«وندال» های شهر چه کسانی هستند؟

روزنامه ابتکار: پديده اي به نام ونداليسم به طور کلي به هرگونه تخريب ارادي اموال عمومي، سازمان شهري، تاسيسات اجتماعي و آثار هنري اطلاق مي شود كه به صورت فردي يا گروهي و غيرهدفدار انجام مي‌شود. در کشورهاي غربي از وندال ها به عنوان آنارشيست هاي خيلي تندرو ياد مي شود که هيچ ارزشي براي جامعه و نظم حاکم قائل نيستند ؛ نوجوانان و جوانان متهمان اصلي اين نوع رفتارهاي خرابكارانه هستند و وضعيت اجتماعي شهرها نظير سطح درآمد، تسهيلات رفاهي و معيشتي، محروميت‌هاي طبقاتي و مهاجرنشيني، به عنوان علل پديده معرفي مي شوند.

در کشور ما هم به اين ليست دلايلي مثل نبود امکان تخليه انرژي و نبود امکانات تفريحي هم از ديد کارشناسان به اين ليست اضافه مي شود. ميل فرد به تخريب يک مجسمه در شهر يا تخريب آثار باستاني و يا هر نوع تخريب اموال عمومي براي کارشناسان به جز بيماري روحي و رواني دليل ديگري نمي تواند داشته باشد. آيا وندال ها بيمار رواني هستند؟ يا گرفته شدن هر نوع امکان تجربه از نوجوان باعث مي شود گرايش به تجربه هاي هيجان آوري مثل تخريب اموال عمومي داشته باشد؟

وندال‌ها را دشمنان آشكار جامعه و عمل آنها را نهايت گستاخي در رفتارها و مي دانند و کشورها نيز سعي کرده اند با وضع قوانيني بازدارنده با اين پديده ناهنجار مقابله کنند.مقايسه تطبيقي قوانين موجود نشان مي دهد از آنجا که خصوصيت افراد وندال يا ناهنجاري هاي اجتماعي در هر كشوري متفاوت است وضع قوانين در اين زمينه نيز با توجه به مناسبات و شرايط خاص کشورها نيز تا حدودي متفاوت است.در قوانين جمهوري اسلامي ايران بر اساس ماده ۶۷۷ قانون مجازات اسلامي، هر كس عمدا اشياي منقول يا غيرمنقول متعلق به ديگري را تخريب يا به هر نحو كلا يا بعضا تلف كند يا از كار بيندازد، به حبس از ۶ ماه تا سه سال محكوم مي شود. نکته قابل توجه در اين خصوص عملکردعموم کشورها با وضع قوانين و مقررات بازدارنده در برخورد با مجرمان اين پديده ضد اجتماعي است.

تا کيد بر اعمال مجازات اعمالي كه مهم ترين منافع و مصالح فردي و اجتماعي را مورد تهديد قرار مي دهند و تسريع در اجراي آن خود نشان از اهميت دادن به آثار و نتايج مجازات در حيات اجتماعي و مادي انسان ها دارد؛ در خصوص ونداليسم نيز ابتدا بايد با اين مقدمه آغاز نمود که تخريب اموال و فضاهاي عمومي به ويژه در جوامع شهري، از پديده هايي است که نه تنها خسارت هاي ناشي از آن، مديريت هاي شهري را گرفتار مشکل و تنگناي نگهداري از مبلمان و تجهيزات عمومي مي کند، شهروندان را نيز از داشتن امکانات و تجهيزات مورد نيازشان محروم و بي بهره مي سازد. چه بسا در اين زمينه، کمتر فردي از اقشار مياني و فرودست جوامع شهري را مي توان يافت که در موارد نياز، به خاطر سالم نبودن باجه هاي تلفن همگاني قابل دسترس، از انجام تماس و ارتباط بازنمانده باشد يا در برخورد با ساير امکانات و تجهيزات شهري تخريب شده، دچار مشکل و تنش هاي روحي نشده باشد. ديگر جنبه اين پديده خسارت هاي مالي آن است که سالانه هزينه بسيار هنگفتي را به مديريت هاي شهري تحميل مي کند و از آنجا که اين هزينه ها در کشورهاي غربي به طورعمده توسط ساکنان شهرها پرداخت مي شود، در مجموع مي توان گفت خسارت هاي مالي اين پديده نيز در اين کشورها در اصل بر دوش ساکنان شهرها سنگيني مي کند.

اين پديده، با عنوان جهاني «ونداليسم» معرفي و تبيين مي شود و از ناهنجاري هاي اجتماعي در جوامع شهري محسوب مي شود به همين دلايل کشورهاي مختلف جامعه بين الملل با وضع قوانين و مقرراتي کوشيده اند تا با جرم انگاري اين پديده به مقابله با آن پردازند.

