فریده مطهری: وقتی علی نیست انگار دست‌هایم بریده شده

خبرآنلاین- نیلوفر مولائی: «وقتی علی خونه نیست انگار دستام بریده شده!» شاید هیچ جمله‌ای به‌اندازه همین تعبیر کوتاه، نتواند تصویری را که فریده مطهری از زندگی مشترکش با علی لاریجانی ارائه کرده بود، نشان دهد. زنی که سال‌ها همسر علی لاریجانی، سیاستمدار فیلسوف ایران بود، وقتی از او حرف می‌زند، پیش از آنکه به مسئولیت‌های سیاسی و جایگاه‌های حکومتی‌اش اشاره کند، از مردی می‌گوید که در خانه حضور داشت؛ خرید می‌کرد، در کارهای روزمره کمک می‌کرد، به فرزندان و نوه‌هایش علاقه داشت و برای خانواده‌اش وقت می‌گذاشت.

این تصویر از علی لاریجانی، در روایت فائضه غفارحدادی از دیدار با فریده مطهری بازتاب پیدا کرده است؛ دیداری که قرار بود درباره مادر فریده مطهری باشد، اما نام شهید علی لاریجانی بارها در میان خاطرات و حرف‌های او به میان آمده؛ گویی برای زنی که بیش از چهار دهه با او زندگی کرده، روایت زندگی خانوادگی بدون یادآوری علی ممکن نیست.

ماجرای خواستگاری پسر میرزا هاشم آملی از دختر شهید مطهری

فریده مطهری پیش از آنکه همسر علی لاریجانی باشد، دختر شهید مرتضی مطهری است؛ دختری که در یکی از شناخته‌شده‌ترین خانواده‌های سیاسی سال‌های پیش از انقلاب بزرگ شد و در ۱۵ سالگی با جوانی ۲۰ ساله ازدواج کرد که بعدها به یکی از مهم‌ترین سیاستمدار ایران تبدیل شد. خودش در گفت‌وگویی که سال ۱۳۸۷ از او منتشر شد، درباره آن روزها گفته بود: «حدوداً ۱۵ ساله بودم که علی لاریجانی ۲۰ ساله و پرتلاش مرا از پدر خواستگاری کرد.» به روایت او، رابطه مرید و مرادی لاریجانی با مرتضی مطهری و محبتی که میان آن دو وجود داشت، در شکل‌گیری این ازدواج نقش داشت. مرتضی مطهری نیز نگاه مثبتی به این جوان داشت و از پختگی علمی و سیاسی او، با وجود سن کم، سخن می‌گفت.

سایت جماران نیز پس از شهادت لاریجانی در جنگ رمضان، ماجرای خواستگاری فرزند آیت‌الله میرزا هاشم آملی از دختر شهید مطهری را این‌طور روایت کرده است: «روزی که هنوز بیست سال هم نداشته و آمده بوده خواستگاری فریده و پدر فریده راغب به این ازدواج بوده و مادر پرسیده بود:‌ «زیادی جوان نیست موری جان؟» و مرتضی مطهری جواب داده بود: «نه باهاش حرف زدم. عقلش پیره.» و مرتضی خبر وصلت دخترش با پسر آیت‌الله آملی را در نوفل لوشاتو به امام داده و خوشحالی امام را دیده بود که عالم‌زاده‌ای با عالم‌زاده‌ای ازدواج کرده.»

در نهایت ازدواج علی و فریده در سال ۱۳۵۶ شکل گرفت؛ چند سال پیش از آنکه علی لاریجانی در مسئولیت‌های مهم سیاسی و اجرایی کشور قرار بگیرد. فریده مطهری در آن زمان هنوز نوجوان بود و زندگی مشترکش در سال‌هایی آغاز شد که کشور در آستانه تحولات بزرگی قرار داشت.

اگر چه درباره فریده مطهری و زندگی او با شهید لاریجانی اطلاعات زیادی در دسترس نیست اما جماران این‌طور نوشته است: «البته از نظر مالی خانواده علی بالاتر از خانواده فریده بودند و زمین‌ها و گوسفندهای فراوانی در شمال داشتند. خانه‌ای هم که برای زندگی فریده و علی در نظر گرفتند آن‌قدر بزرگ بود که آقای مطهری مجبور شد برای جهیزیه دخترش دو دست راحتی و دوتا فرش بخرد که جاهای خالی خانه را پر کند. همان راحتی‌ها و فرش‌هایی که هنوز هم در خانه علی و فریده بودند و مبل دیگری به جز همان‌ها که شهید مطهری چهل سال پیش خریده بود نداشتند.»

دو سال بعد از این ازدواج، شهادت پدرش مرتضی مطهری، نخستین فقدان بزرگ زندگی او را رقم زد؛ اتفاقی که مسیر زندگی‌اش را نیز تحت تأثیر قرار داد. البته دختر شهید مطهری در همان گفت‌وگوی قدیمی از فرصت‌های تحصیلی و حرفه‌ای خود نیز گفته بود. او در ۲۲ سالگی از دانشگاه صنعتی شریف برای تدریس دعوت شده و فرصت‌های بورسیه برای ادامه تحصیل در خارج از کشور داشته، اما پس از شهادت پدر و با توجه به شرایط آن روزگار، از این فرصت‌ها استفاده نکرده بود.

