آسیب‌شناسی نرخ دلار با عنوان پیشواز اولتیماتوم
نرخ ارز در بازار غيررسمي پس از دو هفته پرالتهاب و نوسان قيمتي، روز گذشته ريزش كرد تا كمي از نگراني فعالان اقتصادي و صاحبان سرمايه، مبني بر كاهش بيش از پيش ارزش ريال كاسته شود. درباره دلايل كاهش نرخ ارز گفته مي‌شود كه اصلاح برخي سياست‌هاي ارزي مثل حذف رويه واردات در مقابل صادرات و تخصيص ارز از سامانه نيما به كالاهاي مشمول واردات، شرايطي را به وجود آورده كه نقش بازار غيررسمي در تامين ارز بازيگران عمده اقتصاد كمرنگ‌تر شود.
روزنامه اعتماد: نرخ ارز در بازار غيررسمي پس از دو هفته پرالتهاب و نوسان قيمتي، روز گذشته ريزش كرد تا كمي از نگراني فعالان اقتصادي و صاحبان سرمايه، مبني بر كاهش بيش از پيش ارزش ريال كاسته شود. درباره دلايل كاهش نرخ ارز گفته مي‌شود كه اصلاح برخي سياست‌هاي ارزي مثل حذف رويه واردات در مقابل صادرات و تخصيص ارز از سامانه نيما به كالاهاي مشمول واردات، شرايطي را به وجود آورده كه نقش بازار غيررسمي در تامين ارز بازيگران عمده اقتصاد كمرنگ‌تر شود.
اين در حالي است كه امروز، مهلت تعيين‌شده بانك مركزي به صادركنندگان براي فروش ارزهاي حاصل از صادرات كالا در داخل به اتمام مي‌رسد و فضاي اقتصادي در انتظار تعيين تكليف ۲۷ ميليارد دلار ارزي است كه به گفته سياستگذار پولي به چرخه اقتصادي كشور بازنگشته است. بانك مركزي در اين باره وعده داده كه اسامي فعالان اقتصادي كه ارز صادراتي را برنگردانند منتشر و آنها را به دستگاه قضايي معرفي مي‌كند. گفته مي‌شود درحالي كه مهلت صادركنندگان براي بازگشت ارزهاي صادراتي رو به اتمام است ولي همچنان برخي صادركنندگان به اميد تمديد اين مهلت از سوي بانك مركزي، نسبت به بازگشت ارز صادراتي خود ترديد دارند و از اين كار امتناع مي‌كنند.
مشخص نيست پس از اولتيماتوم بانك مركزي به صادركنندگان براي بازگشت ارز صادرات در سال‌هاي ۹۷ و ۹۸، چه ميزان از اين ارزها به چرخه اقتصادي بازگردد. اما برخي فعالان بازار اتمام اين مهلت و خروج بخش بزرگي از تقاضا براي ارز را دليل عمده معكوس شدن روند نرخ ارز عنوان كرده‌اند؛ ضمن اينكه تداوم روند كاهشي نرخ ارز در بازار به ميزان بازگشت ارز صادركنندگان و شرايط آينده صادرات غيرنفتي ايران بستگي مستقيمي دارد. با بازگشت ارزهاي حاصل از صادرات، دولت قادر خواهد بود بخش زيادي از نياز وارداتي خود را برطرف كند. اما برآورد مي‌شود اگر تمام رقم ۲۷ ميليارد دلار ارز صادراتي كه به كشور بازنگشته، به چرخه اقتصادي وارد شود؛ گشايش‌هايي در بازار ارز به وجود خواهد آمد. مهم‌ترين نياز ارزي كشور، واردات كالاي اساسي است كه تخمين زده مي‌شود ۱۱ ميليارد دلار ارز براي واردات محصولات استراتژيك نياز است. از طرف ديگر، واردات كالاي سرمايه‌اي و مواد اوليه براي بنگاه‌هاي توليدي نيز نياز به ارز دارد و بخش مهمي از تامين ارز اين واحدها، بسته به نحوه برخورد سياستگذار پولي و دستگاه قضايي با متخلفاني است كه ارز حاصل از صادرات را به چرخه اقتصادي كشور بازنگردانده‌اند.
