سونامی خروج نخبگان از افغانستان ناامن

خراسان: نام «افغانستان» انگار با مهاجرت عجین شده و این روزها برخی از مردم این کشور خسته تر از همیشه از ترس آینده ای نامعلوم به دنبال راه خروجی از این کشور می گردند به امید آن که کشورهای دیگر جای بهتری برای زیستن باشد. در این میان برخی کشورها نیز درصدد جذب نخبه های این کشور هستند تا آن ها را با عناوینی مثل بورسیه تحصیلی، اعطای تابعیت، حق شهروندی و ... جذب کنند.

براساس گزارش های منتشر شده هر ۲۴ ساعت ۱۲ هزار افغان توسط هواپیماهای نظامی و مسافربری کشورهای خارجی از افغانستان خارج می شوند که اکثریت آن ها را نخبگان، کارشناسان، استادان دانشگاه، معلمان و حتی افراد عادی تشکیل می دهند. طالبان برای جلوگیری از خروج این افراد از کشور، فرمان عفو عمومی صادر کرد اما این فرمان هم نتوانست مانع از هجوم گسترده این بخش از مردم به فرودگاه کابل شود.

به همین دلیل «ذبیح ا... مجاهد» سخنگوی طالبان و سرپرست وزارت اطلاعات و فرهنگ طالبان به صراحت از آمریکا خواست نخبگان این کشور را به ترک افغانستان تشویق نکند و از علما خواست برای جلوگیری از خروج مردم از کشور کاری کنند.بر اساس آمار سازمان ملل از سال ۲۰۰۲ تا سال ۲۰۲۰ حدود ۵ میلیون مهاجر به افغانستان بازگشته اند اما این روند حالا معکوس شده و دوباره نخبگان افغانستانی در حال خروج از این کشور هستند.

نخبه های روباتیک افغانستان در مکزیک

خبر کوتاه بود. «تیم روباتیک افغانستان برنده جایزه «چالش کارآفرینی» در بزرگ ترین جشنواره روباتیک اروپا در تالین پایتخت استونی ناپدید شد!» البته ساعاتی بعد این خبر اصلاح شد و خبر حضور این تیم که عده ای از دختران نوجوان این کشور بودند، در قطر منتشر شد و بعد از آن این دانش پژوهان افغانستانی، این کشور را به مقصد نهایی یعنی کشور مکزیک ترک کردند. آن ها در بدو ورود توسط وزیر خارجه مکزیک در فرودگاه مکزیکوسیتی مورد استقبال قرار گرفتند. تیم دختران روباتیک افغانستان، مشهور به «رویاپردازان افغان»، که جایزه‌ای بین‌المللی را نیز از آن خود کرد، در مجموع ۲۰ عضو دارد که بیشتر آن ها نوجوانند. یکی از اعضای این تیم که هویتش به دلایل امنیتی افشا نشده، به خبرنگاران تاکید کرد که تیم روباتیک زنان افغان «ثابت کرده است زنان نیز می‌توانند همپای مردان در دانش سهیم باشند.»

دختران تیز هوش در رواندا

یکی دیگر از خبرهایی که نشان از مهاجرت نسل نخبه ای دارد که می توانند آینده افغانستان را بسازند، مربوط به مهاجرت دانش آموزان و معلمان یک مدرسه دخترانه تیزهوش در افغانستان است. یورونیوز در گزارشی در این باره نوشت: «بنیان گذار یک مدرسه (مکتب) شبانه‌روزی دختران تیزهوش در افغانستان و مقامات دولت رواندا روز سه‌شنبه اعلام کردند تمامی چند ده دانش‌آموز این مدرسه به همراه خانواده‌شان، آموزگاران و کارکنان مدرسه از بیم طالبان از کشور خارج شده اند و به کیگالی، پایتخت این کشور آفریقایی انتقال می‌یابند.»

