اسکناس‌های ۱۰۰ دلاری، بازار تهران را تهدید می‌کند

روزنامه اعتماد نوشت: با افزایش خرید دلار از بازار غیررسمی، حواشی مربوط به آن نیز بار دیگر اهمیت یافته است. البته تدابیر بانک مرکزی برای فروش ۱۰۰۰ دلار به هر شهروند از طریق نظام بانکی و صرافی، بخشی از این حواشی را کنترل می‌کند ولی همچنان عطش تقاضا در بازار ارز، تبعات خاص خود را دارد.

بازار ارز تهران در هفته‌های اخیر با موجی تازه روبه‌رو شده است. اسکناس‌های صد دلاری طرح جدید یا همان «دلارهای آبی» که در نگاه اول با نسخه اصلی تفاوتی ندارند، اما بررسی‌های دقیق نشان می‌دهد برخی از آنها جعلی هستند. چند صراف که خبرنگار اعتماد با آنها گفت‌وگو کرده، می‌گویند تعداد موارد مشکوک نسبت به ماه‌های گذشته افزایش یافته و کیفیت جعل‌ها به حدی است که بدون ابزار و تجربه حرفه‌ای، تشخیص آنها تقریبا غیرممکن است. 

افزایش مشاهدات مشکوک در صرافی‌ها

فعالان بازار از افزایش مراجعه مشتری با اسکناس‌های صد دلاری مشکوک خبر می‌دهند. آنها می‌گویند بیشتر اسکناس‌ها هنگام بررسی با نور UV یا لمس بافت، نقص‌هایی دارند که در نگاه اول مشخص نیست. یکی از صراف‌ها با لحنی نگران می‌گوید: «قبلا می‌توانستیم اسکناس‌ها را سریع قبول کنیم، اما حالا هر اسکناسی را چند بار چک می‌کنیم. یک خطا می‌تواند ضرر بزرگی ایجاد کند.» این وضعیت باعث شده سرعت معاملات نقدی کاهش یابد و جریان طبیعی بازار تحت تاثیر قرار گیرد.

چرا دلار آبی هدف جعل‌کنندگان  شده است؟

صد دلاری طرح جدید، به دلیل ظاهر مدرن، نوار آبی وسط اسکناس و امنیت بیشتر، در معاملات نقدی محبوبیت پیدا کرده. محبوبیت اسکناس، آن را هدفی جذاب برای جاعلان حرفه‌ای کرده است. آنها با استفاده از فناوری چاپ پیشرفته، لایه‌گذاری مصنوعی و کاغذ شبه‌کتانی، نسخه‌هایی می‌سازند که تشخیصشان حتی برای صراف‌ها دشوار است. برخی فعالان بازار معتقدند بخشی از این اسکناس‌ها از مسیرهای مرزی وارد و بخشی در داخل کشور تولید می‌شوند.

با چشم غیرحرفه‌ای قابل تشخیص نیستند

نسخه‌های پیشرفته جعلی از دور بسیار شبیه اسکناس واقعی هســتند. نوار آبی اسکناس واقعی هنگــام تــکان دادن، تغییر جــهت دارد، اما  نمونه‌های جعـلی حرکت یکنواخت یا مصنوعی دارند. آب‌نشانه (Water mark) واقعی زیر نور وضوح بیشتری دارد، اما در نمونه‌های جعلی مات یا ناقص دیده می‌شود. لمس بافت کاغذ نیز تفاوت‌ها را آشکار می‌کند. کاغذ واقعی بافت خاصی دارد که با کاغذ معمولی قابل اشتباه گرفتن نیست. عدد ۱۰۰ روی گوشه اسکناس اصلی هنگام تغییر زاویه رنگش بین سبز و مسی نوسان دارد و ریزنوشته‌های اطراف تصویر بنجامین فرانکلین، یکی از معیارهای اصلی تشخیص هستند. در نسخه‌های جعلی، این ریزنوشته‌ها معمولا واضح یا دقیق نیستند. نور UV یکی از سریع‌ترین روش‌ها برای بررسی نخ امنیتی است.

کشفیات گذرا توسط نهادهای رسمی

در ماه‌های اخیر چند محموله دلارهای جعلی توسط نهادهای رسمی، به‌ویژه نیروی انتظامی، کشف و ضبط شده است. بسته‌هایی با هزاران اسکناس که نشان می‌دهد جعل دلار آبی موضوعی پراکنده نیست و شبکه‌های سازمان‌یافته پشت آن هستند. این تجربه نشان می‌دهد موج فعلی بخشی از یک زنجیره حرفه‌ای است که هنوز ادامه دارد و هر روز بر حساسیت صراف‌ها می‌افزاید.

