نشانه‌هایی که خبر از اعتیاد نوجوان شما می‌دهد

همشهری آنلاین: برخی ویژگی‌ها و رفتارها در نوجوانان و جوانان می‌تواند نشانه احتمال حرکت به سمت رفتارهای پرخطر، از جمله مصرف مواد مخدر، باشد.

حمید صرامی، آسیب‌شناس اجتماعی، در شبکه سلامت هشدار داد که برخی ویژگی‌ها و رفتارها در نوجوانان و جوانان می‌تواند نشانه احتمال حرکت به سمت رفتارهای پرخطر، از جمله مصرف مواد مخدر، باشد.

به گفته وی، «وجود یک مورد» لزوماً به معنای وقوع اعتیاد نیست، اما تکرار و تداوم چند نشانه طی زمان، نیاز به بررسی دقیق‌تر و مداخله به‌موقع دارد.

تکانشگری و هیجان‌طلبی منفی

صرامی توضیح داد: پرخاشگری مکرر، بروز خشم شدید، دشواری در کنترل رفتار و اقدام بدون فکر از جمله مواردی است که نشان‌دهنده ضعف در مدیریت هیجان است. در این شرایط، دیده شدن مکرر نشانه‌هایی مرتبط با سیگار و مواد یا ابزارهای مصرف در محیط زندگی، در صورت تداوم، نیازمند پیگیری تخصصی است.

ضعف کنترل رفتاری و تصمیم‌گیری

صرامی هشدار داد که برخی ویژگی‌ها و رفتارها در نوجوانان و جوانان می‌تواند نشانه احتمال حرکت به سمت رفتارهای پرخطر، از جمله مصرف مواد مخدر، باشد.به گفته وی، وجود یک مورد» لزوماً به معنای وقوع اعتیاد نیست، اما تکرار و تداوم چند نشانه طی زمان، نیاز به بررسی دقیق‌تر و مداخله به‌موقع دارد.

تکانشگری و هیجان‌طلبی منفی

این آسیب‌شناس اجتماعی بیان کرد: برخی نوجوانان در موقعیت‌های پرریسک بدون ارزیابی پیامدها تصمیم می‌گیرند و قادر به «مکث» و انتخاب جایگزین نیستند. این موضوع، احتمال ورود به تجربه‌های پرخطر را افزایش می‌دهد.

هم‌تأثیری قوی از گروه همسالان

وی گفت: به‌ویژه زمانی که نوجوان رفتار یا مصرف یک همسال را بی‌چون‌وچرا تأیید می‌کند یا آن را عادی و بی‌خطر می‌پندارد، اهمیت پیگیری و تقویت مهارت «نه گفتن» و تحلیل پیامدها در خانواده دوچندان می‌شود.

صرامی به تغییرات خلقی مانند غمگینی، بی‌حوصلگی، بی‌انگیزگی، افت عملکرد در محیط‌های تحصیلی و شغلی، و افزایش تعارضات اشاره کرد و افزود: این نشانه‌ها می‌تواند علت‌های متفاوتی داشته باشد، اما چون با رفتارهای پرخطر هم‌پوشانی دارد، پیگیری و درک ریشه‌های آن برای خانواده‌ها ضروری است.

وی با اشاره به اهمیت تمرکز در ارزیابی عواقب، بیان کرد: «بی‌دقتی، ناتوانی در رصد عواقب تصمیم‌ها و کاهش تمرکز، زمانی که به صورت الگوی پایدار درآید، نشانه‌ای قابل‌توجه است که خانواده‌ها باید به بررسی ریشه‌های آن بپردازند.

صرامی تأکید کرد: نوجوانانی که احساس دیده‌شدن و تعلق به والدین را ندارند، ممکن است برای کسب توجه و هویت به گروه‌های همسال یا فضاهای مجازی گرایش پیدا کنند. بنابراین، زمان کیفی کوتاه اما مستمر و باکیفیت با والدین، نقش حفاظتی مهمی ایفا می‌کند.

این آسیب‌شناس اجتماعی آموزش مهارت‌هایی مانند تصمیم‌گیری، مدیریت هیجان، حل مسئله و مقابله با فشار همسالان را حیاتی دانست و هشدار داد: باورهای نادرست شکل‌گرفته در فضای مجازی، از جمله عادی‌سازی مصرف مواد در شرایط خاص، می‌تواند زمینه رفتارهای پرخطر را تقویت کند.

صرامی از والدین خواست تا به جای برخورد صرفاً تنبیهی یا بازجویی، گفت‌وگوهای امن و بدون قضاوت را با فرزندان خود برقرار کنند. وی افزود: با مشاهده مجموعه‌ای از این نشانه‌ها در بازه زمانی مشخص، خانواده‌ها باید از مشاوره تخصصی روانشناسی یا خدمات پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی کمک بگیرند تا بتوانند به‌موقع و مؤثر از فرزندان خود حمایت کنند.

این آسیب‌شناس اجتماعی تأکید کرد که ناتوانی در مکث و سنجش پیامدها می‌تواند فرد را به سمت موقعیت‌های خطرناک سوق دهد.

وی افزود: برخی نوجوانان در مواجهه با موقعیت‌های ریسک‌زا، بدون ارزیابی پیامدها تصمیم می‌گیرند و توان «مکث» و انتخاب راه جایگزین را از دست می‌دهند.صرامی به هم‌تأثیری قوی از گروه همسالان نیز پرداخت و تأکید کرد: زمانی که نوجوان رفتار یا مصرف همسالان را عادی‌سازی می‌کند و تأیید بی‌چون‌وچرا به آن می‌دهد، باید خطر شکل‌گیری الگوهای پرخطر را جدی گرفت و مهارت‌هایی مثل نه گفتن و تحلیل پیامدها را در خانواده تقویت کرد.

صرامی به نقش خانواده و احساس تعلق کمتر اشاره کرد و افزود: نوجوانانی که خلأ حمایت و گفت‌وگوی امن را تجربه می‌کنند، ممکن است برای کسب هویت و توجه، به سمت گروه‌های همسال یا فضاهای غیرایمن کشیده شوند.

وی در بخش دیگری از صحبت‌هایش به نوسان خلق و تغییرات اجتماعی اشاره کرد و گفت: غمگینی، بی‌انگیزگی، کاهش انگیزه تحصیلی یا شغلی و افزایش تعارضات، اگر طولانی شود، نیازمند بررسی دقیق‌تر است؛ چرا که می‌تواند با رفتارهای پرخطر هم‌پوشانی داشته باشد.

این آسیب‌شناس اجتماعی همچنین افت تمرکز و کاهش توجه پایدار را از دیگر موارد مهم عنوان کرد و گفت: بی‌دقتی یا کاهش توان رصد عواقب تصمیم‌ها، زمانی که به صورت روند ثابت دیده شود، می‌تواند نشانه‌ای قابل پیگیری باشد.

صرامی گفت: خانواده‌ها باید به جای برخوردهای صرفاً تنبیهی یا سرزنش، بر گفت‌وگوی امن، بدون قضاوت و پیگیری تخصصی تمرکز کنند و در صورت مشاهده مجموعه‌ای از نشانه‌ها در بازه زمانی مشخص، از مشاوران و متخصصان حوزه سلامت روان و پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی کمک بگیرند.