زنگ خطر یک وابستگی خطرناک

خراسان: در روزهای گذشته ویدئوهای تلخی از نقاط مختلف کشور که در آن گوسفندان مشغول خوردن گندم مزارع کشاورزان بودند در فضای مجازی دست به دست شد که نگرانی های زیادی را به همراه داشت. هر چند برخی گمان می کردند که گوسفندان برای غارت مزرعه در مزارع رها شده اند اما پیگیری ها حکایت از این دارد که پایین بودن نرخ خرید تضمینی باعث شده کشاورزان پیش از موعد و قبل از رسیدن زمان برداشت، مزرعه و محصولش را به دامدارن بفروشند تا کمتر متضرر شوند و از آن طرف هم دامدار با توجه به گران بودن نرخ نهاده های دامی به دنبال خرید محصول مزارع گندم کشاورزان است.

بررسی ها نشان می دهد پایین بودن نرخ تضمینی خرید گندم که چهار هزار تومان اعلام شده در کنار خطر قاچاق معکوس، سرازیر شدن گندم به دامداری ها و کاهش تولید گندم خطر بزرگ تری به نام وابستگی کشور به واردات این کالای استراتژیک را در پی خواهد داشت که در زنجیره غذایی مردم کشور ما نقش زیادی را دارد. البته برخی از مسئولان در اظهار نظرهایی پیش از این ادعا کرده اند که قیمت گندم وارداتی نسبت به گندم داخلی کمتر است که در ادامه به واهی بودن این ادعا هم پرداخته ایم.

نیاز سالانه گندم

استراتژیک‌ترین کالای کشورمان که در هر وعده غذایی بالای سفره مردم جا دارد، گندم است. البته بد نیست بدانید که این کالای استراتژیک تاکنون اشک بسیاری از مسئولان را درآورده است، به‌طوری که در ایرنا به نقل از رئیس جمهور دولت هفتم نقل شده است که: «شب‌ عید سال ۷۸ مسئولان و مقامات کشور به دلیل رسیدن ذخایر گندم به ۳ روز از نگرانی خواب به چشم‌شان نیامد و با بسیاری از کشورها برای واردات، شبانه وارد مذاکرات شدند.»

با این حال طبق گفته وزیر جهاد کشاورزی درنشست علنی مجلس در 19 شهریور امسال نیاز کشور به گندم سالانه معادل 9.9 میلیون تن است که از این مقدار در سال گذشته بیش از 7.5 میلیون تن تولید داخل بوده است. طبق آمار منتشر شده از نسیم آنلاین از گمرک، در سال 99 حدود دو میلیون و۳۱۲ هزار تن گندم هم از گمرک های مختلف وارد کشور شده است.

گندم وارداتی ارزان تر از تولید داخل است؟

یکی از نکات کلیدی و شاید مهم ترین دلیل که دولت برنامه حمایت از گندم تولید داخل را کاهش داده، ادعای پایین تر بودن قیمت گندم وارداتی نسبت به قیمت گندم داخل است. به همین دلیل شاید بد نباشد برای بررسی دقیق تر، از قیمت های جهانی گندم هم آگاه شویم بر اساس اعلام سازمان جهانی فائو قیمت هر تن گندم ۳۰۰ دلار است که باید به این قیمت ،هزینه باربری و حمل و نقل را هم اضافه کنیم.

اگر قیمت دلار را که روز گذشته 24هزار و 900 بود ، 24 هزار تومان هم در نظر بگیریم، هر کیلو گندم وارداتی قبل از هزینه های بارگیری و حمل و نقل بیش از هفت هزار و 200 تومان می شود که نسبت به نرخ خرید تضمینی بسیار بالاتر است. در همین زمینه رئیس نظام صنفی کشاورزی اهواز و کارون به خبرگزاری دانشجو گفته: «بر اساس اطلاعاتی که از گمرک بندر امام خمینی(ره) به دست آوردیم چند محموله کشتی گندم به تازگی وارد کشور شده که قیمت تمام شده آن ها کیلویی 9 هزار تومان است.»

البته برخی مسئولان بر اساس ارز 4200 تومانی مدعی اند که قیمت گندم وارداتی نسبت به گندم داخل ارزان تر است اما باید به آن ها یادآوری کنیم که دولت به ارز 4200 که متاسفانه زیان جبران ناپذیری به اقتصاد هم زده دارد یارانه پرداخت می کند و این اتفاق به این معناست که دولت دارد برای کشاورز خارجی کار ایجاد می کند در حالی که با پرداخت بخش کمتری از این یارانه به کشاورز داخلی می شود تولید را به مراتب افزایش داد که هم موجب اشتغال می شود و هم کشور را از خطر وابستگی یک کالای استراتژیک نجات داد.

