چرا هرچه سن بالاتر می‌رود، زمان سریع‌تر می‌گذرد؟

خبر آنلاین: احساس شتاب گرفتن زمان با افزایش سن، تجربه‌ای مشترک میان بسیاری از افراد است. پژوهشگران معتقدند این پدیده به تغییرات مغزی، کاهش متابولیسم و نسبی بودن درک زمان در طول عمر انسان مرتبط است؛ موضوعی که سال‌هاست توجه دانشمندان را به خود جلب کرده است.

در دوران کودکی، انتظار برای رسیدن تولد یا تعطیلات تابستانی بی‌پایان به نظر می‌رسید، اما در بزرگسالی روزها و سال‌ها با سرعتی چشمگیر سپری می‌شوند. این تفاوت محسوس در ادراک زمان، پرسشی قدیمی را پیش روی دانشمندان قرار داده است: چرا با افزایش سن، زمان سریع‌تر احساس می‌شود؟

آدریان بیجان، استاد مهندسی مکانیک در دانشگاه دوک، در پژوهشی که سال ۲۰۱۹ در نشریه European Review منتشر شد، به بررسی این پدیده پرداخت.

به گفته او، مغز انسان گذر زمان را بر اساس تعداد «تصاویر ذهنی» که در هر بازه ثبت می‌کند، درک می‌کند. با افزایش سن، شبکه‌های عصبی پیچیده‌تر و انتقال اطلاعات در آن‌ها کندتر می‌شود. در نتیجه، مغز افراد مسن تصاویر جدید کمتری پردازش می‌کند و همین موضوع باعث می‌شود زمان کوتاه‌تر به نظر برسد.

بیجان توضیح می‌دهد هرچه ورودی‌های تازه ذهنی کمتر باشد، احساس فشردگی زمان بیشتر می‌شود.

تأثیر کاهش متابولیسم و ساعت زیستی

در سال ۲۰۱۶، برایان ییتس، استاد زیست‌شناسی ریاضی در دانشگاه باث، در یادداشتی در وب‌سایت علمی The Conversation به فرضیه‌ای فیزیولوژیک اشاره کرد.

او معتقد است کاهش تدریجی متابولیسم و کند شدن ضربان قلب و تنفس با افزایش سن، بر درک زمان اثر می‌گذارد. کودکان به دلیل فعالیت زیستی سریع‌تر، گذر زمان را کش‌دارتر تجربه می‌کنند؛ در حالی که در بزرگسالان، کندتر شدن این فرایندها باعث می‌شود زمان با شتاب بیشتری احساس شود.

نقش روزمرگی در سرعت گرفتن زمان

یورونیوز نوشت: برخی توضیح‌ها نه به ساختار مغز مربوط می‌شود و نه به فیزیولوژی بدن، بلکه به سبک زندگی وابسته است. زندگی بزرگسالان اغلب با تکرار و یکنواختی همراه است. محیط کار، خانه و برنامه‌های روزانه به تدریج برای ذهن آشنا می‌شود و محرک‌های جدید کاهش می‌یابد.

در مقابل، کودکان پیوسته در معرض تجربه‌های تازه قرار دارند. مغز آن‌ها به طور مداوم در حال بازسازی و تحلیل اطلاعات جدید است و همین فعالیت ذهنی گسترده، زمان را طولانی‌تر نشان می‌دهد.

نظریه نسبی بودن زمان در طول عمر

ییتس به توضیح ساده‌تری نیز اشاره می‌کند: سهم هر سال از کل زندگی با افزایش سن کاهش می‌یابد. برای یک کودک دو ساله، یک سال نیمی از کل عمر اوست؛ اما برای فردی ۴۰ ساله، همان یک سال تنها بخش کوچکی از زندگی محسوب می‌شود.

بر این اساس، هرچه سن بالاتر می‌رود، سال‌ها درصد کوچک‌تری از کل تجربه زیستی را تشکیل می‌دهند و در نتیجه کوتاه‌تر احساس می‌شوند.

پژوهش‌ها نشان می‌دهد احساس شتاب گرفتن زمان نتیجه ترکیبی از عوامل عصبی، زیستی و روان‌شناختی است. کاهش پردازش تصاویر ذهنی، کند شدن متابولیسم و کاهش تجربه‌های جدید، همگی در تغییر ادراک زمان نقش دارند.