ريشه اين واژه، از عنوان قوم «وندال» گرفته شده است. اين قوم در قرن پنجم ميلادي از ژرمن هايي بودند که در آفريقا شکل گرفتند. آنها در اواسط همان قرن به سرزمين ايتاليا يورش بردند و موجب سرنگوني و فروپاشي امپراتوري بزرگ روم غربي شدند. در کتاب هاي تاريخي آمده است که سرکوب و چپاول پايتخت امپراتوري روم توسط «وندال» هاي ژرمن دو هفته به درازا کشيد. آنها ضمن چپاول شهر، تمامي فضاهاي شهري را ويران و تنديس هاي با ارزش را خردکردند، کتاب ها را سوزاندند و ساختمان ها را به آتش کشيدند. «وندال» ها به هر سرزمين و شهر ديگري نيز که يورش مي بردند، اموال ساکنانش را به چپاول مي بردند و اشيا و آثار غيرقابل حمل را نابود مي کردند به طور کلي در اغلب تعاريف ارايه شده در باب مفهوم ونداليسم در مباحث انحرافات و آسيب هاي اجتماعي، محققين و صاحب نظران از آن به عنوان رفتار معطوف به تخريب و خرابكاري اموال، تأسيسات و متعلقات عمومي نام برده اند. ونداليسم، در اين معني، از بلاهاي جوامع امروزي است كه در گذشته ديده نشده است. «وندال هاي كهن »، در هجوم هاي وحشيانه خود، چيزي را ويران مي كردند كه خود نساخته بودند، اما «وندال هاي مدرن »، چيزي را نابود مي سازند كه از آن جامعه خودشان است. وجه مشترك همه تعاريف ونداليسم در كاركرد منفي اين پديده و مذموم بودن آن در همه فرهنگ‌هاست و اين نكوهيده بودن به حدي مي‌رسد كه برخي صاحب‌نظران، وندال‌ها را دشمنان آشكار جامعه و عمل آنها را نهايت گستاخي در رفتارها و تلقي‌ها دانسته‌اند.

سازمان زيبا سازي شهر تهران دل پري از وندال ها دارد و تخريب مجسمه ها و نقاشي هاي بسيار زيبايي که دوستان زيبا سازي براي شهر تدارک مي بينند جزو تفريحات وندال هاي تهراني ست. رييس سازمان زيباسازي شهرداري تهران مي‌گويد ما در شهر تهران با موضوعي به نام ونداليسم روبرو هستيم و عده‌اي به اموال شهري که سرمايه‌هاي خودشان هستند، آسيب مي‌رسانند.جمال کامياب در گفت‌و‌گو با ايسنا، درباره‌ي تخريب مجسمه‌هاي شهري مي گويد: متأسفانه موضوع تخريب و آسيب‌رساندن فقط به مجسمه‌هاي شهري اختصاص ندارد. ما با پديده‌اي به نام ونداليسم مواجه هستيم. اکنون مي‌بينيم که برخي اقدام به تخريب مبلمان‌هاي شهري مي‌کنند و به نيمکت‌ها، کيوسک‌ها، مجسمه‌ها، تابلوها و... که در سطح شهر قرار دارند آسيب مي‌رسانند.رئيس سازمان زيباسازي شهرداري تهران افزود: عده‌اي هستند که به خاطر مشکلات و ناهنجاري‌هاي شخصيشان به اموال شهر خودشان که در واقع سرمايه‌هاي خودشان هستند آسيب مي‌رسانند.

کامياب در پاسخ به اين سوال که چقدر آسيب‌رساندن اشياء و مجسمه‌هاي شهري به منظور فروش و برطرف کردن مشکلات مالي افراد انجام مي‌گيرد، گفت: در اين رابطه قضاوتي ندارم چون بايد مواردي که ذکرمي‌شود مستند باشد. چون مواردي در اين زمينه گزارش نشده‌ است، نمي‌توانم در اين باره نظري بدهم. لازم به ذکر است که در مقايسه با ساير اموال شهري آسيب‌ رساندن به مجسمه‌ها آمار کمتري دارد و موارد تخريب آن‌ها زياد نيست. البته بلافاصله بعد از اينکه تخريب اثري گزارش مي‌شود همکاران مجموعه، مراجعه کرده و نواقص آن را برطرف مي‌کنند.رئيس سازمان زيباسازي شهرداري تهران با بيان اينکه سازمان زيباسازي هر چند وقت يک بار اقدام به ترميم آثار تخريب شده مي‌کند، گفت: در ايام عيد سال جاري سازمان زيباسازي شهرداري اقدام به ترميم ۳۰ اثر کرد که به خاطر آفتاب،‌ باران و... آسيب ديده بودند.

در مواردي مجسمه‌هايي که رنگشان تغيير کرده بود شستشو شدند و در مواردي که دچار آسيب شده بودند بازسازي شدند.او ادامه داد: ترميم جزو برنامه‌ها‌ي مستمر سازمان زيباسازي شهرداري تهران است و تا مجسمه‌ها در فضاي باز وجود دارند احتمال دارد هر آسيبي بر آن‌ها پيش بيايد. در بسياري از موارد وقتي اثر فاخري از هنرمندان مطرح قرار است در مکان عمومي نصب شود پيشنهاد ما اين است که نسخه‌هاي اصلي را در فضاي امن و کپي‌هاي آن را نصب کنيم و به صورت مستمر بازديد، نظارت و مرمت شود.کامياب در پاسخ به اين سوال که چه برنامه‌اي براي جلوگيري از تخريب اموال سطح شهر دارند، اظهار کرد: از نظر من آموزش و فرهنگ‌سازي مي‌تواند تأثيرگذار باشد. فرهنگ‌سازي بايد در قالب نشريات، نشست‌ها و... برگزار شوند. استفاده از تبليغات در سطح شهر نيز مي‌تواند در راستاي اصلاح اين ماجرا به ما کمک کند.