب، به ویژه وقتی صحبت از وعده های اقتصادی می شد، سعی داشت که غیرمنطقی بودن برخی وعده ها را گوشزد کند.

۲. تن صدای جهانگیری به شدت کنترل شده بود و نشان می داد او سخنور باهوشی است. معاون اول دولت یازدهم جز زمانی که از ثروت های بادآورده و بی عدالتی، محرومیت های اصلاح طلبان و سیلی خوردن دستفروشان حرف می زد، صدای خود را بالا نبرد و همین سه مورد به نقاط عطف گفته هایش تبدیل شد.

۳. میرسلیم روز جخمعه نشان داد که در مورد معضلات اجتماعی دید خوبی دارد. او از بیان مطالبی متفاوت با آنچه مطرح شده، نمی ترسد. با این حال ضربه اصلی به این سیاستمدار با سابقه را لحن خشک و معلم گونه اش زد. این موضوع تا حدی در مورد هاشمی طبا هم صدق می کرد.

۴. حتی رنگ آبی آرام بخش استودیو مناظره مانع از این نشد که شهردار تهران و رئیس جمهور در بخش هایی از مناظره از کوره در نروند. این دو در مناظرات سال ۹۲ هم نشان داده بودند که در مقابل یکدیگر دل پری برای انتقاد کردن دارند و مناظره بهترین زمان برای بازگو کردن تندترین انتقادهاست.

۵. دست های روحانی در مناظره روز جمعه سوژه برخی رسانه ها شد. البته پیش از این هم گاهی لرزش دست های او را در مناظرات انتخاباتی سال ۹۲ دیده بودیم و البته ربط چندانی به صحبت های تند رد و بدل شده با شهردار تهران نداشت. ابراهیم رئیسی هم از جمله کسانی بود که حرکت دست هایش مورد توجه قرار گرفت و به وقت سخن گفتن یا گوش دادن به گفته های دیگران با یک دست خود میز مناظره را نگه می داشت. پلک های او که تندتر از معمول در زمان گفتگوهای تند میان نامزدها به هم می خورد، از پشت قاب عینک هم توجه ها را به خود جلب می کرد.

۶. ابراهیم رئیسی احتمالا به دلیل کمبود وقت می خواست که مطالب زیادی را در مدت زمان کم بیان کند که موفق نبود و در نتیجه بسیاری از جملاتش ناتمام می ماند. در کنار این مشکل او نتوانست تن صدای خود را با دیگران هماهنگ کند. رئیسی وقتی از برنامه های خود حرف می زد بیش از حد لزوم صدایش را پایین می آورد ولی ناگهان با بالا بردن صدا و تند کردن سرعت حرف زدن، بیننده ها را متعجب می کرد.

۷. چند دقیقه مانده به پایان مناظره، رئیسی که پیش از این سعی می کرد نگاهش را بیشتر به روبرو بدوزد و با دیگر کاندیداها ارتباط چشمی برقرار نکند، به خوش و بش با جهانگیری پرداخت. متولی آستان قدس رضوی از زمان کاندیداتوری اش سعی دارد تا تصویری میان جناحی از خود ارائه دهد. به نظر می آمد نه رئیسی و نه میرسلیم تمایل نداشتند تا قالیباف نماینده گفتمان آنها در این مناظره باشد. وقتی قالیباف برای صحبت در مورد ایده ها بلند شد رئیسی حاضر نشد تا در مدت زمان نقد طرف او را بگیرد. او حتی از نگاه کردن به قالیباف در زمانی که حرف می زد امتناع می کرد.

۸. نگاه های رد و بدل شده میان جهانگیری و روحانی نشان داد که هر دو آمده اند تا حرف مشترکی را بزنند. هم از دولت یازدهم دفاع کنند و هم پاسخ منتقدان را با ارائه آمار بدهند. حرکات آنها در قبال هم مطابق انتظار بود و رقابت میان آن دو را تداعی نمی کرد. همین موضوع قالیباف را به اعتراض نسبت به حضور جهانگیری و دفاعش از دولت یازدهم واداشت.