بنیان گذار مدرسه خصوصی «سولا» در افغانستان، هم در توییتر اعلام کرد حدود ۲۵۰ نوجوان دانش‌آموز، معلم، کارکنان و اعضای خانواده‌های آن ها افغانستان را ترک کرده و به رواندا می‌روند تا تحصیلات خود را در آن جا ادامه دهند. او در ادامه نوشت: «همه در راهند تا از طریق قطر به کشور رواندا بروند، جایی که قصد داریم یک ترم تحصیلی را در خارج از کشور برای همه دانش‌آموزان خود آغاز کنیم.» یولاند ماکولو، سخنگوی دولت رواندا نیز این اطلاعات را تأیید کرده و به خبرگزاری فرانسه گفته است: «ما از گروه سولا در رواندا استقبال می‌کنیم.»

وعده تابعیت به نخبگان افغان

به جز آمریکا، آلمان و انگلیس که مقصد بسیاری از نخبه های افغانستان هستند، برخی کشورها مانند امارات، کره جنوبی، پاکستان، قرقیزستان، هند و ... هم به نخبه ها و کارآفرینان حرفه ای افغانستان پیشنهاد داده اند به این کشورها بروند و به آن ها وعده اعطای تابعیت و حق شهروندی داده اند. شیخ محمدبن راشد آل مکتوم حاکم دبی و نخست وزیر امارات پیشتر درباره شرایط جدید تابعیت در این کشور گفته بود: «سرمایه‌گذاران، متخصصان، نخبگان، پزشکان، مهندسان، نویسندگان، هنرمندان و خانواده‌هایشان در تبصره جدید قانون شهروندی امارات قرار گرفته‌اند و می‌توانند شهروند این کشور عربی شوند.» یکی از استان‌های پاکستان اعلام کرده که به دانشجویان افغان، یک پردیس فرعی اختصاصی می‌دهد که در آن رشته‌های فنی و مهندسی ارائه می‌شود.

براساس بیانیه مدیر آموزش عالی این استان، ۱۳۲ دانشجوی افغان در رشته‌های مختلف مهندسی ثبت‌نام کرده‌اند و ۱۷۵ دانشجو نیز واجد دریافت بورسیه تحصیلی هستند. مقامات آموزش عالی قرقیزستان نیز اعلام کردند که پذیرای ۵۰۰ دانشجوی افغان هستند. دولت این کشور اعلام کرده تا جایی که ممکن است از دانشجویان افغان و با استعداد حمایت می‌کند. البته کشورهای زیادی هم با اعطای بورسیه به دانشجویان افغانستان سعی در جذب آن ها دارند.

اعطای بورسیه به نخبگان افغان

قطعاً افغانستان سرآمدان زیادی در حوزه‌های پزشکی، علمی، فرهنگی و ادبی دارد که با تحولات کنونی افغانستان، برای خروج از وضعیت فعلی کشورشان تلاش خواهند کرد این در حالی است که ایران با دارا بودن مرزهای گسترده‌ با این کشور شرقی خود، می‌تواند پذیرای آن ها باشد یا قوانین را به نفع پذیرش این سرآمدان به گونه‌ای تغییر دهد که نه تنها در توسعه اکوسیستم نوآوری ایران موثر باشند بلکه بتوانند در روزگاری که صلح و دوستی در این کشور حاکم شد، در آبادانی کشور خود ایفای نقش کنند. به گفته معاون توسعه روابط علمی و سرمایه انسانی مرکز تعاملات بین‌الملل علم و فناوری، معاونت علم و فناوری ریاست‌جمهوری با توجه به شرایط موجود در افغانستان، در تلاش است تا فرایند جذب افراد نخبه و خانواده‌های درجه اول آن ها در مدت زمان کوتاه‌تر یک تا دو هفته‌ای انجام شود.

او از راه‌اندازی پلتفرمی برای جذب نخبگان این کشور سخن به میان آورده که هم اکنون روزانه ۳ تا ۴ درخواست برای بورسیه شدن در دانشگاه‌های کشور به ایران ارسال می‌شود. گفته می شود دانشگاه هایی از جمله دانشگاه فردوسی، دانشگاه علامه طباطبایی و دانشگاه خلیج فارس برای اعطای بورسیه به دانشجویان افغانستانی اعلام آمادگی کرده اند.