هدیه بادآورده جنگ ایران و آمریکا برای طالبان

عصر ایران: بعد از بسته شدن آسمان ایران و دیگر کشورهای منطقه به دلیل جنگ، آسمان افغانستان اما هنوز باز و میزبان شمار بیشتری از پروازهای عبوری است.

این موضوع باعث افزایش درآمد دلاری دولت طالبان افغانستان از محل پروازهای عبوری شده است.

سایت الجزیره نوشت بسته شدن حریم هوایی ایران پس از حملات اخیر آمریکا و اسرائیل منجر به تغییر مسیر شماری از پروازهای بین‌المللی و عبور آنها از مرزهای هوایی افغانستان شده است.

آسمان منطقه و مسیرهای پروازی در شرایط جنگ

این تحول نشان دهنده تغییر در چشم‌انداز ناوبری هوایی منطقه است و همزمان سوالاتی را در مورد ایمنی حریم هوایی افغانستان و آینده بخش هوانوردی این کشور مطرح می‌کند.

وزارت حمل و نقل و هوانوردی "امارت اسلامی افغانستان" (دولت طالبان) از افزایش قابل توجه ترافیک هوایی عبوری از حریم هوایی این کشور در روزهای اخیر خبر می‌دهد.

"حکمت الله آصفی" سخنگوی وزارت حمل و نقل و هوانوردی کشوری (غیرنظامی) افغانستان به الجزیره گفت خطوط هوایی بین‌المللی به دلیل تنش‌های اخیر در منطقه، استفاده از مسیر افغانستان را به عنوان جایگزینی برای حریم هوایی ایران آغاز کرده‌اند.

وی افزود حریم هوایی افغانستان به گزینه مناسبی برای پروازهای ترانزیتی تبدیل شده است.

او ادامه داد با توجه به سطح بالای ایمنی و کارایی ارائه شده توسط خدمات ناوبری هوایی افغانستان، تعداد بیشتری از خطوط هوایی بین‌المللی استفاده از این مسیر را برای پروازهای خود آغاز کرده‌اند.

آصفی گفت: پروازهای عبوری برای استفاده از حریم هوایی افغانستان تقریباً 700 دلار برای هر پرواز هزینه پرداخت می‌کنند. بسته شدن حریم هوایی ایران منجر به افزایش ترافیک عبوری در آسمان افغانستان شده است. این مقام افغانستانی به درآمد کنونی کشورش از محل پروازهای عبوری اشاره نکرد.

الجزیره ادامه داد داده‌های ردیابی پرواز نشان می‌دهد پس از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران در 9 اسفند ترافیک هوایی بر فراز افغانستان افزایش یافته است در حالی که حریم هوایی ایران تقریباً خالی به نظر می‌رسد.

بعد از آغاز جنگ، ایران برای امنیت پرواز، آسمان کشور را بر روی پروازهای داخلی و عبور بست.

منبع درآمد محدود اما مهم

کارشناسان معتقدند افزایش پروازهای عبوری در آسمان افغانستان می‌تواند منبع درآمد اضافی برای کابل فراهم کند؛ به ویژه که این کشور از سال 2021 بحران اقتصادی را تجربه می‌کند.

جمیل الکوزی کارشناس هوانوردی غیرنظامی به الجزیره گفت «افزایش تعداد پروازهای عبوری می‌تواند درآمد ثابتی برای دولت افغانستان فراهم کند، به خصوص اگر خطوط هوایی به دلیل تنش‌ها در خاورمیانه به استفاده از این مسیر ادامه دهند.» 

وی افزود تعداد پروازهای عبوری از حریم هوایی افغانستان در اواسط سال 2025 به حدود 264 پرواز در روز رسیده؛ رقمی که در صورت ادامه محدودیت‌های هوایی در کشورهای منطقه، احتمالاً افزایش زیادی می یابد.

الکوزی ادامه داد تغییر مسیر پروازهای شرکت‌های هواپیمایی پس از تنش‌های اخیر منجر به افزایش تعداد پروازها به حدود 280 پرواز در روز شده است که می‌تواند درآمد روزانه را به حدود 196 هزار دلار افزایش دهد. این یعنی افغانستان سالانه بیش از 71 میلیون دلار درآمد از پروازهای عبوری از آسمان این کشور دریافت می‌کند.

آیا حریم هوایی افغانستان امن است؟

با وجود تنش‌های مرزی بین افغانستان و پاکستان، دولت کابل معتقد است حریم هوایی این کشور برای پروازهای مسافری کاملاً امن است.