با ريزش بازار ارز و توقف موقتي كاهش ارزش ريال اين اميدواري به وجود آمده كه ثبات «وعده داده شده» توسط سياستگذار پولي به بازارها برگردد. اما فعالان بازار مي‌گويند هنوز محدوديت‌هاي ناشي از فروش ارز خريداري شده در بازار متشكل ارزي شامل عدم امكان فروش مجدد ارز خريداري شده به صرافي ديگر، دامنه محدود نرخ خريد و فروش و سقف خريد پايين ارز توسط صرافان جزو مشكلات فعاليت در اين بازار است. با وجود اينكه ارز در ايران سه نرخي است و فعالان اقتصادي يا بنگاه‌هاي توليدي مجبورند براي تامين ارز مورد نياز دست به چانه‌زني براي خريد ارز بزنند اما بانك مركزي همچنان اصرار به عدد ۴۲۰۰ تومان براي نرخ دلار دارد و اين نرخ را به عنوان «نرخ مرجع» اعلام مي‌كند.
با اين وجود چه كسي است كه نداند نوسان قيمت در بازار غيررسمي ارز، بانك مركزي را به عنوان متولي «حفظ ارزش پول ملي» مجبور به انعطاف و هماهنگي و سياست‌گذاري مي‌كند. روز گذشته سياستگذار پولي پس از دو هفته موفق به بازگرداندن روند قيمتي در بازار ارز شد اما در آسيب‌شناسي شرايط بازار، اين سوال مطرح است كه آيا با تداوم اين روند، شرايط براي ثبات قيمتي در بازار ارز مهياست؟ بازار ارز كه اميدوار است با بازگشت ارزهاي صادراتي به تقويت طرف «عرضه» و پاسخ به «تقاضا»ي موجود بپردازد؛ چه چشم‌اندازي را پيش روي خود مي‌بيند؟ آيا نوسان‌هاي قيمتي به نرخ دلار برمي‌گردد؟
با گذشت دو هفته از بالا گرفتن نوسان‌هاي قيمتي در بازار غيررسمي ارز، نرخ دلار به عنوان ارز پيشرو بازار، روز گذشته با ريزش سنگين مواجه شد. بعد از آغاز روند نزولي قيمت‌ها در بازار، تقاضا براي خريد ارز كاهش يافته و فروشنده‌ها بيشتر از روزهاي قبل شده‌اند. اين اتفاق فرآيندي عادي در بازار است، چراكه معمولا هر زمان بازار معكوس مي‌شود، اكثر دارندگان ارز فروشنده مي‌شوند. با اينكه در هفته‌هاي گذشته نرخ دلار، تمام ركوردهاي تاريخي را شكسته بود اما با ورود به كانال ۲۲ هزار توماني در ساعات پاياني ديروز، گمانه‌هاي تازه درباره چشم‌انداز تغييرات قيمتي را ايجاد كرده است.
نخستين سوال موجود فعالان و بازيگران بازار ارز، اين است كه آيا قيمت دلار در همين محدوده باقي مي‌ماند يا بازار روند ريزشي خود را ادامه مي‌دهد؟ شرايط امروز شاخص‌هاي پولي اقتصاد ايران چه آينده‌اي را براي نرخ ارز به عنوان متغير تاثيرگذار رقم مي‌زند؟ پاسخ اوليه سياستگذار پولي به اين سوال‌ها همواره اين بوده كه «نوسانات قيمتي در بازار موقتي است.» البته بانك مركزي همواره متهم به تامين كسري بودجه دولت از محل افزايش نرخ ارز شده؛ اتهامي كه بارها توسط رييس كل بانك مركزي «رد» شده و در تازه‌ترين اظهارات نيز همتي گفته است: «اين تصور كه بانك مركزي و دولت براي كنترل بازار ارز اقدامي نمي‌كنند يا اينكه تصور مي‌شود براي تامين كسري يا دلايل ديگر، نرخ ارز را بالا مي‌برند، بي‌اساس و يك برداشت و تصور كاملا اشتباه است» و «با اقدامات در دست اجرا» به تدريج و در روزهاي آينده بازار ارز به آرامش خواهد رسيد.
