دریاچه هویر دماوند برای اولین‌بار خشک شد

رکنا: دریاچه هویر، یکی از دو دریاچه تاریخی دماوند و منبع حیاتی سرشاخه‌های رودخانه‌های تأمین‌کننده آب تهران امسال برای نخستین بار کاملاً خشک شد. کارشناسان کاهش بارندگی و تغییرات اقلیمی را عامل اصلی این بحران می‌دانند و هشدار می‌دهند که ادامه این روند می‌تواند منابع آبی و اکوسیستم منطقه را به خطر جدی بیندازد.

دریاچه هویر، یکی از دو دریاچه تاریخی شهرستان دماوند، امسال به شکل بی‌سابقه‌ای کاملاً خشک شده است. این دریاچه کوچک اما حیاتی، با وسعتی حدود ۱۰ هکتار و عمق متوسط ۶ تا ۸ متر، تا سال‌های اخیر تنها کاهش جزئی سطح آب را تجربه می‌کرد؛ اما امسال، برای نخستین بار، حتی یک قطره آب در آن باقی نمانده است. این تصویر دلخراش، زنگ خطری جدی برای تهران و شرق کشور به شمار می‌رود.

هویر، تنها ۵۰۰ متر با دریاچه تار فاصله دارد و نقش حیاتی در تغذیه سرشاخه‌های رودخانه‌های تاروت و دلیچایی دارد؛ رودخانه‌هایی که بخش مهمی از آب شرب پایتخت و مناطق شرق ایران را تأمین می‌کنند. کاهش شدید بارندگی و عقب‌نشینی ذخایر برفی، که منبع اصلی تغذیه این دریاچه هستند، دلیل اصلی خشک شدن آن اعلام شده است. کارشناسان محیط زیست هشدار می‌دهند که حتی بدون هیچ‌گونه برداشت انسانی از بالادست، بحران اقلیمی و کاهش بارش توانسته این اکوسیستم حساس را به مرز نابودی برساند.

دریاچه هویر که از سال ۱۳۹۰ به عنوان اثر طبیعی ملی ثبت شده و تحت حفاظت سازمان محیط زیست قرار دارد، همواره نقش کلیدی در حفظ سفره‌های زیرزمینی، کنترل فرسایش خاک و تداوم پوشش گیاهی منطقه ایفا کرده است. خشک شدن آن دیگر یک حادثه محلی نیست؛ این بحران مستقیماً منابع آب شرب تهران را از طریق سد ماملو و حوزه‌های آبریز شرق کشور تهدید می‌کند و سرشاخه‌های حیاتی رودخانه‌ها را در معرض فروپاشی قرار می‌دهد.

با وجود نظارت محیط زیست بر منطقه، مدیریت پوشش گیاهی، کنترل دام و حفاظت از آبراهه‌ها، کارشناسان تأکید می‌کنند که این اقدامات جزئی نمی‌توانند آثار مخرب تغییرات اقلیمی و خشکسالی گسترده را جبران کنند.

خشکی دریاچه هویر بیش از یک بحران محلی است. این دریاچه کوچک، قلب یکی از مهم‌ترین حوزه‌های آبریز کشور است و هر قطره کاهش آب آن، سفره‌های زیرزمینی، چشمه‌ها و اکوسیستم گسترده گیاهی و جانوری منطقه را تهدید می‌کند.

هویر امسال یادآور شد که بحران آب دیگر یک هشدار دوردست نیست؛ این بحران همین حالا، در فاصله کمتر از ۵۰ کیلومتری پایتخت، ملموس و واقعی است. مدیریت منابع آبی دیگر نمی‌تواند به اقدامات کوتاه‌مدت و واکنشی محدود شود؛ مقابله استراتژیک با تغییرات اقلیمی و برنامه‌ریزی بلندمدت برای حفاظت از منابع آبی، تنها راه جلوگیری از فجایعی مانند خشک شدن هویر است.