"حکمت‌الله آصفی" سخنگوی وزارت حمل و نقل و هوانوردی غیرنظامی افغانستان می‌گوید همه فرودگاه‌های بین‌المللی و داخلی این کشور به طور عادی فعالیت می‌کنند و بدون هیچ مشکلی به پروازهای غیرنظامی و ترانزیتی خدمات ارائه می‌دهند.

با این حال، برخی کارشناسان معتقدند شرکت‌های هواپیمایی از نزدیک تحولات امنیتی در منطقه را زیر نظر دارند.

"عبدالسلام خلیل" کارشناس امنیت منطقه‌ای به الجزیره گفت اگرچه هوانوردی غیرنظامی در سال‌های اخیر با تهدید مستقیمی در حریم هوایی افغانستان مواجه نشده اما هرگونه تشدید درگیری نظامی بین کابل و اسلام‌آباد می‌تواند شرکت‌های هواپیمایی را وادار به ارزیابی مجدد خطرات کند.

او افزود پروازهای عبوری معمولاً در ارتفاع بیش از 30 هزار فوت پرواز می‌کنند و از مناطق درگیری مرزی دور هستند، بنابراین خطرات مستقیم را کاهش می‌دهند.

از سوی دیگر، بخش هوانوردی افغانستان با وجود افزایش ترافیک هوایی بر فراز کشور با چالش‌های قابل توجهی روبرو است. تعداد خطوط هوایی داخلی همچنان محدود است و بازار علاوه بر تعداد محدودی پرواز بین‌المللی، عمدتاً به دو شرکت "آریانا افغان" و "کام ایر" متکی است.

خطوط هوایی آریانا افغان، قدیمی‌ترین خط هوایی افغانستان، در سال 1955 تأسیس شد و برای دهه‌ها ستون فقرات بخش هوانوردی غیرنظامی این کشور را تشکیل داد. این شرکت هواپیمایی با پروازهای داخلی، شهر کابل، پایتخت، را به چندین شهر افغانستان متصل می‌کند. 

همچنین این شرکت هواپیمایی از شهرهای افغانستان، پروازهای خارجی به مقاصدی در آسیا و خاورمیانه، از جمله چین، هند، روسیه، عربستان سعودی، ترکیه و امارات متحده عربی، انجام می‌دهد.

سخنگوی وزارت حمل و نقل و هوانوردی افغانستان به الجزیره گفت که این کشور 27 فرودگاه دارد، از جمله 5 فرودگاه بین‌المللی و 22 فرودگاه داخلی. وی افزود این فرودگاه‌ها در حال حاضر از طریق 9 خط هوایی بین‌المللی و 2 خط هوایی داخلی، پروازهایی را به چندین کشور دارد.

 با این حال، صفی‌الله استانکزی، اقتصاددان افغانستانی به الجزیره گفت بخش هوانوردی در افغانستان از سال 2021 به دلیل تحریم‌های بین‌المللی و سرمایه‌گذاری ضعیف در زیرساخت‌ها، به طور کامل بهبود نیافته است.

او افزود به دلیل محدودیت‌های اعمال شده بر کشور، خطوط هوایی برای خرید هواپیماهای جدید یا ارتقاء ناوگان خود با مشکل مواجه هستند.

یک فرصت اقتصادی مشروط

تحلیلگران معتقدند افزایش ترافیک هوایی بر فراز افغانستان می‌تواند به این کشور فرصتی برای تقویت موقعیت خود به عنوان یک کریدور هوایی بین اروپا و آسیا بدهد، اما این فرصت همچنان به عوامل مختلفی، به ویژه ثبات امنیتی و توسعه زیرساخت‌های هوانوردی، وابسته است.

"عبدالقادر حبیب" کارشناس حمل و نقل هوایی به الجزیره گفت افغانستان موقعیت جغرافیایی استراتژیکی بین شرق و غرب دارد اما بهره‌برداری از این موقعیت نیازمند سرمایه‌گذاری‌های قابل توجه در سیستم‌های ناوبری هوایی و فرودگاه‌هاست.

وی افزود ادامه تنش‌های منطقه‌ای، به ویژه بین افغانستان و پاکستان، می‌تواند بر اعتماد خطوط هوایی به استفاده از این مسیر در درازمدت تأثیر بگذارد.

با توجه به این معادله، به نظر می‌رسد فضای هوایی افغانستان امروز گزینه‌ای جایگزین برای بسیاری از پروازهای بین‌المللی است اما همچنان منوط به تعادل ظریفی بین فرصت‌های اقتصادی و چالش‌های امنیتی در منطقه است.