همسر شهید لاریجانی درباره انتخاب مسیر زندگی‌اش توضیح داده بود که؛ «به دلیل شهادت پدرم و مشغله‌های انقلاب از پذیرفتن آن‌ها خودداری کرده و حضور خود را در ایران پراهمیت‌تر دانسته بود.»

بیش از ۴۰ سال زندگی مشترک با مردی که همسر، رفیق و استاد فریده خانم بود

از زمان شهادت لاریجانی به همراه فرزندش مرتضی در حملات اسرائیل و آمریکا در اسفندماه سال گذشته، خاطرات فریده از علی نقل محافل رسانه‌ای شده است. خاطراتی که در آن فقط همراهی با یک سیاستمدار پرمشغله نیست؛ فریده خانم از مردی سخن می‌گوید که در زندگی روزمره، برخلاف تصویری که از یک مقام سیاسی انتظار می‌رفت، از کارهای خانه فاصله نمی‌گرفت.

در خاطرات نقل‌شده از دختر شهید مطهری، او از خرید کردن، جابه‌جایی وسایل، پاک کردن سبزی و مرغ و حتی شستن ظرف‌ها توسط لاریجانی گفته است؛ «وقتی علی خونه نیست انگار دستام بریده شده! علی که باشه همه کارهای خونه رو انجام می‌ده. بی‌آنکه من ازش خواسته باشم. خریدها رو جابه‌جا می‌کنه. سبزی و مرغ رو پاک می‌کنه. ظرف‌ها رو می‌شوره...»

رابطه لاریجانی با فرزندانش نیز در روایت همسرش جایگاه ویژه‌ای دارد. فریده مطهری از علاقه او به فرزندان و نوه‌ها گفته و در عین حال توضیح داده که لاریجانی میان زندگی خانوادگی و مسئولیت‌های کاری‌اش مرز مشخصی قائل بود. او اجازه نمی‌داد فرزندانش در امور کاری‌اش دخالت کنند. خاطره پسرشان مرتضی نیز در همین چارچوب قابل توجه است؛ فریده گفته است: «به همه بچه‌های فامیل محبت بیش از اندازه داشت و به بچه‌های خودش هم. با این حال پسرانش را هرگز در امور کاری‌اش دخالت نمی‌داد. مرتضی در نوجوانی صدای خوشی داشت و اذان قشنگی می‌داد. فریده می‌گفت: «هر چه رفقای علی اصرار کردند بیاید در صدا و سیما اذان بگوید که ضبط کنند، قبول نکرد. آن زمان که رئیس صدا و سیما بود.» و نخستین بار صوتی از مداحی شهید مرتضی لاریجانی در مراسم تدفین او منتشر شد.

فریده مطهری در کنار این خاطرات خانوادگی، از خلق‌وخوی سیاسی همسرش نیز سخن گفته است. یکی از روایت‌های قابل توجه او به ماجرای یکشنبه سیاه مجلس در بهمن ۱۳۹۱ بازمی‌گردد؛ زمانی که علی لاریجانی در صحن علنی مجلس با محمود احمدی‌نژاد، رئیس‌جمهور وقت، درگیر جدالی لفظی شد. فریده مطهری در گفت‌وگویی با روزنامه ایران در این باره گفته است: «در یکشنبه مجلس (بهمن ۱۳۹۱) که ایشان خیلی مسلط پاسخ رئیس‌جمهوری وقت را دادند و مورد تشویق علما و دانشگاهیان قرار گرفتند، گفتند مجبور به پاسخ بودم ولی از لطمه به جایگاه ریاست جمهوری ناراحت بودند. از کشاندن اختلافات سیاسی به کف جامعه و ایجاد به‌هم‌ریختگی امنیت روانی و اجتماعی و قضاوت نادرست افرادِ کم‌اطلاع و طبیعتاً هرج و مرج، به‌شدت پرهیز داشتند. »

این روایت‌ها از زبان زنی بیان شده که زندگی‌اش در پیوند با دو چهره شناخته‌شده و سیاسی تاریخ معاصر ایران شکل گرفته است؛ پدری که در نوجوانی از دست داد و همسری که چند ماهی است در حملات اسرائیل و آمریکا به شهادت رسیده است. فریده خانم مطهری در فاصله این دو فقدان، سال‌های طولانی زندگی مشترکی را پشت سر گذاشت؛ سال‌هایی که در آن، همسرش از یک چهره جوان سیاسی به مشاور رهبر انقلاب و دبیر شورای عالی امنیت ملی تبدیل شد.

شاید مهم‌ترین بخش روایت فریده مطهری از این زندگی، نه شرح مسئولیت‌های علی لاریجانی باشد و نه مرور موقعیت خانوادگی‌اش؛ بلکه همان جمله‌ای باشد که در توصیف نبودن او گفته است. برای افکار عمومی، علی لاریجانی سیاستمداری با سابقه ریاست صدا و سیما، ۱۲ سال ریاست مجلس و مسئولیت‌های مهم امنیتی بود؛ اما برای فریده مطهری، او همان «علی» بود؛ همسری که حضورش در خانه بخشی از زندگی روزمره بود و به تعبیر خودش نبودن او، به مانند بریده شدن دست‌هایش شده است؛ «علی در این چهل و اندی سال که از شهادت پدرم گذشته هم برایم پدر بوده و هم همسر و هم رفیق و هم استاد. طاقت ندارم ببینم یک مو از سرش کم شده.»