لغو حمله به ایران؛ وقت‌کشی یا یک بازی حساب‌شده؟

برترین‌ها: دونالد ترامپ سرانجام پس از چند روز تهدید، گمانه‌زنی و انتشار گزارش‌های متناقض درباره احتمال حمله گسترده به ایران، اعلام کرد که حملات جدید علیه ایران را لغو کرده است؛ تصمیمی که اگرچه در ظاهر به معنای کاهش موقت تنش است، اما در بطن خود پرسش‌های مهم‌تری ایجاد می‌کند. آیا ترامپ واقعا از تشدید جنگ منصرف شده یا تنها یک مرحله دیگر از بازی پیچیده‌ای را پیش می‌برد که در آن تهدید، مذاکره، عقب‌نشینی و دوباره تهدید به صورت متناوب تکرار می‌شوند؟

ماجرا از جایی جدی‌تر شد که گزارش‌هایی درباره بررسی حمله آمریکا به تأسیسات انرژی ایران منتشر شد. آن‌طور که آکسیوس گزارش داده بود، ترامپ به‌طور جدی حمله به زیرساخت‌های انرژی ایران را بررسی می‌کرد؛ اقدامی که در صورت اجرا می‌توانست سطح درگیری را به شکل محسوسی تغییر دهد. حمله موشکی ایران به یک پایگاه آمریکایی در اردن و ادامه اختلال در کشتیرانی در تنگه هرمز از جمله عواملی عنوان شده بود که واشنگتن برای تشدید فشار بر تهران به آن‌ها استناد می‌کرد.

با این حال، نکته مهم این بود که ترامپ هنوز تصمیم نهایی را نگرفته بود. همین «هنوز» طی روزهای گذشته تبدیل به یکی از کلیدی‌ترین کلمات در تحلیل وضعیت جنگ شد؛ زیرا هر بار احتمال حمله مطرح می‌شد، بازارها، کشورهای منطقه و حتی متحدان آمریکا خود را برای سناریوی بعدی آماده می‌کردند و چند ساعت یا چند روز بعد، نشانه‌هایی از عقب‌نشینی یا بازگشت به مسیر مذاکره دیده می‌شد.

منطقه وارد بازی میانجی‌گری شد

هم‌زمان با بالا گرفتن احتمال حمله، کشورهای منطقه نیز تلاش کردند مانع ورود جنگ به مرحله‌ای خطرناک‌تر شوند. قطر، امارات متحده عربی، ترکیه و پاکستان از جمله کشورهایی بودند که برای کاهش تنش میان تهران و واشنگتن تلاش کردند.

عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، با فیلدمارشال عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان و یکی از میانجی‌های مهم میان ایران و آمریکا، گفت‌وگو کرد. او همچنین با وزیران خارجه ترکیه و عربستان سعودی درباره احتمال حملات جدید آمریکا رایزنی داشت.

در همین چارچوب، محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی نیز در گفت‌وگویی با ترامپ نگرانی خود را نسبت به برنامه‌های آمریکا برای انجام حملات گسترده‌تر علیه ایران مطرح کرد. نگرانی کشورهای منطقه چندان عجیب نیست؛ حمله به زیرساخت‌های انرژی ایران یا گسترش جنگ در خلیج فارس می‌تواند خیلی سریع از مرزهای ایران و آمریکا عبور کند و اقتصاد و امنیت کل منطقه را مجددا تحت تأثیر قرار دهد.

ترامپ دنبال وقت‌کشی است؟

اما در داخل ایران، بخشی از تحلیل‌ها چندان به معنای واقعی عقب‌نشینی ترامپ خوش‌بین نیستند. مهدی تدینی در تحلیلی درباره مواضع اخیر رئیس‌جمهور آمریکا نوشت که ترامپ در سخنان روز جمعه خود نکته تازه‌ای درباره ایران مطرح نکرده و بیشتر همان حرف‌های قبلی را با ادبیاتی مبهم تکرار کرده است.

از نگاه تدینی، آنچه فعلا بیش از هر چیز به چشم می‌آید، "وقت‌کشی" است؛ نه نشانه‌ای روشن از توافق، نه تفاهم مشخص درباره تنگه هرمز و نه فعلا تصمیمی برای تشدید جنگ. در چنین سناریویی، ممکن است تهران و واشنگتن بار دیگر وارد دوره‌ای از مذاکره شوند، هر طرف برداشت متفاوتی از آن داشته باشد و در نهایت مشخص شود که اختلافات اصلی همچنان پابرجاست.

این نگاه یک پرسش مهم ایجاد می‌کند: آیا ترامپ واقعا به دنبال پایان دادن به جنگ است یا می‌خواهد با حفظ تهدید نظامی، فضای مذاکره را تحت کنترل خود نگه دارد؟

روایت رسانه‌های ایران از «عقب‌نشینی»

رسانه‌های داخلی اما تقریبا در یک روایت مشترک، تصمیم ترامپ را نوعی عقب‌نشینی توصیف کردند. خبرگزاری مهر نوشت ترامپ از تهدیدهای خود عقب نشسته و این عقب‌نشینی را به عنوان اقدامی برای منافع جهان معرفی کرده است. کیهان نیز با ادبیاتی تندتر، لغو حمله را عقب‌نشینی پس از یک هفته تهدید و رجزخوانی دانست. فارس نیز روی این بخش از پیام ترامپ تمرکز کرد که او لغو حمله را در راستای منافع جهان و حتی بقای ایران توصیف کرده است. تسنیم هم این اقدام را عقب‌نشینی دوباره ترامپ از تهدیدهای نظامی علیه ایران دانست.

آیا تهدیدها خودشان بخشی از نقشه‌اند؟

در این میان، تحلیل الیاس کردی، فعال اقتصادی، از زاویه دیگری به ماجرا نگاه می‌کند. او با اشاره به تکرار چندباره تهدیدهای ترامپ و عقب‌نشینی‌های پس از آن، این احتمال را مطرح کرده که شاید بخشی از این روند اساسا با هدف عادی‌سازی احتمال حمله به ایران دنبال می‌شود.

منطق این تحلیل ساده است: اگر بازارها هر بار با شنیدن خبر حمله آمریکا به ایران دچار شوک شوند، تبعات اقتصادی حمله احتمالی بسیار شدید خواهد بود؛ اما اگر تهدیدها آن‌قدر تکرار شوند که دیگر برای بازارها تازگی نداشته باشند، واکنش نفت، بورس و سایر بازارها نیز می‌تواند کنترل‌شده‌تر شود.

این البته صرفا یک تحلیل و در نهایت حدس و گمان است. اما تکرار الگوی تهدید، انتظار، مذاکره و عقب‌نشینی دست‌کم یک واقعیت را نشان می‌دهد: "لغو حمله لزوما به معنای پایان خطر نیست." ترامپ فعلا تصمیم گرفته جنگ را وارد مرحله تازه‌ای نکند، اما همان‌طور که تهدید حمله می‌تواند بخشی از فشار دیپلماتیک باشد، لغو آن هم ممکن است صرفا پایان یک دور از بازی باشد؛ نه پایان بازی.