نبودِ حمایت برابر باکاهش تولید

همان طور که گفتیم تولید گندم از سال 96 با کاهش حمایت های دولت رفته رفته کاهش پیدا کرده و دیگر کشاورز رغبتی به کاشت گندم آن هم با هزینه های سرسام آور نهاده های کشاورزی از جمله کود و سم ندارد. گزارش های اخیر و بعد از قیمت گذاری چهار هزار تومانی برای خرید تضمینی گندم هم نشان می دهد کشاورزان محصول شان را روی مزرعه به دامداران فروخته اند و به احتمال زیاد نه تنها امسال که در سال بعد هم با مشکل در تامین گندم مورد نیاز کشور مواجه خواهیم بود. ارسلان قاسمی، رئیس کمیسیون کشاورزی اتاق تعاون ایران هم گفته: «اگر دولت سیاست‌های خود را در قبال قیمت گذاری گندم اصلاح نکند، کمبود تولید گندم و آرد در کشور طی ماه‌های آینده فرضیه‌ای محتمل است و باید از همین الان به فکر واردات گندم باشد.»

گندم تولیدی ارزان تر از جو وارداتی برای دام

متاسفانه در روزهای اخیر ویدئوهای زیادی از گوسفندان رها شده در مزارع گندم در فضای مجازی منتشر شده است که نشان می دهد قیمت تضمینی گندم به هیچ وجه برای کشاورز به صرفه نبوده و حاضر به ادامه کار تا زمان درو محصول نیست. در گزارشی که صدا و سیمای مرکز استان فارس منتشر کرد ،اعلام شد که از 4590 هکتار زمین زیر کشت گندم تا کنون هزار هکتار به دامداران فروخته شده تا دام هایشان از آن ها تغذیه کنند. این اتفاق به این دلیل رخ داده که دامدار باید برای دامش جو کیلویی 7 هزار تومان بخرد اما کشاورز گندم را باید کیلویی 4 هزار تومان به دولت بفروشد.

خطرات وابستگی کشور به واردات گندم

همان طور که گفتیم یکی از کالاهای استراتژیک در کشور ما که چند سال به خودکفایی رسیده بودیم گندم است که در زنجیره غذایی مردم نقش بسزایی دارد. تا همین چند سال پیش هم کشور در تولید گندم خودکفا بود تا این که از سال 96 روند حمایت دولت کم شد و به همان نسبت هم تولید گندم رو به کاهش رفت. به طوری که کشورمان در سال 98 سه میلیون تن گندم وارد کرده و در سال 99 هم حدود 2.5 میلیون تن گندم وارد کشور شده است.

البته با نگاهی به روند شروع امسال به نظر می رسد که این رقم نسبت به سال های قبل به مراتب بیشتر باشد.البته این نکته را هم باید دولتمردان در نظر بگیرند که شیوع کرونا در 16 ماه گذشته صادر کنندگان محصولات استراتژیک از جمله گندم را بسیار کم کرده بنابراین اگر دولت چشم به واردات دوخته چنین شرایطی مانند قبل فراهم نیست.

خطرات دیگر حمایت نکردنِ دولت از گندم کاران

شاید برخی از مسئولان بر این باور باشند که قیمت تمام شده گندم با ارز 4200 ارزان تر از گندم تولید داخل است و باید گندم همان 4 هزار تومان از کشاورز خریداری شود اما باید این خطر را هم گوشزد کنیم که در کنار رانتی که ارز 4200 به وجود می آورد از آن جایی که قیمت گندم در کشورهای همسایه کیلویی 9 هزار تومان است این قیمت پایین گندم در کشور باعث قاچاق معکوس گندم می شود و زیان های زیادی را در پی خواهد داشت.

یکی دیگر از خطرات حمایت نکردن از کشاورز، کاهش تمایل به تولید و وابستگی بیشتر این کالای استراتژیک به واردات را به همراه خواهد داشت. پس به نظر می رسد در شرایطی که انتقادهای فراوانی درباره نرخ خرید تضمینی گندم به میزان هر کیلو 4 هزار تومان مطرح شده، بهتر است دوباره ارزیابی شود و با بررسی دقیق تر و به دست آوردن قیمت تمام شده گندم، نرخی برای خرید تضمینی در نظر گرفته شود که کشاورز را به ادامه کار تشویق کند.