چرا قيمت ارز رشد كرد؟
كاهش روز گذشته نرخ ارز و افت حدود ۲۵۰۰ توماني قيمت آن نسبت به روز يكشنبه، قدري عجيب به نظر مي‌رسد، چراكه فقط در فاصله ۲۵ تا ۲۸ تيرماه، نرخ ارز از ۲۲ هزار و ۷۵۰ تومان به ۲۶ هزار و ۳۰۰ تومان رسيد؛ در ۳ روز ۱۵درصد به نرخ دلار افزوده شد و به صورت ناگهاني روز دوشنبه و پس از رد شائبه پوشش كسري بودجه دولت از طريق افزايش نرخ دلار قيمت دلار به كانال ۲۲ هزار تومان وارد شد.
بانك مركزي به دستورالعمل جديد بازگشت ارز صادراتي به كشور اشاره كرده و مدعي شده كه «در اين دستورالعمل، عملا زمينه‌اي براي ايجاد تراكم غيرعادي تقاضا و نيز سوءاستفاده از آن باقي نمي‌ماند.» دستورالعمل جديد به اين نحو است كه صادركنندگان ۸۰درصد از ارز حاصل از صادرات كالا را بايد به صورت حواله در سامانه نيما و مابقي را به صورت اسكناس در سامانه «سنا» (بانك‌هاي تحت‌نظر بانك مركزي) عرضه كنند. بانك مركزي در آسيب‌شناسي دلايل افزايش نرخ ارز در يك هفته گذشته عنوان كرده كه «در مقطع دو هفته اخير، در كنار تعلل برخي صادركنندگان براي عرضه ارز، برخي سودجويان در‌صدد فروش ارز به واردكنندگان به نرخ‌هاي نامتعارف بوده‌اند» و به همين دليل قيمت دلار بالاتر رفته است.
هر چند، دليل رفتار تهاجمي دلار صادركنندگاني عنوان شده‌اند كه ارز خود را به كشور وارد نمي‌كردند، به نظر مي‌رسد با پايان يافتن اين مهلت و درنظر گرفتن تنبيه‌هايي اعم از عدم تمديد كارت بازرگاني، جريان ورود ارز به سامانه نيما قوت بيشتري بگيرد. براساس آمارهاي بانك مركزي هر چه به پايان يافتن مهلت بازگرداني ارز به كشور نزديك‌تر مي‌شويم، ارزهاي بيشتري در سامانه نيما عرضه مي‌شود.
قيمت ارز تا پيش از تشديد تحريم‌هاي نفتي و بسته شدن مرزها به دليل شيوع كرونا به فروش نفت و تجارت بستگي داشت. در شرايط عادي كه حدود ۶۰ ميليارد دلار درآمدهاي نفتي كشور و ۴۴ ميليارد و ۳۰۹ ميليون دلار صادرات در سال ۹۷ بود، ذخاير ارزي نيز در وضعيت خوبي به‌سر مي‌برد، اما شرايط يك سال اخير به‌خصوص از اسفند ۹۸ عادي نيست. دولت به يك‌باره مجبور شد سهم ۴۹.۵درصدي نفت در بودجه سال ۹۷ را كاهش دهد و با اتكا به گفته‌هاي رييس سازمان برنامه و بودجه اين سهم به كمتر از ۱۰درصد در سال جاري رسيد. اما روي ديگر تغييرات نرخ ارز، بازگردانده نشدن ارزهاي صادراتي است كه تجار به بهانه واردات از دولت گرفته‌اند اما براي مصارف ديگري به جز واردات مورد استفاده قرار گرفته است.
