سیاهچاله ایران در خلیج فارس آماده تقابل با آمریکا

گجت نیوز: تصاویر ماهواره‌ای جدید نشان می‌دهد که ایران عملیات ارتقای یکی از زیردریایی‌های کلاس کیلو ساخت روسیه خود را تکمیل کرده و به ناوگان زیرآبی‌اش توانمندی‌های تازه‌ای بخشیده است.

نیروی دریایی ایران به زیردریایی‌های دیزل-الکتریک کلاس کیلو خود اهمیت استراتژیک فراوانی می‌دهد. با وجود تحریم‌های بین‌المللی، ایران توانایی‌های داخلی برای نگهداری و ارتقاء این شناورها را توسعه داده و این ارتقاء اخیر، گامی در جهت تقویت مواضع دفاعی ایران در برابر حضور نظامی آمریکا در منطقه است.

زیردریایی کلاس کیلو: سیاهچاله روسیه

زیردریایی کلاس کیلو (Kilo-class submarine) یک نوع زیردریایی تهاجمی دیزل-الکتریک است که توسط دفتر طراحی روبین در شوروی سابق در دهه ۱۹۷۰ طراحی و در اوایل دهه ۱۹۸۰ وارد خدمت شد.

بیش از ۷۰ فروند از این زیردریایی‌ها ساخته شده که حدود ۶۰ فروند از آنها همچنان در خدمت نیروی دریایی کشورهای مختلف هستند. این زیردریایی‌ها در زیر آب بسیار بی‌صدا هستند و به همین دلیل به آنها لقب سیاهچاله (Black Hole) داده‌اند.

آنها در حالت غوطه‌ور حدود ۲۳۰۰ تا ۳۰۰۰ تُن وزن دارند، تقریباً ۷۳ متر طول و قادر به حمل ۱۸ اژدر سنگین یا مین‌های دریایی هستند. تشخیص این زیردریایی‌ها حتی در آب‌های گرم و کم‌عمق مانند خلیج فارس نیز دشوار است.

ناوگان زیردریایی ایران: تمرکز بر کیلو

نیروی زیردریایی ایران کوچک اما از نظر استراتژیک در دهانه خلیج فارس قرار گرفته است. تهران بین سال‌های ۱۳۷۱ تا ۱۳۷۵ (۱۹۹۲ تا ۱۹۹۶ میلادی) سه فروند زیردریایی کلاس کیلو را از روسیه خریداری کرد که در داخل کشور با نام کلاس طارق شناخته می‌شوند.

این سه زیردریایی شامل IRIS طارق ۹۰۱ (۱۹۹۲)، IRIS نوح ۹۰۲ (۱۹۹۳) و IRIS یونس ۹۰۳ (۱۹۹۶) هستند. هر سه در بندرعباس، پایگاه اصلی نیروی دریایی ایران در تنگه هرمز، مستقر بوده و معمولاً دو فروند از آنها عملیاتی هستند.

ایران برای نگهداری این زیردریایی‌های قدیمی با چالش‌های لجستیکی ناشی از تحریم‌ها مواجه بوده، اما توانایی‌های تعمیر و اورهال داخلی را توسعه داده است که گزارش ارتقاء اخیر نمونه‌ای از این تلاش‌هاست.

نقش استراتژیک کیلو در تنگه هرمز

موقعیت جغرافیایی تنگه هرمز، که یک مسیر دریایی استراتژیک برای حدود یک‌پنجم تجارت نفت جهان است، زیردریایی‌ها را بسیار حیاتی می‌کند. در آب‌های محدود، زیردریایی‌ها می‌توانند از لایه‌های حرارتی و توپوگرافی بستر دریا برای پنهان شدن استفاده کرده و عملیات جنگ ضد زیردریایی (ASW) سطحی و هوایی را دشوار سازند.

زیردریایی‌های کلاس کیلو در نزدیکی تنگه و در دریای عمان، جایی که آب به اندازه کافی عمیق است، عمل می‌کنند و از آب‌های کم‌عمق‌تر خلیج فارس اجتناب می‌کنند.

این زیردریایی‌ها ستون فقرات توانایی زیرسطحی متعارف نیروی دریایی ایران را تشکیل می‌دهند و بزرگترین و تواناترین شناورهای این کشور محسوب می‌شوند.

