به راستی آن لودر از جان کاروانسرای روس‌ها چه می‌خواست؟

برترین‌ها: تصاویر منتشرشده از تخریب یک بنای تاریخی در سبزوار با لودر، طی یکی دو روز گذشته واکنش‌های زیادی در فضای مجازی به دنبال داشته؛ بنایی که به «کاروانسرای روس‌ها» یا «پادگان روس‌ها» معروف است و حالا بخش‌هایی از آن در مقابل چشم دوربین‌ها تخریب شده است.

ماجرا از انتشار تصاویری آغاز شد که در آنها یک دستگاه لودر در حال تخریب این بنای تاریخی در سبزوار دیده می‌شود؛ تصاویری که خیلی زود در شبکه‌های اجتماعی دست‌به‌دست شد و حساسیت فعالان حوزه میراث فرهنگی را برانگیخت. آنچه ماجرا را جنجالی‌تر کرده، ادعای میراث فرهنگی درباره ارزش تاریخی بنا و نبود استعلام از این نهاد پیش از تخریب است.

مجتبی کاویان، رئیس اداره میراث فرهنگی سبزوار، با تأیید تخریب این بنا گفته است «کاروانسرای روس‌ها» بنایی تاریخی در کنار کمربندی شمالی سبزوار بوده که در دوره پهلوی به‌عنوان ژاندارمری مورد استفاده قرار می‌گرفته است. در دوران اشغال ایران توسط اتحاد جماهیر شوروی نیز نیروهای نظامی در این محل مستقر بوده‌اند و به همین دلیل این بنا در میان مردم با عنوان «پادگان روس‌ها» یا «کاروانسرای روس‌ها» شناخته می‌شود.

بنایی که هنوز ثبت ملی نشده بود، اما «لکه ارزشمند» بود

شاید مهم‌ترین بخش ماجرا همین‌جاست. بر اساس توضیحات رئیس میراث فرهنگی سبزوار، این بنا اگرچه در فهرست آثار ملی ثبت نشده بود، اما از سوی میراث فرهنگی به‌عنوان یک بنای واجد ارزش تاریخی شناسایی شده و در نقشه‌های ابلاغی نیز به‌عنوان «لکه ارزشمند» معرفی شده بود. به گفته او، برای تخریب چنین بنایی باید از میراث فرهنگی استعلام گرفته می‌شد؛ اتفاقی که به گفته این مقام، رخ نداده است.

کاویان همچنین گفته است نه‌تنها استعلامی از میراث فرهنگی گرفته نشده، بلکه شهرداری برای تخریب بنا اخطار نیز صادر کرده بود. او در عین حال احتمال داده مجوز تخریب با جمع‌آوری استشهاد محلی صادر شده باشد؛ موضوعی که حالا یکی از محورهای اصلی بحث درباره مسئولیت تخریب این بنای تاریخی است.

ماجرا زمانی عجیب‌تر می‌شود که بدانیم، به گفته رئیس اداره میراث فرهنگی سبزوار، سال گذشته نیز نامه‌ای به شهرداری ارسال شده بود و در آن پیشنهاد شده بود در صورت نیاز، بنا به شکل «آجر به آجر» جمع‌آوری و به مکان دیگری منتقل شود؛ راهکاری که پیش‌تر برای بناهای مشابه نیز اجرا شده است. با این حال، در نهایت تصاویر منتشرشده نشان می‌دهد لودر به سراغ بنا رفته و بخش‌هایی از آن تخریب شده است.

میراث فرهنگی: تخلف شهرداری محرز است

واکنش میراث فرهنگی به این اتفاق نیز صریح بوده است. کاویان اعلام کرده که از نظر این نهاد، تخلف شهرداری در تصمیم مربوط به تخریب محرز است و موضوع از مسیر قضایی پیگیری خواهد شد. او تأکید کرده که تخریب بدون هماهنگی و مجوز میراث فرهنگی انجام شده است.

در سوی دیگر، انتشار تصاویر تخریب باعث شده این پرسش دوباره مطرح شود که چرا بناهایی که هنوز مراحل ثبت ملی آنها به پایان نرسیده، اما از سوی میراث فرهنگی واجد ارزش تاریخی تشخیص داده شده‌اند، تا این اندازه در برابر تخریب آسیب‌پذیرند.

حالا در حالی که تصاویر لودر و دیوارهای فروریخته این بنای قدیمی در فضای مجازی می‌چرخد، قرار است موضوع از مسیر قضایی دنبال شود؛ پرونده‌ای که پاسخ آن می‌تواند مشخص کند چگونه بنایی که در نقشه‌های رسمی «لکه ارزشمند» شناخته شده بود، بدون استعلام از میراث فرهنگی به مرحله تخریب رسید.