اثر موج جعلی‌ها بر بازار نقدی

بازار ارز ایران در زمینه تجارت چمدانی، بخش زیادی از معاملاتش را به صورت نقدی انجام می‌دهد و اسکناس‌های جعلی اعتماد عمومی را تحت تاثیر قرار می‌دهند. صراف‌ها می‌گویند دیگر نمی‌توانند اسکناس‌ها را با سرعت قبلی قبول کنند و مجبورند زمان بیشتری برای بررسی اختصاص دهند. کاهش سرعت گردش نقدینگی و افزایش زمان معاملات، پیامد مستقیم این موج است. زیان‌های مستقیم مالی برای صراف‌ها اهمیت دارد، اما آثار روانی و کاهش اعتماد مردم نیز جدی است.

خطر بیشتر برای صرافی‌ها

صرافی‌ها به ویژه مراکز پرمعامله، توانایی مدیریت ریسک را دارند. افزایش اسکناس‌های جعلی باعث شده حساسیت بیشتری نسبت به پذیرش نقدی ایجاد و ساعت‌ها صرف بررسی اسکناس‌ها شود. تجربه گذشته نشان می‌دهد برخی اسکناس‌های جعلی در شبکه‌های قاچاق خارج از کشور خرج شده و فرد تازه متوجه شده است، اما حالا با موج جدید، ریسک برای تمام فعالان بازار نقدی بالا رفته است.

منشا موج تازه هنوز نامشخص است

هنوز هیچ مقام رسمی منشا دقیق موج دلارهای جعلی را اعلام نکرده است. فعالان بازار گمان می‌کنند بخشی از اسکناس‌ها از مسیرهای مرزی وارد شده. شاید بخشی در کارگاه‌های داخلی تولید شده‌اند. سکوت نهادهای مسوول و کانون صرافان، باعث شده فعالان با احتیاط بیشتری فعالیت کنند.

راهکارهای ساده برای کاهش ریسک

متخصصان توصیه می‌کنند در معاملات پرارزش، اسکناس را زیر نور بررسی کرده و بافت آن را لمس کنید. دستگاه‌های UV کوچک می‌توانند جلوی ورود اسکناس‌های جعلی به چرخه معاملات را بگیرند. در صورت مشاهده اسکناس مشکوک، آن را در گردش قرار ندهید و موضوع را به پلیس یا صرافی اطلاع دهید. مراقبت و حساسیت در این وضعیت، مهم‌ترین راه جلوگیری از زیان‌های احتمالی است.

پیامدهای احتمالی برای اعتماد بازار

این موج تازه نشان می‌دهد جعل‌کنندگان حرفه‌ای‌تر شده‌اند و دیگر نمی‌توان به تشخیص سطحی اکتفا کرد. بازار ارز که اساس آن بر اعتماد نقدی استوار است، حالا نیاز به مراقبت و دقت بیشتری دارد. حساسیت فعلی صراف‌ها و فعالان بازار، اگر همراه با اطلاع‌رسانی و آموزش عمومی باشد، جلوی گسترش موج جعلی‌ها را می‌گیرد. اعتماد بازار هنوز با دقت و مراقبت، قابل حفظ است.

موج جعلی‌ها و فرصت برای بازار

با وجود تهدید، برخی صراف‌ها این وضعیت را فرصتی برای ارتقای سیستم‌های نظارتی و ابزارهای شناسایی اسکناس جعلی می‌دانند. استفاده از فناوری‌های پیشرفته، آموزش پرسنل و افزایش حساسیت عمومی، جلوی خسارات سنگین را می‌گیرد و اگر همه فعالان با دقت و هوشیاری عمل کنند، حتی اعتماد به معاملات نقدی را افزایش می‌دهد. موج فعلی، در کنار تهدیدش، فرصتی است برای بازنگری و بهبود فرآیندهای نظارتی در بازار ارز. افزایش دلارهای آبی جعلی در بازار تهران، بیش از یک هشدار ساده است و نشان می‌دهد جعل‌کنندگان حرفه‌ای‌تر شده‌اند و نمی‌توان با روش‌های سطحی همه جعلی‌ها را شناسایی کرد. بازار ارز که بر پایه اعتماد نقدی استوار است، حالا به مراقبت، دقت و اطلاع‌رسانی بیشتری نیاز دارد. تجربه گذشته نشان می‌دهد هر چه سریع‌تر اقدام شود، ضررها محدودتر خواهد بود و روند معاملات نقدی به حالت طبیعی بازمی‌گردد.