۹. هشامی طبا بیشتر از دیگر کاندیداها از دست هایش به هنگام صحبت کردن استفاده کرد؛ عادتی که باعث می شد حواس بیننده از موضوع مورد ارائه به سمت دست هایی برود که آرام و قرار نداشتند. میرسلیم هم در مواردی با این مشکل روبرو بود. حسن روحانی احتمالا بیشتر از بقیه از تئوری های زبان بدن اطلاع دارد و به همین دلیل حرکت دست هایش با بالا رفتن تن صدا و موضوعات مطرح شده هماهنگ بود.

۱۰. به میان صحبت پریدن یک بار برای روحانی در حین گفته های قالیباف اتفاق افتاد و یک بار دیگر قالیباف برای پاسخگویی به روحانی. این کار هر چند نظر بیننده را به مناظره گفتگوی میان آن دو جلب کرد اما در صورت صبوری هر دو کاندیدا و رعایت اصول مناظره به جای جدل می توانست تاثیر حرف های هر دو را بیشتر کند.

۱۱. نگاه های متعجب هاشمی طبا و میرسلیم وقتی مناظره داغ شد و انتقادات بالا گرفت نشان می داد که هیچ یک از آن دو توقع چنین رفتارهایی را نداشته اند. این امر تا حدودی در مورد رئیسی هم صدق می کرد. هیچ یک از این سه کاندیدا نتوانستند تعجب خود را از آنچه در مناظره می گذشت پنهان کنند. چشم های حیرت زده میرسلیم از انتقادات تند در گرفته در مناظره با نامه روز شنبه و انتقادش نسبت به این شکل از انتقادها تکمیل شد. لب های به هم فشرده هاشمی طبا هم نشان می داد که فضای ملتهب مناظره او را مضطرب کرده است.

۱۲. مناظره به دست اسحاق جهانگیری، حسن روحانی و محمدباقر قالیباف می چرخید. هیچ یک از دیگر کاندیداها موفق نشدند تا خود را در این میان نشان دهند و مسائلی را مطرح کنند که نظر بیننده ها را به خود جلب کند. این عدم درگیری رئیسی، میرسلیم و هاشمی طبا با آنچه در صحنه مناظره می گذشت باعث شد تا ایده های آنها یا مسکوت بماند یا در صورت بیان شدن، نشنیده گرفته شود. این اتفاق، شروع خوبی برای هیچ یک از سه کاندیدا نیست.

۱۳. عدم رعایت زمانبندی از مواردی بود که چهار تن از حاضران مناظره از آن رنج بردند. هر چهار نفر سال هاست که در مناصب گوناگون مشغول به کارند با این حال تصور آنها از یک مناظره تلویزیونی مانند یک سخنرانی است که اگر دقایقی وقت اضافه بگیرند اتفاق خاصی نمی افتد. برای روحانی و قالیباف این مشکل وقتی روی داد که هر دو سرگرم جدال بودند و نه ارائه برنامه های خود.

۱۴. قالیباف سعی داشت تا با انتخاب یک تکه کلام ثابت در این مناظره شعاری منحصر به فرد برای ستاد انتخاباتی اش دست و پا کند. برای همین موضوع چهار درصد در مقابل ۹۶ درصد را انتخاب کرد و با تکرار مدام این جمله سعی داشت تا روحانی و جهانگیری را عصبانی کند. او در بخش دوم مناظره با پرینتی در دست از سایت ریاست جمهوری حاضر شد که در ذهن بینندگان حرکات رئیس دولت نهم و دهم را در مناظرات سال ۱۳۸۸ تداعی می کرد.

۱۵. حسن روحانی روز جمعه برای افشاگری نیامده بود. او ترجیح می داد با زبان بدن خود نشان دهد که نسبت به دیگران از مسائل کشور آگاه تر است. او در هنگام حرف زدن و بیان نظراتش به قدری کند بود که در اولین سوال از زمان عقب ماند و حاضر نشد در توضیحاتش جزیی و دقیق سخن بگوید. به همین دلیل شفافیت جهانگیری در ارائه آمار و ارقام بیشتر از آرامش نسبی روحانی و کلی گویی اش مورد توجه قرار گرفت.