چرا مبتلایان به سرطان از آلزایمر مصون‌اند؟

ایسنا: برای دهه‌ها، محققان مشاهده کرده‌اند که سرطان و بیماری آلزایمر به ندرت در یک فرد یافت می‌شوند و همین موضوع، این گمانه‌زنی را تقویت کرده که یکی از این دو بیماری ممکن است تا حدی از فرد در برابر دیگری محافظت ایجاد کند.

مطالعه‌ای روی موش‌ها، یک راه‌حل مولکولی احتمالی برای این معمای پزشکی ارائه داده است. به نظر می‌رسد پروتئینی که توسط سلول‌های سرطانی تولید می‌شود، به مغز نفوذ می‌کند و در آنجا به تجزیه توده‌های پروتئین‌های بدتاخورده که اغلب با بیماری آلزایمر مرتبط هستند، کمک می‌کند. این مطالعه که ۱۵ سال در دست انجام بوده است، در روز ۲۲ ژانویه در مجله سل منتشر شد و می‌تواند به محققان در طراحی داروهایی برای درمان بیماری آلزایمر کمک کند.

به نقل از نیچر، دونالد ویور، متخصص مغز و اعصاب و شیمیدان در مؤسسه تحقیقاتی کرمبیل در دانشگاه تورنتو در کانادا، که در این مطالعه مشارکتی نداشته است، می‌گوید: آنها یک قطعه از پازل را دارند. این به هیچ وجه تصویر کاملی نیست. اما قطعه جالبی است.

راز آلزایمر

ویور از همان زمان که آموزش پزشکی خود را آغاز کرد، به این معما علاقه‌مند بوده است، زمانی که یک آسیب‌شناس ارشد بدون مقدمه اظهار نظری ارائه کرد؛ اگر کسی را مبتلا به آلزایمر می‌بینید، او هرگز سرطان نداشته است. این اظهار نظر در طول سال‌ها با ویور ماند، زیرا او هزاران نفر را مبتلا به آلزایمر تشخیص داد. او می‌گوید: من حتی یک نفر را به یاد نمی‌آورم که سرطان داشته باشد.

داده‌های اپیدمیولوژیک چنین شکاف واضحی را ترسیم نمی‌کنند، اما یک متاآنالیز در سال ۲۰۲۰ از داده‌های بیش از ۹.۶ میلیون نفر نشان داد که تشخیص سرطان با ۱۱ درصد کاهش بروز بیماری آلزایمر مرتبط است. بررسی این رابطه دشوار بوده است، زیرا محققان باید عوامل خارجی مختلفی را کنترل کنند. به عنوان مثال، افراد ممکن است قبل از اینکه به سن کافی برای بروز علائم بیماری آلزایمر برسند، بر اثر سرطان بمیرند و برخی از درمان‌های سرطان می‌توانند باعث مشکلات شناختی شوند که می‌تواند تشخیص آلزایمر را مبهم کند.

با این حال، در طول سال‌ها، داده‌ها به اندازه کافی همگرا شدند تا یومینگ لو، متخصص مغز و اعصاب در دانشگاه علوم و فناوری هواژونگ در ووهان چین را متقاعد کنند تا نگاه دقیق‌تری به زیست‌شناسی زیربنایی این روند بیندازد.

جستجوی طولانی

محققان آزمایشگاه لو ۶ سال را صرف جستجوی بهترین راه برای مدل‌سازی این دو بیماری در موش‌ها کردند. در نهایت، گروه تصمیم گرفت سه نوع مختلف تومور انسانی از جمله ریه، پروستات و روده بزرگ را به مدل‌های موشی بیماری آلزایمر پیوند بزند. لو می‌گوید موش‌های مبتلا به سرطان، پلاک‌های مغزی مشخصه بیماری آلزایمر را ایجاد نکردند.  بنابراین ما از خود پرسیدیم، علت چیست؟

محققان پروتئین‌هایی را که توسط این سلول‌های سرطانی ترشح می‌شدند، بررسی کردند و به دنبال پروتئین‌هایی بودند که بتوانند از مرز محافظی که به عنوان سد خونی-مغزی شناخته می‌شود، عبور کرده و به مغز نفوذ کنند. این جستجو که بیش از ۶ سال طول کشید، فهرست را به یک پروتئین محدود کرد: پروتئینی به نام سیستاتین C.

آزمایش‌های بیشتر روی موش‌ها نشان داد که سیستاتین C به مولکول‌هایی متصل می‌شود که پلاک‌های مغزی مشخصه بیماری آلزایمر را تشکیل می‌دهند. این تعامل، پروتئین سیگنال‌دهنده‌ای به نام TREM2 را فعال می‌کند که روی سلول‌های ایمنی خاصی که در مغز گشت‌زنی می‌کنند، یافت می‌شود.

سپس آن سلول‌های ایمنی، پلاک‌ها را تجزیه می‌کنند. در موش‌های لو، این تجزیه پلاک با بهبود عملکرد در آزمون‌های شناختی مرتبط بود.

جین مندلبلات، محقق سرطان در دانشگاه جورج تاون در واشنگتن دی سی، می‌گوید اگر این یافته‌ها در انسان تایید و تکرار شوند، می‌توانند مسیری را برای یافتن درمان‌های جدید پیشنهاد دهند.

گذر از مرزها

ویور می‌گوید از اینکه سیستاتین C می‌تواند به مغز نفوذ کند، بسیار شگفت‌زده شده است. مثل این است که بخواهید اتوبوسی را از سد خونی-مغزی عبور دهید. لو توضیح می‌دهد که تحقیقات نشان داده است که سد خونی-مغزی در افراد مبتلا به آلزایمر زودرس، ضعیف می‌شود، اما ویور می‌گوید هنوز مشخص نیست که آیا این اتفاق به اندازه کافی زود رخ می‌دهد تا به سیستاتین C اجازه ورود به مغز را قبل از آشکار شدن علائم بیماری آلزایمر بدهد یا خیر.

صرف نظر از این، او می‌گوید این یافته که سیستاتین C می‌تواند TREM2 را فعال کند، ارزشمند است. محققان در تلاش بوده‌اند داروهایی را پیدا کنند که بتوانند این پروتئین را فعال کنند، که می‌تواند به عنوان یک درمان بالقوه برای بیماری آلزایمر مورد استفاده قرار گیرد، اما با مشکل مواجه شده‌اند؛ زیرا اکثر داروها پروتئین‌ها را غیرفعال می‌کنند تا اینکه آنها را فعال کنند. ویور می‌گوید: همیشه خراب کردن چیزی آسان‌تر از بهتر کردن آن است.

او می‌گوید تاکنون، آزمایش‌های بالینی اولیه روی مولکول‌هایی که TREM2 را فعال می‌کنند، با نتایج متفاوتی روبرو شده‌اند. اما این به معنای بن‌بست نیست. او می‌گوید: برای درمان بیماری آلزایمر به مجموعه‌ای از داروها نیاز است. قرار نیست یک راه‌حل جادویی واحد وجود داشته باشد.