زمان موعود اولتيماتوم
مهلت صادركنندگان براي بازگرداندن ارزهاي حاصل از صادرات، امروز به پايان مي‌رسد و به نظر مي‌رسد بانك مركزي بر بازگشت ارزهاي صادراتي تا پايان تيرماه مصمم است و بعد از اين تاريخ در صورت عدم بازگشت ارزهاي صادراتي نسبت به اجراي سياست‌هاي تنبيهي براي صادركنندگان متخلف اقدام خواهد كرد. بنابراين صادركنندگان درصورتي كه مي‌خواهند مشمول سياست‌هاي تنبيهي بانك مركزي نشوند و تحت پيگرد قضايي نيز قرار نگيرند فقط امروز را مهلت دارند كه نسبت به بازگشت ارزهاي صادراتي سال‌هاي ۹۷ و ۹۸ اقدام كنند. گفته مي‌شود درحالي كه مهلت صادركنندگان براي بازگشت ارزهاي صادراتي رو به اتمام است ولي همچنان برخي صادركنندگان به‌اميد تمديد اين مهلت از سوي بانك مركزي، نسبت به بازگشت ارز صادراتي خود ترديد دارند و از اين كار امتناع مي‌كنند.
حدود ۲۰ ميليارد دلار ارز صادراتي مربوط به سال ۹۷ و ۹۸ هنوز از سوي صادركنندگان بازنگشته است و احتمالا بعد از ۳۱ تير ماه بايد شاهد برخوردهاي جدي قضايي باشيم، چراكه سخنگوي دستگاه قضا رسما اعلام كرده است: تمام كساني كه به بازگشت ارز حاصل از صادرات اقدام نكنند تحت تعقيب قضايي قرار مي‌گيرند.
روند كاهشي باقي مي‌ماند؟
مشخص نيست پس از اولتيماتوم بانك مركزي به صادركنندگان براي بازگشت ارز صادرات در سال‌هاي ۹۷ و ۹۸، چه ميزان از اين ارزها به چرخه اقتصادي بازگشته است، اما بانك مركزي وعده داده كه اسامي متخلفان را اعلام خواهد كرد. برخي كارشناسان معتقدند با بازگشت ارز حاصل از صادرات در روزهاي آينده نرخ ارز كاهش خواهد يافت. كامران ندري، كارشناس اقتصادي در اين باره مي‌گويد: « اينكه كاهش نرخ ارز در بازار تداوم داشته باشد به ميزان بازگشت ارز صادركنندگان و اينكه بدانيم در ادامه وضعيت صادرات غيرنفتي ما به چه صورت خواهد بود بستگي دارد.»
با بازگشت ارزهاي حاصل از صادرات، دولت قادر خواهد بود بخش زيادي از نياز وارداتي خود را برطرف كند. در حال حاضر اطلاعاتي از ميزان دقيق ارز حاصل از صادرات غيرنفتي و برگشت آن وجود ندارد و عمدتا بايد به گفته‌هاي مسوولان اكتفا كرد. اما برآورد مي‌شود اگر تمام رقم ۲۷ ميليارد دلار ارز صادراتي كه به كشور بازنگشته، به چرخه اقتصادي وارد شود؛ گشايش‌هايي در بازار ارز به وجود خواهد آمد. مهم‌ترين نياز ارزي كشور، واردات كالاي اساسي است كه تخمين زده مي‌شود ۱۱ ميليارد دلار ارز براي واردات محصولات استراتژيك نياز است. از طرف ديگر، واردات كالاي سرمايه‌اي و مواد اوليه براي بنگاه‌هاي توليدي نيز نياز به ارز دارد و بخش مهمي از تامين ارز اين واحدها، بسته به نحوه برخورد سياستگذار پولي و دستگاه قضايي با متخلفاني است كه ارز حاصل از صادرات را به چرخه اقتصادي كشور بازنگردانده‌اند.
نظر کاربران
هر ماه پنج هزار تومن بالا میره دلار بعد هزار تومن میارنش پایین ملت هم به به و چه چه میزنن و میگن اومد پایین،،،عجت سیاستی انگار نه انگار سه تومن بود،،،همین سیاست رو ادامه بدید تا یه روز برسونید به صد هزار تومن بعد بکنید هشتاد هزار پزشو هم بدید که کردیمش هشتاد تومن ملت هم شاد میشن و به تدبیر شما احسنت میگن،،،،وضع مسخره ای شده این مملکت درهم بر هم بی صاحب انگار نه انگار حکومتی داریم نه نظارتی هست نه سوال جوابی هست شرکتها و بازاریا به دلخواه قیمت میزنن به بهونه دلار،،،،شورشو دراوردید یعنی چه بلد نیستید حکومتداری کنید برید کنار ،،،،