اختری: پرونده سوریه از اول با مدیریت رهبری بود

خبرگزاری تسنیم به بهانه بیستمین سال درگذشت حافظ اسد، در گفتگو با حجت‌‌الاسلام آقای اختری؛ سفیر ایران در دمشق به مرور برخی مقاطع در ۴ دهه روابط ایران و سوریه پس از انقلاب پرداخته است که بخشی از آن را در ادامه می‌خوانید.

از قول بشار اسد هم نقل شده که به توصیه پدرش در کنار ایران ماند. به نظر شما حافظ اسد به چه دلیل یا دلایلی از جمهوری اسلامی ایران در دوران جنگ تحمیلی حمایت کرد؟

آنچه که موجب همراهی سوریه با ایران شد، سیاست‌گذاری، مدیریت و اندیشه‌های امام خمینی (ره) بود. امام در این رابطه نقش موثری داشتند. از نظر اجرایی نیز پرونده سوریه از ابتدا تحت مدیریت آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور وقت بود.

اما تصمیم حافظ اسد چند دلیل دارد. یکی از دلایل، باورها و اعتقادات حافظ اسد است. حافظ اسد علوی مذهب بود و به تعبیر خودش علوی، شیعه بود. این موضوع موجب نزدیکی حافظ اسد به ایران شد.

این موضوع به دلیل ارتباطاتی بود که از قبل با ایشان وجود داشت. امام موسی صدر که به عنوان رئیس مجلس اعلای شیعیان لبنان شناخته می‌شد و در درگیری‌های داخل لبنان، فعالیت‌هایی داشت با حافظ اسد ارتباطات خوبی داشت و از این ارتباطات برای علویون، بهره می‌برد. شهید آیت‌الله سید محمدباقر صدر نیز با حافظ اسد ارتباطاتی داشت. افراد دیگری هم با حافظ اسد ارتباط داشتند که نشان دهنده زمینه گرایش اسد به مذهب تشیع است.

یکی از مشکلاتی که حافظ اسد داشت تا در کنار ما بایستد، نگرانی از قطع کمک‌های عربی بود که به او می‌شد. عراق، عربستان، امارات و... سالیانه به عنوان دفاع سوریه در برابر اسرائیل به آن کشور کمک می‌کردند.

سوریه پیش از آنکه انقلاب اسلامی به پیروزی برسد، مواضعی در خصوص مقاومت و مقابله با اسرائیل داشت. حافظ اسد در جنگ 6 روزه از فرماندهان ارتش سوریه بود. در سال 1973 که دیگر حافظ اسد رئیس‌جمهور بود، سوریه نقش مهم و موثری در جنگ با اسرائیل ایفا کرد و توانست ضرب شست خوبی را نشان بدهد. به یاد دارم که آن روزها در روزنامه‌ها نوشتند که سوری‌ها توانستند، حدود 90 هواپیمای اسرائیلی را هدف قرار دهند. سوری‌ها در سال 73 توانستند زمین‌های قنیطره را هم بازپس بگیرند پس حافظ اسد کسی بود که از نظر سیاست نظامی در برابر اسرائیل ایستاده و معتقد به آزادی فلسطین بود. او همچنین اعتقاد داشت که در سال 67 خیانت صورت گرفته است.

اعراب موظف بودند که در مقابله با اسرائیل از یکدیگر حمایت کنند. از این رو یکی از مشکلاتی که حافظ اسد داشت تا در کنار ما بایستد، نگرانی از قطع کمک‌های عربی بود که به او می‌شد. عراق، عربستان، امارات و... سالیانه به عنوان دفاع سوریه در برابر اسرائیل به آن کشور کمک می‌کردند. یکی از آن کمک‌ها، خط لوله نفتی بود که از عراق به اروپا می‌رفت و از سوریه می‌گذشت. طبق قرارداد عراق، 30درصد نفت را به سوریه می‌دهد تا بتواند 70درصد دیگر را صادر کند.

مقابله سوریه با اسرائیل، اگر به درستی شکافته شود، مقابله با آمریکاست. حافظ اسد در خط مقدم مقابله با آمریکا بود؛ اگرچه درگیری مستقیم نداشت. حافظ اسد از روزی که روی کار آمد، طرفدار آمریکا نبود و با آمریکایی‌ها ارتباط خوبی نداشت. از این رو با هر کسی که با آمریکا ارتباط داشت از جمله شاه، ارتباط خوبی برقرار نکرد و ارتباط ایران و سوریه پیش از پیروزی انقلاب اسلامی بسیار بد بود.

حافظ اسد با امام خمینی دیداری نداشت، اما خود حافظ اسد به من گفت زمانی که امام خمینی مجبور به ترک عراق شدند و ایشان را به کویت راه ندادند، من پیغام دادم که سوریه پذیرای شماست اما مثل اینکه ویزای فرانسه زودتر آماده شد و به آنجا رفتند. وقتی که انقلاب اسلامی به پیروزی رسید، کشورها در حال تصمیم‌گیری بودند که چه موضعی در برابر حکومت جدید ایران داشته باشند.

حافظ اسد به من گفت وقتی انقلاب اسلامی پیروز شد، ما در سوریه با مشارکت تمامی احزاب، جبهه مشترک حزبی تشکیل دادیم. تصمیم‌گیری‌های کلی با نظر حزب و شورای مرکزی که خود رئیس آن بود، انجام می‌گرفت. سپس دولت آن تصمیمات را اجرا می‌کرد. به قول خودش، او موضوع انقلاب اسلامی را با رفیقانش مطرح کرد. او به آن‌ها گفت که ما در حزب سه اصل اساسی داریم و مبارزه با امپریالیسم، وحدت عربی و موضوع اشتراکی سه اصل اساسی حزب است. آیت‌الله خمینی نیز همین‌ها را مطرح کرده‌ است. او در قالب حکومت اسلامی مطرح کرده و ما در حکومت حزبی و به عنوان حزب مطرح کرده‌ایم. اصول انقلاب اسلامی، مبارزه با آمریکا و امپریالیسم، وحدت که ما عربی می‌گوییم، او به وحدت اسلامی معتقد است و رسیدگی به محرومان و عدالت اسلامی که ما آن را اشتراکی نام گذاشته‌ایم. از این رو ما از نظر هدف و رسالت یکی هستیم.