ترامپ چطور باعث خیزش ایران در خاورمیانه شد؟

رویداد۲۴: مردان خسته از جنگ برای ثبت لحظات در مرز میان سوریه و عراق، مقابل دوربین ایستادند، درحالی‌که پرچم‌های ملی و نظامی را تکان می‌دادند. برای آن‌ها این گردهمایی فقط یک جلسه نبود، بلکه یک پیروزی محسوب می‌شد. سال‌ها جنگیدن به شرکا و نیروهای نیابتی ایران اجازه داده که از بخش‌های مختلف این سرزمین جنگ زده، به هم رسیده و وصل شوند.

برای دشمنان ایران، این جلسه اوج بدترین کابوس و لحظه‌ای بود که پیروزی ایران در اطمینان بخشی به دوستان و متحدان در مورد کنترل قلمروی گسترده‌ای از جهان عرب، از مرزهای ایران تا دریای مدیترانه را نشان می‌داد.

این جلسه مرزی که در ماه نوامبر از سوی واحد رسانه‌ای حزب‌الله منتشر شد، از بسیاری جهات لحظه مهم سال ۲۰۱۷ بود. دونالد ترامپ به‌عنوان رئیس‌جمهوری که وعده مقابله با ایران و بی‌اثر کردن گام‌های سلف خود برای آشتی را داده بود، به‌صورت غیرعمد شرایط خیزش جمهوری اسلامی را فراهم کرد.

ترامپ وعده داد که شکست داعش اولویت اول او در این منطقه خواهد بود و نیروهای آمریکایی نقش مهمی در دستیابی به این هدف دارند. اما ورای این اولویت، سیاست آمریکا در خاورمیانه آن‌قدر گیج‌کننده و متضاد بوده که متحدان این کشور را متعجب کرده و مطابق آنچه دشمنان واشنگتن می‌خواهند، بوده است.

حسابرسی، از قدس آغاز می‌شود

تازه‌ترین نمونه این اقدامات گیج‌کننده در ماه دسامبر رخ داد، زمانی که ترامپ علیرغم مشاوره علنی نزدیک‌ترین متحدان عرب واشنگتن، از جمله عربستان و اردن، قدس را به‌عنوان پایتخت اسرائیل به رسمیت شناخت.

اعتراضات خیابانی علیه این اقدام ترامپ شاید خفه شده باشند، اما اقدامات به مراتب گسترده‌تری از سوی مخالفان شکل گرفته است. یک هفته پس‌ازاین اعلامیه، یک جلسه فوری در استانبول برگزار شد و رهبران مسلمان تصمیم «باطل» ترامپ را بیانگر رد صلاحیت آمریکا به‌عنوان یک میانجی صادق در فرآیند صلح اسرائیل-فلسطین دانستند.

محمود عباس، رئیس تشکیلات خودگردان فلسطین گفت: «آمریکا خودش خواست که شایستگی خود به‌عنوان یک میانجی را از بین ببرد و در ایفای نقش در فرآیند صلح رد صلاحیت شود. ما هیچ‌گونه نقش‌آفرینی از سوی آمریکا در فرآیند صلح را نمی‌پذیریم. آن‌ها تعصب کامل خود به اسرائیل را اثبات کردند.»

این همان محمود عباسی است که ماه می در کاخ سفید کنار ترامپ ایستاد و به او گفت:«ما به شما امیدواریم».

گروه توانمندی از بازیگران منطقه‌ای، شامل رجب طیب اردوغان از ترکیه، حسن روحانی از ایران، ملک عبدالله دوم از اردن، و امیر تمیم الثانی از قطر، رد شدن علنی نقش‌آفرینی آمریکا در مذاکرات اسرائیل-فلسطین را اداره کردند.

مرد ترامپ در خاورمیانه

نزدیک‌ترین متحد عرب رئیس‌جمهور آمریکا در این زمان طوفانی، ولیعهد ۳۲ ساله عربستان، محمد بن سلمان است که گفته می‌شود از طرفداران اصلی جنگ فاجعه‌بار در یمن، تحریم بیهوده قطر (که امارات نفتی و گازی را به ایران نزدیک کرده)، استعفای عجیب سعد حریری، نخست‌وزیر لبنان (که پس از چندی استعفای خود را پس گرفت)، و اخیراً بازداشت بانکدار میلیاردر قدرتمند اردنی-فلسطینی، صباحی المصری بوده است.

تمامی این تلاش‌ها برای مجبور کردن بازیگران کلیدی مختلف در جهان عرب برای پیروی از خط سعودی‌ها بوده اما تاکنون آنچه به دست آمده موجی از احساسات ضدسعودی در سراسر منطقه بوده است.

آمریکا با حمایت از عربستان و اسرائیل سعی می‌کند اتحادی علیه قدرت رو به رشد ایران ایجاد کند. دهه‌ها تحریم‌ها و انزوای دیپلماتیک، نفوذ رو به افزایش ایران را خنثی نکرده و جمعی از کشورها به سرکردگی ابرقدرتی که از آشفتگی خود گیج شده نیز به این هدف دست پیدا نمی‌کنند.

اگر بخواهیم صادق باشیم، گیجی و آشفتگی مسئله جدیدی در سیاست آمریکا در خاورمیانه نیست. باراک اوباما، رئیس‌جمهور سابق آمریکا برای دولت سوریه خط قرمز استفاده از تسلیحات شیمیایی ترسیم کرد اما زمانی که این اتفاق رخ داد، خط قرمز محو شد و آمریکا اقدامی صورت نداد. دولت اوباما دودل بود که از دولت سوریه حمایت کند یا از مخالفان. حال مخالفان بشار اسد پراکنده و تندرو شده‌اند و در آستانه شکست قرار گرفته‌اند.

دولت ترامپ این اشتباهات را به میراث گرفت و با شتاب‌زدگی بر اساس همین اشتباهات عمل کرد؛ تهدید کرد توافقنامه‌های مهم بین‌المللی مانند توافق هسته‌ای ایران را لغو می‌کند، و موضع‌گیری دراز مدت آمریکا در مورد موضوعاتی مانند قدس را تغییر داد.

حال این دولت سیگنال‌های اتخاذ رویکردی خشونت‌آمیزتر نسبت به ایران را می‌فرستند. واشنگتن که حال گرفتار سیاست داخلی مشکل‌دار خود است، به سمت خاورمیانه‌ای که در بهترین حالت بی‌ربط به آن و در بدترین حالت فاجعه‌بار است، می‌رود. اگر گمان می‌کنید که ۲۰۱۷ سال سختی در خاورمیانه بود، آماده سال ۲۰۱۸ شوید.