در آستانه جشنواره برلین؛ سایه سیاست بر سینما

روزنامه ایران: هفتادمین دوره جشنواره بین‌المللی فیلم برلین که همراه با کن و ونیز یکی از سه جشنواره اول سینمای جهان به‌حساب می‌آید، از پنجشنبه این هفته (اول اسفند) در این شهر تاریخی آلمان آغاز می‌شود و پس از نمایش تعداد زیادی فیلم بلند و کوتاه داستانی و مستند و تجربی و البته کلاسیک‌، ۱۱ اسفند با اهدای جایزه خرس طلایی به برترین فیلم و جوایز خرس نقره‌ای به سایر برگزیدگان به پایان خواهد رسید.

در سالی که ریاست هیأت داوران این جشنواره به جرمی‌ایرونز هنرپیشه پرسابقه بریتانیایی سپرده شده و امثال بر‌نیس بژو بازیگر مطرح فرانسوی، کنت لونرگان کارگردان امریکایی، لوکا مارینلی بازیگر ایتالیایی و البته یک فیلمساز و شاعر زن فلسطینی به‌نام آن‌-ماری جاسیر از سایر اعضای این هیأت هستند، ۱۸ فیلم با حضور در بخش مسابقه برای فتح خرس طلایی خیز برداشته‌اند. در میان فیلمسازان حاضر در این بخش سالی پاتر بریتانیایی، ابل فرارای امریکایی، کریستین پتزولد آلمانی و فیلیپ گارل فرانسوی به چشم می‌خورند.

اما امسال را باید از سال‌های کم‌فروغ برلین تلقی کرد چون هیچ‌یک از سینماگران بزرگ جهان به‌بخش مسابقه برلیناله (لقب جشنواره برلین) راه نیافته‌اند و آثارشان را فقط می‌توان در بخش‌های جنبی جشنواره رؤیت کرد. در سالی که سهم ایران با احتساب سوابق پیروزی‌های عالی و مکرر اصغر فرهادی و همچنین پیشینه پیروزی رضا ناجی در سال‌های میانی دهه گذشته در برلیناله اندک‌تر و کم طمطراق‌تر از گذشته به‌نظر می‌رسد. مدیران برلیناله از هیچ فرصتی برای ارج گذاشتن بر آثار سینمایی کشورهای جهان سوم و مللی که ساز و کارهای سینمایی‌شان اندک اما فکر و جوهره وجودی‌شان قوی‌ و زیاد است، بی‌تفاوت نمی‌گذرند و خرس طلایی کمتر به‌سوی آثار پرهزینه و پر ادعا ولی سطحی هالیوود میل کرده است.

با چنین نگاهی فیلم «روزها» ساخته جدید تسایی مینگ لیانگ تایوانی، «زنی که فرار کرد» به‌ کارگردانی هونگ سانگ سو از کره‌جنوبی و «تمامی مرده‌ها» محصول مشترکی از برزیل و فرانسه با کارگردانی توأمان کائه‌تانو گوتاردو و مارکو دوترا برزیلی می‌توانند از خبرسازان اصلی برلیناله ۲۰۲۰ باشند. این در حالی است که ایلیا کرژانوفسکی و یکاترینا اوئرتل اوکراینی با فیلم تازه‌شان به‌نام «Dau.Natasha» از پدیده‌های احتمالی جشنواره امسال برلین تلقی شده‌اند و شاید جرمی ایرونز و شرکایش بد‌شان نیاید که از ریتی پان کاموجی هم که فیلم جدیدش به‌نام «Irradiated» با کمک مالی فرانسه تهیه و وارد بخش مسابقه برلین شده، تقدیری ویژه به‌عمل آورند. این در حالی است که سهم کشور میزبان با فیلم «Undine» ساخته تازه کریستین پتزولد وهمچنین فیلم «برلین الکساندر پلاتز» به‌کارگردانی برهان قربانی و در کاری مشترک از آلمان و هلند در قسمت مسابقه محفوظ نگه داشته شده و ایتالیا با

