تا ۲۰سال دیگر ۴۰کشور بحران آبی خواهند داشت

دیده‌بان ایران: موسسه منابع جهانی در گزارشی آینده‌نگرانه درباره خشکسالی و کمبود منابع آبی در جهان مدعی شده که تا سال ۲۰۴۰ بحران آبی دامن‌گیر کشورهای پرشماری خواهد شد که به نحو طعنه‌آمیزی بیشترشان جزو کشورهای ثروتمند دنیا نیستند.

این گزارش با اشاره به افزایش سریع جمعیت، افزایش مهاجرت به شهرها و البته افزایش شمار افراد متعلق به طبقه متوسط و به تبع این عوامل افزایش تقاضای آب در چند دهه آینده آغاز می‌شود و در ادامه این سوال مطرح می‌شود که «این همه آب چگونه و از کجا باید تامین شود؟». به خصوص که انتظار می‌رود تغییرات اقلیمی باعث خشک‌تر شدن و در کل تغییر میزان بارندگی مناطق مختلف شود که می‌تواند جوامع آسیب‌دیده را با تهدیدات مختلفی، از خشکسالی تا سیل، مواجه کند…

انستیتوی منابع جهان در ادامه «تغییر عرضه و تقاضای آب» را «اجتناب‌ناپذیر» خوانده و پیش‌بینی تحلیلی خود را از شرایط آبی جهان در چند دهه آینده با توجه به اوضاع اقلیمی و الگوهای آبی دنیا در سال‌های اخیر ارائه می‌دهد.

از این منظر؛ موسسه منابع جهان با توجه به میزان فشار و تنش‌های آبی سال‌های اخیر ۱۶۷ کشور جهان و البته بر اساس افزایش یا کاهش آب‌های سطحی این کشورها، سناریوهای اقتصادی‌اجتماعی مختلف برای وضعیت آبی کشورهای مختلف جهان در سال‌های ۲۰۲۰، ۲۰۳۰ و ۲۰۴۰ تنظیم کرده است که حکایت از این دارد که حداقل ۳۳ کشور در سال ۲۰۴۰ با تنش آبی بسیار زیاد مواجه خواهند شد. هم‌چنین موسسه منابع جهان از افزایش شدید تنش آبی کشورهایی چون شیلی، استونی، نامیبیا و بوتسوانا تا سال ۲۰۴۰ نوشته که به این معناست که مشاغل، مزارع و جوامع این کشورها در برابر کمبود آب بی‌تردید آسیب‌پذیرتر از امروز خواهند بود.

آینده پرچالش برای یک منطقه ناآرام!

در این گزارش، بخشی مهم و عمده به خاورمیانه اختصاص یافته و آمده که «چهارده کشور از فهرست سی‌وسه کشوری که در سال ۲۰۴۰ با بیشترین فشار و تنش آب مواجه خواهند بود، در خاورمیانه قرار دارند. از جمله بحرین، کویت، فلسطین، قطر، امارات متحده عربی، سرزمین اشغالی، عربستان سعودی، عمان و لبنان. این منطقه که در حال حاضر نیز کمترین امنیت آب را در جهان دارد، برای جبران این چالش به‌شدت و به‌طور بی‌رویه از آب‌های زیرزمینی و آب شیرین‌شده دریا استفاده می‌کند و بنابراین قابل پیش‌بینی است که در آینده با چالش‌های استثنایی مرتبط با آب مواجه شود».

گزارش موسسه منابع جهان با اشاره به این که «شاید خشونت و ناآرامی‌های منطقه‌ای و آشفتگی سیاسی خاورمیانه که توجه جهانی را به خود جلب کرده، موجب شود که آب یک موضوع فرعی و حاشیه‌ای جلوه کند»؛ در ادامه این مساله را بسیار جدی عنوان کرده و مدعی شده که «حتی در ناآرامی‌ها و جنگ داخلی سوریه از سال ۲۰۱۱ به این‌سو نیز می‌توان ردپای خشکسالی و کمبود آب در این کشور را دید».

یا به گویشی بهتر: «کاهش منابع آب و سوءمدیریت مزمن باعث از دست رفتن معیشت ۱.۵ میلیون نفر، که عمدتاً از کشاورزان و دامداران سوری بودند و نقل مکان آن‌ها به مناطق شهری شد و همین هم عملاً بی‌ثباتی عمومی سوریه را بزرگ‌تر کرد».

در ادامه می‌خوانیم:

این مشکل به کشورهای دیگر هم کشیده شده است. شاید بتوان گفت که آب یکی از ابعاد درگیری چند ده‌ساله فلسطین و اسرائیل نیز هست. موضوعی که عربستان سعودی نیز با آن درگیر است و دولت این کشور گفته که مردم این کشور به دلیل ترس از کاهش منابع آبی از سال ۲۰۱۶ به‌طور کامل دست به واردات غلات خواهند زد که تغییری محسوس نسبت به سیاست کشاورزی این کشور در دهه‌های اخیر مبنی بر کاشت تمام محصولات مورد نیازشان است.

موسسه منابع جهان در ادامه از قول شورای اطلاعات ملی آمریکا نوشته که «مشکلات آب، کشورهای کلیدی شمال آفریقا و خاورمیانه را در معرض خطر بی‌ثباتی و شورش مردم علیه دولت قرار می‌دهد و در ضمن باعث انحراف و دوری آن‌ها از تعاملات سیاست خارجی با ایالات متحده آمریکا می‌شود».

تنش‌های آبی در بزرگ‌ترین اقتصادهای دنیا

الگوی بارندگی منطقه با تنش‌های بیشتری مواجه خواهند شد. بوتسوانا و نامیبیا از نظر تقاضای آب نیز طبق پیش‌بینی‌های موسسات مطالعاتی حوزه آب با افزایش ۴۰ تا ۷۰ درصدی تقاضای آب روبرو خواهند بود که خود این افزایش تقاضا پیش‌بینی می‌شود نگرانی‌های منطقه را تشدید خواهد کرد.

در این زمینه به رغم این که عوامل محرک متنوع ممکن است به شرایطی متفاوت منجر شوند، اما در کل تفاوتی در این زمینه ایجاد نمی‌شود که تنش آبی بسیار زیاد باعث ایجاد محیطی می‌شود که در آن شرکت‌ها، مزارع و مردم به دلیل وابستگی شدید به مقادیر محدود آب، در برابر کوچک‌ترین تغییری در عرضه آب آسیب‌پذیر هستند. در چنین شرایطی امنیت ملی آب و رشد اقتصادی به شدت تهدید می‌شود و برای اجتناب از این آسیب‌ها، دولت‌های ملی و محلی وظایف سنگینی برای ارائه برنامه‌های اقدام ملی اقلیمی و حمایت از توافقنامه‌های بین‌المللی آب و هوایی دارند. دولت‌ها هم‌چنین باید حفاظت از منابع آب پایدار را برای سال‌های آینده در دستور کار قرار دهند.

کشورهای تحت تاثیر تنش‌های آبی در سال ۲۰۴۰

موسسه منابع جهان در صدر فهرست کشورهای تحت تاثیر تنش‌های آبی در سال ۲۰۴۰ از کشورهای بحرین، کویت، قطر، سان‌مارینو، سنگاپور، امارات متحده عربی و فلسطین نام برده که به باور کارشناسان در حال حاضر با بالاترین ریسک و بیست سال دیگر نیز با بیشترین احتمال تنش و استرس آبی مواجه خواهند بود.