دیابت بی‌مزه چیست و چه تفاوتی با دیابت شیرین دارد؟

خبرآنلاین: دکتر مینا مویدنیا، فوق تخصص بیماری‌های غدد درون‌ریز و متابولیسم کودکان  می‌گوید: افراد مبتلا به دیابت شیرین قند خون بالایی دارند چون بدن آن‌ها قادر به تولید انسولین کافی یا استفاده از انسولین موجود در خون نیست. اما دیابت بی مزه، هیچ ارتباطی با تولید انسولین ندارد و قند خون در افراد مبتلا نرمال است و برخلاف نام‌های مشابه دو بیماری کاملا متفاوت هستند.

دیابت بی‌مزه چیست؟

دیابت بی‌مزه اختلالی نادر در تنظیم آب بدن است که به دلیل مشکل در ترشح یا عملکرد هورمونی به نام «وازوپرسین» یا «هورمون ضد ادراری (ADH)» ایجاد می‌شود. این هورمون که در هیپوتالاموس ساخته و از هیپوفیز خلفی ترشح می‌شود، مسئول حفظ آب در بدن از طریق کاهش دفع ادرار است. وقتی این سیستم دچار اختلال شود، کلیه‌ها قادر به نگهداشتن آب نیستند و فرد دچار دفع حجم زیادی ادرار بسیار رقیق و احساس تشنگی شدید می‌شود. بنابراین دیابت بی‌مزه کاملاً با دیابت شیرین متفاوت است و مشکل اصلی دیابت بی مزه فقط در تعادل آب بدن است. واژه «دیابت» در هر دو بیماری به معنی «ادرار زیاد» است.

در گذشته پزشکان با چشیدن ادرار بیماران متوجه می‌شدند که در دیابت شیرین، ادرار طعم شیرین دارد (به دلیل وجود قند)، اما در نوع دیگر، ادرار بی‌مزه و فاقد قند است؛ به همین دلیل یکی «شیرین» و دیگری «بی‌مزه» نام گرفت.

علائم دیابت بی‌مزه

مهم‌ترین علائم دیابت بی‌مزه شامل پرادراری شدید (گاهی بیش از چند لیتر در روز)، تشنگی مداوم، بیدار شدن‌های مکرر شبانه برای نوشیدن آب یا دفع ادرار در کودکان، شب‌ادراری یا بی‌قراری است. برخلاف دیابت شیرین، در این بیماری کاهش وزن، افزایش اشتها یا بالا بودن قند خون دیده نمی‌شود. \

در صورت دسترسی نداشتن به آب، خطر کم‌آبی و افزایش سدیم خون وجود دارد. عوارض کوتاه‌مدت این بیماری شامل کم‌آبی، افزایش سدیم خون، بی‌حالی و در موارد شدید تشنج است. در صورت تشخیص و درمان مناسب، عوارض طولانی‌مدت معمولاً قابل پیشگیری هستند. در مقایسه با دیابت شیرین، خطر عوارض مزمن عروقی، چشمی‌یا کلیوی در دیابت بی‌مزه بسیار کمتر است؛ اما در صورت عدم درمان، کم‌آبی شدید می‌تواند خطرناک باشد.

آیا دیابت بارداری نوعی دیابت بی‌مزه است؟

دیابت بارداری ارتباطی با دیابت بی‌مزه ندارد و زیرمجموعه دیابت شیرین محسوب می‌شود، زیرا با افزایش قند خون همراه است. پس از بارداری، دیابت شیرین بارداری در بسیاری از موارد برطرف می‌شود، اما این افراد در آینده بیشتر در معرض ابتلا به دیابت نوع ۲ هستند. دیابت بی‌مزه بارداری هم وجود دارد که معمولاً پس از زایمان بهبود می‌یابد.

دیابت بی‌مزه می‌تواند در کودکان نیز رخ دهد، به‌ویژه در موارد ژنتیکی یا پس از جراحی‌ها و تومورهای مغزی. در کودکان خردسال ممکن است با تب بی‌دلیل، استفراغ، کاهش وزن یا اختلال رشد تظاهر کند. درمان بسته به نوع بیماری متفاوت است و تشخیص از طریق شرح حال دقیق، اندازه‌گیری حجم ادرار، آزمایش خون (به‌ویژه سدیم و اسمولالیته) و در موارد لازم، تست محرومیت از آب انجام می‌شود.

روش پیشگیری مشخصی در اغلب موارد وجود ندارد، زیرا بسیاری از علل آن ژنتیکی یا ناشی از بیماری‌های زمینه‌ای هستند. این بیماری ارتباط مستقیمی‌با سبک تغذیه یا زندگی ندارد. پرهیز غذایی خاصی لازم نیست، مگر در نوع نفروژنیک که کاهش مصرف نمک می‌تواند کمک‌کننده باشد. مهم‌ترین نکته، آگاهی از علائم و مراجعه به پزشک در صورت بروز پرادراری و تشنگی غیرطبیعی است.