دکتر آمریکایی به خانه‌ات برگرد

جعفر شیرعلی نیا پژوهشگر تاریخ جنگ نوشت: دکتر آمریکایی به خانه‌ات برگرد؛ این تیتر یکی از شعار‌نوشته‌هایی است که پشت در اتاق دکتر چمران در اهواز زده بودند. داستان چمران داستان غریبي است. او زندگی بسیار متلاطمی داشت از زمانی که به نهضت خداپرستان سوسیالیست گرایش داشت تا زمانی که به آمریکا رفت تا زمانی که به لبنان رفت و پرده‌ي پایانی زندگی‌اش در ایران پس از انقلاب.

شاید اگر چمران ۳۱ خرداد ۶۰ شهید نمی‌شد روزهای بسیار سخت‌تری در انتظارش بود، روزهایی که او را در یک تنگنای شدید سیاسی قرار می‌داد.

برخی انقلابی‌ها دلایل‌شان را برای بدبینی به چمران کافی می‌دانستند. او رفیق و وزير دفاع بازرگان و از همراهان بازرگان در سفر معروف به الجزایر و دیدارش با برژینسکی(مشاور امنیت ملی جیمی‌کار‌تر) در ۱۱ آبان ۵۸ بود. سال‌ها در آمریکا زندگی کرده بود، برای آن‌ها که دشمن شریعتی بودند علاقه‌ي فراوان و رفاقت چمران و شریعتی جرم بود؛ همچنین عشق چمران به امام موسی صدر که برخی او را مخالف امام معرفی می‌کردند و عامل شاه ايران در لبنان.

در کنار این موضع‌گیری‌های سیاسی‌اش، انتقادش از برخی مسایل در سپاه، مخالفت با اعتبارنامه‌ي حسن آیت در مرداد ۵۹ و ... را هم اضافه کنید. حالا اگر او در فضای پرتنش پس از ۳۱ خرداد زنده می‌ماند معلوم نبود دچار چه تنش‌هایی می‌شد.

این تنش‌ها حتی می‌توانست پس از مرگ او نیز ادامه پیدا کند اما پیام امام (اول تير ۶۰) برای شهادتش شاید جرات را از بسیاری از منتقدان چمران گرفت: «او جنگجويى پرهيزكار و معلمى متعهد بود كه كشور اسلامى ما به او و امثال او احتياج مبرم داشت... هنر آن است كه بي‌هياهوهاي سياسى و خودنمايي‌هاى شيطانى براى خدا به جهاد برخيزد و خود را فداى هدف كند نه هوى‏، و اين هنر مردان خداست.»

البته برخی نیز پشیمان شدند و دریافتند دلایلی که برای بدبینی به چمران داشتند کافی نبوده است و خدا می‌داند شبیه این دلایل، چه بسیار افرادی را كه از صحنه خارج نکرده است.

در جبهه‌ي جنوب، سپاه خوزستان به شدت با چمران اختلاف داشت. ابتداي جنگ و در زمان فرماندهي پرتنش بني صدر بر نيروهاي مسلح علی شمخانی، فرمانده وقت سپاه خوزستان، جمله معروفي دارد: «ما يك دشمن داشتيم به نام عراق، يك مخالف داشتيم به نام ارتش و يك رقيب داشتيم به نام گروه چمران».

از سوی دیگر چمران اهل هياهو عليه مدعيان انقلابی‌گری نبود؛ اما در دست‌نوشته‌هايش حرف‌هايي كم اما بسيار جدي وجود دارد: «گروهی ادعای انقلابی‌گری دارند. دیگران را غیرمنطقی، غیرانقلابی، لیبرال... قلمداد می‌کنند... در‌حالی‌که به سهولت می‌توان دید ایشان بیش از هر دشمنی لطمه به انقلاب زده‌اند، انقلاب ایران را به لب پرتگاه سقوط کشانده‌اند، همه مردم را از انقلاب زده کرده‌اند، هرج‌ومرج و آشوب و بی‌نظمی در نظر آنان انقلاب معنی می‌دهد و تصور می‌کنند با بی‌برنامگی و شعارهای تند و احساسات کور و کارهای غیر‌منطقی می‌توانند انقلاب را به پیروزی برسانند...

ما می‌گوییم باید با آمریکا مبارزه کرد، ولی نه در شعار و حرف، بلکه در عمل باید برنامه ریخت و آرام و مستمر و شبانه‌روزی کار کرد... ما نمی‌گوییم متخصص بی‌تقوا را بپذیرید، ولی می‌گوییم هر بی‌تقوایی را به صرف آن‌که ضد‌متخصصین است بر کاری که اصلا نمی‌داند نگمارید. ما می‌گوییم متخصصین زیادی در این کشور هستند که تقوای آن‌ها به مراتب زیادتر از مدعیان انقلابی و تقوا است، به جرم آن‌که آن‌ها متخصص و غرب‌رفته هستند آن‌ها را زیر‌دست و زبون نکنید....

تقوا چیست؟ آیا ریش‌گذاشتن است؟ آیا ادعاهای گزاف بافتن است؟ کسانی ادعای تقوا می‌کنند که در نظر من بی‌تقواترین آدم‌ها هستند، اسم اسلام و انقلاب را ضایع می‌کنند، دروغ، تهمت، شارلاتانی، زد‌وبند و حقه‌بازی، لجن‌مال‌کردن مردم بی‌گناه، شایعه دروغ ساختن و مخالفین خود را با قلدری و زرنگی از میدان به در بردن، … این‌ها متقی نیستند... ما را لیبرال، نوکر آمریکا، غرب‌زده، متخصص بی‌تقوا و غيره می‌خوانند.» (از کتاب حماسه، عشق و عرفان)