سایه شاخص بورس بر صندوق توسعه ملی

روزنامه شرق: دو روز پیش رئیس سازمان بورس و اوراق بهادار با بیان سخنی، به برخی شایعات رنگ و بوی واقعی داد. حسن قالیباف‌اصل درباره حمایت از بازار سرمایه از طریق صندوق توسعه ملی گفت: «سازمان بورس و همچنین شخص وزیر اقتصاد به‌ طور جدی پیگیر نهایی‌شدن انتقال یک درصد از منابع صندوق توسعه ملی به صندوق تثبیت بازار هستند».

طبق اعلام پایگاه خبری بازار سرمایه (سنا)، او گفته: «مسئولان به‌ طور جدی در حال پیگیری این موضوع هستند، فقط هنوز ابلاغیه‌ای در این خصوص به سازمان بورس ارسال نشده است. در روز‌های آتی در انتظار ابلاغیه هستیم». این مقام مسئول تأکید کرده: «سازمان بورس مدتی طولانی است که پیگیر این موضوع است و قطعا اجرای این مصوبه در شرایط فعلی بازار برای بازارگردانی مداوم همه نماد‌ها و افزایش نقدشوندگی بازار اتفاق بسیار خوبی است». آنچه این مقام مسئول طرح کرده، موج انتقادات را به دنبال داشته و البته بی‌تفاوتی بازار سرمایه را به خود دیده است.

غلب کارشناسان بازار سرمایه می‌گویند گوش‌شان از این حرف‌ها پر است و حتی اگر این اتفاق محقق شود، اثری روی بازار سرمایه نخواهد داشت، زیرا زمان‌بر است و تا چند ماه بعد، تکلیف بازار سرمایه روشن می‌شود. در این زمینه برخی از کارشناسان نیز معتقدند نباید منابع صندوق توسعه ملی را وارد چنین ریسکی کرد و شاید این اتفاق برای بازار سرمایه که ذی‌نفعان مشخصی دارد و همه مردم را در بر نمی‌گیرد، آخرین راهکار باشد. باید دید آیا این تصمیم که پیش‌تر نیز از سوی مدیران وقت سازمان بورس اوراق بهادار طرح شده بود، اعمال خواهد شد یا خیر و ابلاغیه رسمی را به خود می‌بیند یا دولت دست از اشتباهات پی‌درپی درباره بازار سرمایه برمی‌دارد.

هیچ‌گونه توجیه قانونی برای انتقال منابع صندوق به بازار سرمایه وجود ندارد

بایزید مردوخی، اقتصاددان و عضو سابق هیئت امنای حساب ذخیره ارزی، در گفت‌وگو با «شرق» در این باره می‌گوید: به نظر می‌رسد اراده بر این قرار گرفته که به هر قیمت، بازار سرمایه به محلی برای جمع‌آوری نقدینگی در بازار تبدیل شود و عمده این نقدینگی نیز در شرایط مشکل کنونی به کمک دولت بیاید. این اقدام تا حدودی قابل درک است، اما اینکه از صندوق توسعه ملی برای فعال‌کردن بازار سرمایه بهره بگیریم‏، هیچ توجیهی در قانون مربوط به صندوق توسعه ملی ندارد.

مردوخی می‌افزاید: صندوق توسعه ملی در زمانی ایجاد شد که کشور از درآمد نفتی سرشار بود، اما اکنون این درآمد وجود ندارد، اما هدف آن تغییر نکرده است. در ایده ایجاد صندوق توسعه ملی، مقرر بود از طریق منابع این صندوق، به بخش غیردولتی کمک شود تا تشکیل سرمایه با هدف رونق تولید صورت بگیرد، اما یا خبری در این زمینه منتشر نمی‌شود یا اصولا در این زمینه خبری نیست.

عضو سابق هیئت امنای حساب ذخیره ارزی با اشاره به اینکه در سالی که با نام جهش تولید شناخته می‌شود، می‌گوید: در چنین سالی که بخش‌های مختلف اقتصادی در کشور نیازمند حمایت هستند، صندوق توسعه ملی باید در اعطای تسهیلات دقت بیشتری داشته باشد تا حتی یک سنت از این منابع، تلف نشود و حتما تبدیل به افزایش تولید یا ایجاد اشتغال شود.

او ادامه می‌دهد: این در حالی است که اگر این منابع وارد بازار سرمایه شود، فقط به سهامدارانی تعلق خواهد گرفت که ریسک کرده و وارد این بازار شده‌اند و نه عموم مردم.

