باورنکردنی؛ بورس تهران در جهان مشهور شد!

رویداد۲۴: نشریه بریتانیایی فایننشال تایمز گزارشی درباره رشد بازار بورس ایران بعد از توافق با آمریکا نوشته و به کنایه می‌گوید ترامپ به جای شعار محوری اش در انتخابات که «عظمت را به آمریکا برمیگردانیم» بود، عظمت را به بازار بورس ایران برگردانده است.

یکی از نشانه‌های میزان منفعتی که ایران می‌تواند از توافق صلح این هفته به دست آورد چیست؟ فایننشال تایمز در گزارشی به این سوال پاسخ داده است.

«بورس ۱۱۰ میلیارد دلاری ایران؛ بله، ایران بورس هم دارد. اگر ایران در رتبه‌بندی‌های جهانی بازارهای سهام حضور داشت، بورس این کشور در یک ماه گذشته و بر مبنای دلار، بهترین عملکرد را در جهان ثبت می‌کرد. سرمایه‌گذاران عادی ایرانی به نشانه‌های آتش‌بس از سوی آمریکا و چشم‌انداز کاهش تحریم‌ها در صورت دستیابی به توافق هسته‌ای، واکنشی مثبت نشان داده‌اند.

تا زمانی که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، روز چهارشنبه توافق صلح را در کاخ ورسای امضا کرد، شاخص «تدپیکس» که عملکرد شرکت‌های بزرگ ایرانی را دنبال می‌کند، طی یک هفته بر مبنای دلار ۳۰ درصد افزایش یافته بود. این موضوع را «امتِلون کپیتال»، یکی از معدود سرمایه‌گذاران خارجی حاضر در بازار ایران، اعلام کرده است.

بازار سهام ایران از زمانی که در ۱۹ مه، پس از توقف معاملات در دوران جنگ، بازگشایی شد، در مقایسه با آخرین روز معاملاتی پیش از جنگ در ۲۵ فوریه، بر مبنای دلار نزدیک به ۵۰ درصد رشد کرده است. بورس ایران از شنبه تا چهارشنبه فعالیت می‌کند. نرخ آزاد ریال نیز تا حدود یک میلیون و ۵۵۰ هزار ریال در برابر هر دلار تقویت شده است.

ریال از دهه ۲۰۱۰ تاکنون ۹۸ درصد ارزش خود را در برابر دلار از دست داده و بازار سهام نیز پیش از آغاز جنگ، در سال جاری حدود ۳۰ درصد سقوط کرده بود. بنابراین، با وجود رشد اخیر، ارزش دلاری بازار هنوز فاصله زیادی با اوج خود در سال ۲۰۲۰ دارد.

با این حال، نکته قابل توجه این است که این صعود تنها چند ماه پس از یک بحران اقتصادی و بانکی رخ داده است؛ بحرانی که شدت آن باعث شده بود آمریکا و اسرائیل چنین محاسبه کنند که جنگ می‌تواند حکومت ایران را از پا درآورد.

دهه‌ها تحریم، به‌ویژه از زمان پایان توافق هسته‌ای قبلی در سال ۲۰۱۸، بازار سرمایه ایران را تقریباً به بازاری کاملاً بسته و متکی به داخل تبدیل کرده است. این بازار تقریباً هیچ سرمایه‌گذار خارجی ندارد و برخی از پایین‌ترین ارزش‌گذاری‌های سهام در جهان را در خود جای داده است. بعضی سهام تنها با نسبت قیمت به سود یک یا دو معامله می‌شوند.

معاملات برخی نمادها به دلیل خسارت‌های ناشی از جنگ، تازه از سر گرفته شده است. با این حال، به نظر می‌رسد سرمایه‌گذاران داخلی به محض دستیابی به توافق صلح، به‌سرعت به بازار سهام بازگشته‌اند.

ماچی وویتال، مدیر سرمایه‌گذاری امتِلون به این رسانه گفته سرمایه‌گذاران خرد در روزهای اخیر سفارش‌های بی‌سابقه‌ای برای خرید به کارگزاری‌های ایرانی ارائه کرده‌اند؛ به‌طوری که صف‌های خرید پیش از آغاز معاملات روزانه به ۳۰۰ تا ۴۰۰ میلیون دلار می‌رسیده است.

او افزود از زمان بازگشایی بازار، مجموع ورود سرمایه سرمایه‌گذاران خرد حدود ۴۰۰ میلیون دلار بوده است.

البته این بازار کاملاً نقدشونده نیست. اکنون بخش زیادی از آینده آن به نحوه اجرای جزئیات توافق جدید آتش‌بس بستگی دارد؛ از جمله اینکه آیا معافیت‌های فوری تحریمی برای صادرات نفت اعمال خواهد شد یا خیر.

ایران سال‌ها مجبور بوده است ذخایر محدود ارز خارجی خود را برای پرداخت هزینه واردات مدیریت کند، در حالی که برای پوشش کسری بودجه در داخل کشور پول چاپ می‌کرده است.

دولت ایران امسال ناچار شد یارانه ارزی واردات مواد غذایی و دارویی را حذف کند و به شرکت‌های فعال در این بخش‌ها اجازه دهد قیمت‌ها را افزایش دهند؛ موضوعی که به گفته وویتال، اثر آن در آمار فروش اخیر این شرکت‌ها نیز دیده می‌شود.

امتِلون در یادداشتی که این هفته برای سرمایه‌گذاران خود منتشر کرد، نوشت:

«شرکت‌های ایرانی با ترازنامه‌هایی بسیار محافظه‌کارانه، موجودی‌های کالایی بیش از اندازه و سرمایه‌گذاری‌هایی که تقریباً به‌طور کامل از جریان نقد عملیاتی تأمین می‌شدند، فعالیت کرده‌اند. آن‌ها ناچار بودند همواره برای اختلال آماده باشند.

از میان رفتن “تخفیف ایران”، کاهش هزینه‌های مبادلاتی، افزایش قابلیت پیش‌بینی، ایجاد محرک اعتباری و رشد بهره‌وری ناشی از گذار از ساختار “برای روز مبادا” به ساختار “درست به‌موقع”، همگی می‌توانند از حاشیه سود شرکت‌های ایرانی در بخش‌های مختلف حمایت کنند.»

عادی‌شدن درآمد شرکت‌ها و محیط اقتصاد کلان باید به ارزش‌گذاری مجدد سهام منجر شود. حجم بزرگی از سرمایه خرد داخلی در ایران وجود دارد. سرمایه‌گذاران خرد تحت تأثیر روند بازار حرکت می‌کنند و هنگامی که فضای روانی تغییر کند، بازار ایران سابقه ورود بسیار سریع سرمایه را دارد.

سرمایه‌گذاران خارجی هنوز غایب‌اند، اما اگر تحریم‌ها برداشته شوند، داستان بورس ایران دیگر تنها یک داستان داخلی نخواهد بود.

شرکت امتِلون که در آمستردام مستقر است، به دلایل آشکار در حال حاضر نمی‌تواند مشتری آمریکایی بپذیرد؛ هرچند از اروپا تا استرالیا با تقاضا و ابراز علاقه روبه‌رو شده است.

صحبت از گشایش بازاری که می‌تواند آخرین بازار بزرگ مرزی جهان باشد، پس از سال‌ها جنگ و تنش، ممکن است بسیار دور از ذهن به نظر برسد.

اما از سوی دیگر، هنگامی که موشک‌ها در فوریه به پرواز درآمدند، زمینه توافقی که این هفته حاصل شد نیز شکل گرفت.