روزنامه‌نگاران تهران را چگونه تصویر می‌کنند؟

پژمان موسوی در روزنامه شرق نوشت: هفته‌ای که گذشت، هفته تهران بود؛ هفته‌ای که نخستین بار در طول پایتختی این شهر کهن، یک شعار واحد به نام «مکتب تهران» داشت و با فعالیت‌های گسترده‌ای که در شهر در جریان بود، فرصتی دست داد تا آدم‌ها به شهرشان فکر کنند، درباره آن دقیق‌تر تأمل کنند و نسبتشان را با تهران حداقل برای خودشان روشن کنند.

رسانه‌های عمومی نیز در هفته گذشته هر یک در سطحی به میدان آمدند و بنا بر مأموریتشان، از تهران گفتند و نوشتند؛ بیلبوردها و فضاهای تبلیغات فرهنگی شهری به صورت گسترده و روزنامه‌ها، مجلات و رسانه‌های آنلاین به صورت محدودتر هر یک تلاش کردند در چارچوب مأموریت حرفه‌ای خود، از تهران بگویند و مردم را به این شهر کهن در واپسین سال قرن نزدیک‌تر کنند.

اینها همه یک طرف ماجراست و کلیتی به نام تهران هم طرف دیگر ماجرا؛ کلیتی که برای هر شهروندی یک تعریف دارد و البته برای تمام آنها یک تصویر مشترک؛ تصویر مشترکی که البته هیچ نسبتی با تصویر «رسمی» و «تبلیغی» از تهران ندارد و خلاصه‌اش می‌شود این: «رد پای آدم‌ها در تهران پیدا نیست».

مردم این روزها می‌گویند میزان و کیفیت رابطه انسان با خود و دیگران و با شهری که در آن تنفس می‌کنند چیزی است که گمشده این روزهای ماست؛ چراکه اگر تجربه شهروندان از زیست شهری بر اساس آرامش، امنیت و مشارکت شهری قابل قبول نباشد، هرچه هم که آب و رنگ به شهر بزنیم، نتیجه معکوس خواهیم گرفت و در واقع آنچه تعلق به شهر را تقویت می‌کند نوع و کیفیت زیسته واقعی و مؤثر شهروندان است.

واقعیت هم جز این نیست: این روح شهر است که کیفیت زیسته واقعی شهروندان هر شهر را تقویت می‌کند و به آن رنگی از اصالت می‌زند؛ چراکه این روح شهر است که اصالت دارد و رد پای آدم‌ها در آن پیداست. شهری که روح دارد، پذیرنده هر شهروندی است، این شهر بیش از تمام شهرها شبیه سلیقه شهروندانش است و با آنها به صلح رسیده است.

تهران ما اما فقط کالبد است؛ کالبدی بدون روح و این کالبد بیش از آنکه برای شهروندان احساس زیست بهتر را فراهم کند، آواری شده است برای جان و روح افراد. شاید از همین رو هم هست که تهران امروز، با وجود تلاش‌هایی که صورت گرفته، روح ندارد یا اگر هم دارد، روح تهران روح شادی نیست.

یک معنای دیگر شهری چنین، کیفیت پایین زندگی شهروندان در آن است. در سال‌های اخیر مطالعات درباره کیفیت زندگی به طور عمده بر ماهیت شهری تمرکز کرده و بحث روی کیفیت زندگی شهری در میان تحقیقات و مطالعات تجربی رواج یافته است.

بدون شك تمایل جمعیت در سرتاسر جهان برای تمرکزیافتن در شهرها، یکی از دلایل اصلی تقویت این جریان مستقل در تحقیقات روی کیفیت زندگی است. از همین رو هم هست که بالاترین هدف توسعه و مدیریت شهری، در هر شهری از جهان باید بر بهبود کیفیت زندگی شهروندان متمرکز باشد؛ جالب اینجاست که نتایج تحقیقات مستقل نشان می‌دهد بین متغیر‌های مدیریت شهری و کیفیت زندگی شهروندان همبستگی مثبت وجود دارد و این یعنی هرچه مدیریت شهری برنامه‌های جدی‌تر و ساختاری‌تری برای یک شهر بهتر داشته باشد، کیفیت زندگی شهروندانش هم به همان نسبت بالاتر می‌رود.

میان «تهرانی که هست» و «تهرانی که باید باشد»، البته که فاصله از زمین تا آسمان است اما پرسش اصلی این است که روزنامه‌نگاران و رسانه‌ها در تمام اشکال آن، باید تهران را چگونه «تصویر» و «تفسیر» کنند تا راه برای «تغییر» آن باز شود؟ آیا روزنامه‌نگاران مجازند تنها روی نقاط منفی دست بگذارند و صحنه را یکسره تیره و تار ببینند؟

از آن سوی گود، آیا روزنامه‌نگاران اساسا می‌توانند تهرانی را که دوست دارند با نگاهی نوستالژیک و اسطوره‌ای تصویر کنند و یکسره چشم بر واقعیت‌های تلخ این شهر ببندند؟ البته که پاسخ، نه آن است و نه این؛ کار روزنامه‌نگار تنها و تنها یک چیز است: «خدمتگزاری حقیقت». هر‌چه هم این حقیقت سخت‌تر به دست آید، ارزش کار روزنامه‌نگار بالا می‌رود و قدر و ارزشش نزد مردم بیشتر می‌شود.

روزنامه‌نگار حرفه‌ای باید به دور از علایق و نظرگاه‌های شخصی خود، تنها به بررسی فکت‌ها و دلایل متقن و دقیق رویدادها بپردازد و بعد از راستی‌آزمایی از رهگذر منابع معتبر، آن را منتشر کرده و با مخاطبانش در میان بگذارد. از همین رو تهران تصویرشده از سوی روزنامه‌نگاران و رسانه‌ها باید همه‌جانبه و نزدیک به واقعیت باشد؛ رویکردی که امیدوارانه می‌کوشد تهران را شهری بهتر برای شهروندانش کند و در این مسیر با هیچ‌کس تعارف نداشته باشد.