مردوخی با بیان اینکه ضروری است صندوق توسعه ملی نسبت به انتشار این خبر، موضع خود را مشخص کند، می‌گوید: اگر هیئت امنا نسبت به این موضوع واکنش نشان نمی‌دهند، هیئت عامل یا مدیرعامل باید موضع خود را مشخص کند. در‌حال‌حاضر صندوق توسعه ملی برای بازگشت تسهیلات خود دچار مشکل است و افرادی که تسهیلات دریافت کرده‌اند، باید آن را با ارزش روز دلار بازگردانند، اما این صندوق چگونه این مشکل حاد را حل می‌کند؟
این اقتصاددان در ادامه تصریح می‌کند: به عقیده من، این راهکار نمی‌تواند راهکار مناسبی برای احیای بازار سرمایه باشد. سؤال این است که آیا راهکار دیگری وجود ندارد که به آخرین راهکار رجوع می‌کنیم؟

به گفته او، بازگشت تسهیلات از بازار سرمایه گنگ است و مشخص نیست به چه کسانی تعلق می‌گیرد. در هر حال، احتمال بازگشت تسهیلات اعطایی بسیار کم و امیدی واهی است.

‌انتقال منابع صندوق توسعه ملی به صندوق تثبیت محقق نمی‌شود

علی خسروشاهی، کارشناس بازار سرمایه، در گفت‌وگو با «شرق» با بیان اینکه بازار سرمایه وزنی برای این اقدام قائل نشده است، می‌گوید: واکنش فعالان بازار سرمایه نشان می‌دهد که آنها این موضوع را جدی نگرفته‌اند و احتمال تحقق آن را پایین ارزیابی می‌کنند.

خسروشاهی ادامه می‌دهد: منابع صندوق توسعه ملی، ارزی است و اگر بخواهند این منابع را وارد صندوق تثبیت بازار کنند، نیازمند آن است که بانک مرکزی اقدام به تسعیر آن کند که خود حجم نقدینگی بالایی را به همراه خواهد آورد و البته زمان‌بر خواهد بود.

این کارشناس بازار سرمایه با اشاره به پروسه زمانی اجرائی‌شدن آن، می‌افزاید: در صورت تحقق‏، این اقدام چند ماه طول می‌کشد و کاملا نیز تدریجی خواهد بود. به هر حال باید بپذیریم که اکنون صندوق توسعه ملی باید یک میلیارد دلار در راستای جبران هزینه‌های تحمیلی بیماری کووید19 اختصاص دهد که هنوز محقق نشده و این موضوع، نمی‌تواند در درجه اهمیت موضوعی مانند جبران هزینه‌های کرونا باشد.

خسروشاهی تصریح می‌کند: این پروسه چند ماه طول می‌کشد و در این چند ماه اتفاقات متعددی می‌تواند رخ دهد. یا بازار افت کرده و مسیر خود را پیدا کرده یا راهکارهای دیگری برای جبران زیان سرمایه‌گذاران بازار سرمایه در نظر گرفته شده است. در این صورت، انتقال منابع صندوق توسعه ملی به صندوق تثبیت بازار، نمی‌تواند اهمیتی داشته باشد. همان‌گونه که در کوتاه‌مدت نیز هیچ اثری روی بازار نداشته است.

در این باره بهزاد صمدی، یکی دیگر از کارشناسان بازار سرمایه در گفت‌و‌گو با ایسنا، نظر دیگری داشت. او تأكید کرد انتقال یک درصد از منابع صندوق توسعه ملی به صندوق تثبیت بازار اتفاق خوبی است و باید دید این تصمیم اجرائی می‌شود یا خیر. ما شاهد افزایش تقاضای مردم برای خرید دلار بودیم و اگر ریزش بازار کنترل نشود، به مرور شاهد رشد بازارهای موازی از‌جمله دلار و به تبع آن رشد تورم خواهیم بود.

او ادامه داد: البته باید دید زمانی ‌که منابع جدیدی به ‌صورت نقدینگی وارد بازار می‌شود، به چه صورت مدیریت خواهد شد. حقوقی‌های بازار سرمایه دو جلسه برای حمایت از بازار برگزار کردند که نه‌تنها به بازار کمک نکرد؛ بلکه باعث ریزش بازار نیز شد؛ زیرا حمایت فقط از چند سهم صورت گرفت و سایر سهامداران نیز سهم‌های خود را برای خرید آن چند سهم خاص فروختند و در نتیجه فشار فروش مضاعف شد.

این تحلیلگر بازار سرمایه با بیان اینکه برخی سهم‌ها نزدیک به ۵۰ تا ۶۰ درصد ریزش دارند، گفت: این موضوع خطرناک است. در ۱۸ روز گذشته ریزش شاخص با ریزش سهم‌ها همخوانی ندارد. حمایت از بازار باید مدیریت شود و فقط از چند سهم مهم و شاخص‌ساز حمایت نشود. در این شرایط انتقال یک درصد از منابع صندوق توسعه ملی به بازار کمک می‌کند.