فیلم «پنهان شده» ساخته تازه جورجیو دیریتی و فرانسه با «نمک اشک» فیلم جدید فیلیپ گارل در کورس شکار خرس طلایی حاضرند ولی امریکا فقط یک محصول مستقل در این بخش دارد و آن، فیلم «گاو اول» به کارگردانی کلی رایکارد است. «سیبری» ساخته جدید ابل فرارای جنایی ساز را هم نمی‌توان نماینده امریکا در «برلیناله ۲۰۲۰» تلقی کرد. زیرا با نام و سرمایه‌کشورهای ایتالیا، آلمان و مکزیک در این رقابت شرکت کرده است. البته مهم‌ترین فیلمی که از سینمای ایران به برلیناله راه یافته اثر جدید محمد رسول‌اف است که به‌دلیل حواشی سیاسی و قضایی این فیلمساز احتمالاً از فیلم‌های حاشیه‌ساز این دوره خواهد بود.

استعداد‌های پانوراما

در قسمت‌ «پانوراما» (یا افق‌ها) در برلین امسال دو فیلم که ساخته سینماگران ایرانی الاصل است، به‌چشم می‌خورند اما یکی از آنها که «بدون احساس منفی» نام دارد و ساخته فراز شریعت فیلمساز ایرانی ساکن آلمان است، به‌نام همین کشور به مجریان برلیناله ارائه شده و دیگری را هم که «پری» نامیده شده است، سیامک اعتمادی در یونان ساخته و به‌نام همین کشور و همچنین بلغارستان، فرانسه و هلند در رقابت برلیناله حاضر شده است و نماینده کشور ایران به حساب نمی‌آیند.

در این میان فیلم‌های ایرانی و متعلق به کشورمان «بادبادک‌ها» ساخته سیدپیام حسینی و «اسب بالدار سفید» به‌کارگردانی مهیار ماندگار هستند که هر دو در بخش موسوم به «نسل‌ها» شرکت داده شده‌اند و «یلدا» هم که کارگردان آن مسعود بخشی است، در جشنواره امسال برلین به نمایش در خواهد آمد. پیشتر گفته شده بود که «آشو» مستند کوتاهی از جعفر نجفی هم در «برلیناله ۲۰۲۰» به‌نمایش در خواهد آمد ولی تا دیروز نام آن در فهرست کارهای قطعی این جشنواره که مدیران برلین آن را اعلام کرده‌اند، مشاهده نمی‌شد. «آشو» که در جشنواره اخیر فیلم‌های کوتاه تهران درخشیده، داستان پسر چوپانی است که دل در گرو سینما و بازیگری دارد و می‌خواهد ستاره شود.

پیوند دیروز و امروز

برای دوستداران خاطره‌های گذشته و فیلم‌های کلاسیک و بعضی‌ آثار ویژه کنونی سینما نیز رجوع به بخش «ویژه‌های برلیناله» در جشنواره امسال ضروری است. زیــــــرا برخــــــــــی کارهای تماشایی گذشته و شماری از فیلم‌های ویژه امسال و یکی دو سال گذشته سینما در این قسمت از نو به نمایش در می‌آیند و یکی از آنها نسخه اورژینال «پروفسور دیوانه» کار کلاسیک سال ۱۹۶۳ جری لوییس کمدی‌ساز مشهور هالیوودی است که سی‌و‌اندی سال بعداز آن توسط ادی مورفی بازسازی شد و البته از ورسیون ثانوی خود بسیار بهتر نشان می‌دهد و ۵۷ سال بعد از عرضه اولیه خود همچنان می‌درخشد و کاراکتر بادی لاو را با بازی خود لوییس به‌یکی از ماندگارترین شخصیت‌های هنر سینما تبدیل کرده است.

دیگر کارهای قابل اعتنای این قسمت از جشنواره امسال برلین «شارلاتان» به‌کارگردانی آگنیژکا هولند لهستانی و «پینوکیو» ساخته متئو گارونه ایتالیایی است که آخری طبعاً با پینوکیویی که چند سال پیش استیون اسپیلبرگ روانــــــه سینماهای جهان کرد، بسیار فرق دارد و با سرمایه مشترک سه کشور فرانسه، ایتالیا و بریتانیا ساخته شده است.