مذاکره احتمالی با ترامپ یا بایدن؟

روزنامه شرق: مناقشه ایران و آمریكا در چهار دهه گذشته و از زمان اشغال سفارت به شكل جدی وجود داشته؛ از درگیری‌های محدود نظامی تا شدید‌ترین شكل تحریم‌ها و البته در مقاطعی بسته به شرایط، كاهش سطح تنش‌ها را بین دو طرف و تا حدودی مصالحه را هم می‌توان رصد کرد و برجام نقطه اوج این مصالحه بود كه در ریاست‌جمهوری دونالد ترامپ از دست رفت‌.‌

علی‌ایحال، قطعا ادامه وضع موجود منافع طرفین را تضمین نمی‌كند. تحریم‌های سنگین بی‌سابقه اخیر، ركود اقتصادی ایران را سبب شده و به تبع آن مناسبات سیاسی و اقتصادی ایران را در سطح جهانی به‌شدت متأثر کرده و شرایط بد اقتصادی نیز جامعه ایران را در تنگناهای اقتصادی فرو‌برده است.

از سویی، ادامه وضع موجود برای آمریكا نیز صرفا به عدم انتفاع از بازار ایران محدود نمی‌شود و ایران كارت بازی در دست رقبای آمریكا نظیر روسیه، چین و اتحادیه اروپا خواهد بود و از سوی دیگر آمریكا باید برای حفظ رژیم تحریم‌های وضع‌شده و ترغیب شركت‌های بزرگ در این بازی، مشوق‌های اقتصادی و سیاسی خاصی را برای دیگران لحاظ کند؛ بنابراین ادامه وضع موجود برای هر دو كشور ایران و آمریكا بسته به فراخور هر‌كدام، نتیجه‌ای ندارد.

البته ادامه این وضع برای دیگران ازجمله رقبای منطقه‌ای ایران، چین و روسیه نیز منافعی را در ترازهای مختلف در پی دارد.‌حال با این مقدمه و پذیرش این موضوع كه مذاكره بین ایران و آمریكا در هر صورت در آتیه گریز‌ناپذیر می‌نماید، به بررسی شقوق محتمل ایران در مذاكرات آتی می‌پردازیم‌:

گزینه اول‌: پیروزی دموكرات‌ها در انتخابات 2020 آمریكا و مذاكره با جو بایدن

پر‌واضح است كه ایران در چهار سال گذشته به انتخابات ۲۰۲۰ آمریكا امید بسته تا شاید خروجی آن، ریاست‌جمهوری دموكرات‌ها باشد و فرجام آن، بازگشت دوباره آمریكا به برجام ناكام. حال كه جو بایدن، كاندیدای نهایی دموكرات‌ها و رقیب دونالد ترامپ، از برنامه‌اش برای رجعت به برجام می‌گوید، قطعا سیاسیون در ایران به این انتخابات بسیار امیدوار شده‌اند و آن را نه‌ به‌مثابه روزنه امید بلكه شاهراه گشایش در مناسبات اقتصادی و سیاسی می‌بینند.

گرچه انتخاب جو بایدن به ریاست‌جمهوری آمریكا محتمل است، اما به نظر نگارنده، این امیدواری بیش از حد به امتیازگیری بیشتر از دموكرات‌ها و بهره‌برداری از منافع برجام، چندان بجا نباشد و چه‌بسا نسبت به ریاست‌جمهوری فعلی، شرایط كمی سخت‌تر باشد.

بهترین مدعای این سخن، فرصت چهار‌ساله بایدن در صورت انتخاب برای تحقق شعار‌های انتخاباتی است. گرچه جو بایدن از بازگشت به برجام گفته، اما به توسعه و بهبود آن نیز اشاراتی نیز داشته است و از آنجا كه اقتصاد ایران در تنگناهای ناشی از تحریم گرفتار شده، كاخ سفید به رهبری احتمالی جو بایدن نیز با علم به این واقعیت كه ایران ناگزیر از امتیاز‌دهی است، خواستار مذاكراتی برای توسعه برجام و اخذ امتیازات بیشتر خواهد بود.

گزینه دوم‌: پیروزی جمهوری‌خواهان و استمرار ریاست‌جمهوری دونالد ترامپ

در صورت انتخاب مجدد دونالد ترامپ به ریاست‌جمهوری، او چهار سال دیگر برای تحقق برنامه‌هایش فرصت خواهد داشت و از آنجا كه در دور اول با سیاست فشار حداكثری باعث انزوای اقتصادی ایران شده است، حال به اندازه كافی فرصت دارد تا به دور از مباحث انتخاباتی، به تحقق و اجرای وعده‌هایش بپردازد و بازی را طوری مدیریت خواهد كرد كه بیشترین امتیازات را در مذاكره بگیرد.

گزینه سوم‌: مذاكره با دونالد ترامپ تا قبل از انتخابات 2020

در ماه‌های منتهی به انتخابات، احزاب سیاسی هیچ گزینه محتملی را كه در آرای انتخاباتی تأثیرگذار باشد، نادیده نمی‌گیرند و انتخابات ۲۰۲۰ آمریكا نیز از این قاعده مستثنا نیست. در این راستا، وقتی دولت ترامپ برای عادی‌سازی و برقراری روابط بین امارات و بحرین با اسرائیل این‌همه انرژی گذاشته تا در این برهه زمانی این توافق‌ها را نهایی و اعلام کند، قطعا مذاكره با ایران و رفع مناقشات می‌تواند برگ برنده بی‌نظیری را نصیب دونالد ترامپ کند و از آنجا كه در بیزینس و اقتصاد تبحر خاصی دارد و برگ برنده را به‌خوبی تشخیص می‌دهد، در صورت دریافت سیگنال از سوی ایران، از این گزینه استقبال خواهد كرد و در ازای این توافق احتمالی كه در نتیجه انتخابات بسیار تأثیر‌گذار خواهد بود، امتیازات خوبی را خواهد داد.

نتیجه‌گیری

با مرور آلترناتیوهای سه‌گانه یادشده، قطعا گزینه سوم كه توافق با دولت دونالد ترامپ تا قبل از انتخابات ۲۰۲۰ است، بهترین گزینه بوده و می‌تواند نتیجه مطلوب و رضایت هر دو كشور را در پی داشته باشد؛ درحالی‌که گزینه‌های اول و دوم كه مذاكره با برندگان انتخابات ۲۰۲۰ آمریكاست، نتایج چندان مطلوبی در پی نخواهد داشت.