آنها در کنار طرح‌های بومی کوچک‌تر مانند زیردریایی کلاس فاتح (Fateh-class) و زیردریایی‌های کوچک کلاس غدیر (Ghadir-class) که برای عملیات ساحلی و مین‌گذاری بهینه‌سازی شده‌اند، فعالیت می‌کنند.

بی‌صدا بودن این زیردریایی‌ها، آنها را ابزاری ایده‌آل برای استراتژی‌های دریایی نامتقارن ایران در برابر نیروهای دریایی ایالات متحده می‌سازد.

بازدارندگی، نه تهاجم: استراتژی ایران

استراتژی ایران شامل ترکیبی از قایق‌های موشکی، باتری‌های ضدکشتی ساحلی، گروه‌های قایق‌های تندرو تهاجمی و مین‌ها و زیردریایی‌های مین‌گذار است.

زیردریایی‌های کلاس کیلو با ارائه یک تهدید زیرسطحی کم‌حاشیه در این استراتژی جای می‌گیرند که می‌تواند یک دشمن با ناوگان سطحی بزرگ مانند ایالات متحده را وادار به اختصاص منابع قابل توجهی برای جنگ ضد زیردریایی (ASW) کند.

حضور صرف زیردریایی‌های بی‌صدا در نزدیکی سواحل ایران، ناوگروه‌های ضربتی و نیروهای آبی-خاکی را مجبور به احتیاط بیشتر و حتی استقرار هواپیماهایی مانند P-8 پوزیدون (P-8 Poseidon) برای ردیابی زیردریایی‌ها می‌کند که زمان و سوخت گران‌بها را مصرف می‌کند.

زیردریایی‌های کلاس کیلو، با وجود توانایی فنی برای آسیب رساندن به ناوگان‌های برتر از طریق تاکتیک‌های نامتقارن، بعید است در درگیری مستقیم علیه نیروهای آمریکایی استفاده شوند.

وزارت دفاع آمریکا توانایی‌های قابل توجهی در جنگ ضد زیردریایی و حمله در نزدیکی ایران، از جمله با استقرار دو ناوگروه ضربتی، بمب‌افکن‌های دوربرد و ناوشکن‌های مجهز به موشک‌های کروز تام‌هاوک (Tomahawk)، حفظ می‌کند.

زیردریایی‌های کلاس کیلو در آب‌های عمیق اقیانوسی عملکرد بهتری دارند، در حالی که در آب‌های کم‌عمق بیشتر در معرض شناسایی هستند. زیردریایی‌های کوچک‌تر ایران برای کمین در آب‌های کم‌عمق مناسب‌ترند، در حالی که کیلوها در دریای عمان و دورتر از ساحل موثرترند.

بنابراین، به نظر می‌رسد ایران ناوگان کیلو خود را عمدتاً به عنوان ابزار بازدارندگی و سیگنال‌دهی می‌بیند، نه سلاح ضربه اول.

موشک‌ها، مین‌ها و زیردریایی‌های کوچک

ایران ارزش بازدارندگی زیردریایی‌های خود را با زرادخانه گسترده‌ای از موشک‌ها، از جمله موشک‌های کروز ضدکشتی زمینی و دریایی مانند سیستم‌های نور و نصر افزایش می‌دهد.

همچنین امکان استفاده از موشک‌های کروز زیردریایی‌پرتاب و موشک‌های بالستیک وجود دارد. در سال ۲۰۱۹ میلادی، منابع ایرانی ادعا کردند که زیردریایی‌های کلاس غدیر در رزمایش‌ها موشک کروز ضدکشتی پرتاب کرده‌اند.

مین‌های دریایی که زیردریایی‌های کلاس کیلو نیز می‌توانند به جای اژدر مستقر کنند، نقش مهمی در استراتژی ممانعت ایران دارند. تهران همچنین برنامه‌های بومی زیردریایی را دنبال کرده که شناورهایی مانند کلاس فاتح را تولید کرده که ایران مدعی است می‌توانند برای مدت طولانی زیر آب عملیات انجام داده و اژدر و موشک کروز شلیک کنند.

ترکیب زیردریایی‌های کیلو، فاتح، غدیر و پلتفرم‌های دیگر، توانایی استراتژی «ضد دسترسی/ممانعت از منطقه» ایران را تشکیل می‌دهد که برای ایجاد ریسک کافی جهت بازدارندگی یا کند کردن مداخله نظامی خارجی طراحی شده است.