مردی که می‌توانست سینمای ایران را زیر و رو کند

برترین‌ها: خسرو نقیبی، روزنامه‌نگار و منتقد سینما با انتشار پستی به ابعاد زندگی هنری مسعود اسداللهی پرداخت.

او می‌نویسد:

کارنامه‌ی سینمایی مسعود اسداللهی به کمی فراتر از یک دهه محدود می‌شود؛ یکی از آن‌ها که در اوج موفقیت، کنار گذاشته شد. یکی از آن‌ها که در اوج موفقیت، کنار گذاشته شد. تا سال ۱۳۶۱ و با ساخت قرنطینه تلاش کرد به تطبیق با شرایط تازه. حاصل این‌که، جایگاه سینمایی و میراث‌ش را باید در همان یک دهه جست‌وجو کنیم.

اسداللهی را امروز بیش از هرچیز با یکی از دیده‌شده‌ترین و آیکونیک‌ترین فیلم‌های عامه‌پسند تاریخ سینمای ایران همسفر به‌خاطر می‌آوریم؛ اما او، یکی از نسل جوانان آمده در دهه پنجاه بود که می‌خواست روتین‌های سینمای عامه‌پسند را از شکل سنتی‌اش به نمونه‌های غربی تغییر دهد و یک‌جور سینمای روز جریان اصلی بسازد که مؤلفه‌هایی شبیه سینمای جوانانه‌ی آن‌سوی مرزها دارد. سطح دیگری از این تلاش را هم در آثار محمد (فرزان) دل‌جو می‌توان سراغ گرفت. فیلم‌هایی که شبیه آثار عامه‌پسند هم‌دوره‌ی خود نیستند و می‌خواهند روی مرزی از تصویر واقعی اجتماع و جوانان آن مقطع و المان‌های جریان سرگرمی به سبک غربی‌اش حرکت کنند اما کمال‌گرایی و بی‌اعتنایی منتقدانِ دل‌باخته به سینمای جریان روشن‌فکری که اکستریم‌تر از هر زمان دیگری هر نشانه‌ای از عامه‌پسندی را لعن می‌کردند، باعث شد خیلی کم‌تر از آن‌چه که باید، جدی گرفته شوند و تمایزشان با سینمای روز جریان اصلی، به شکل درست تحلیل شده و تحویل گرفته شود.

اسداللهی فقط کارگردان نبود. با شمایلی به کلی متفاوت از ستاره‌های دوران، خودش هم تصویر جوانانی بود که می‌خواست حرف‌شان را بزند. جایگاه‌ش در مقام یکی از چهره‌های جوان سینمای دهه‌ی پنجاه را می‌توانید روی پوستر «ارامش در حضور دیگران» و آن «وَ»ی پیش از اسم‌ش متوجه شوید.

اسداللهی فیلم‌نامه‌نویس بود. تمام کارهای خودش و فیلمی چون «راز درخت سنجد» را هم برای جلال مقدم (که آن هم تلاشی دیگر بود برای کاری دیگر کردن) نوشت. سریال اپیزودیک طلاق را میان شوهای پرستاره و مجموعه‌های عامه‌پسند نوشت و ساخت؛ و چنان گرفت، که گوگوش پس از پخش چند قسمت، برای تیتراژش ترانه خواند. آن ترانه‌ی ماندگار را: بشنو هم‌سفر من...

همه‌ی این‌ها اما چنان که شرح‌ش رفت در فضای به‌شدت خط‌کشی‌شده‌ی دهه ۵۰ که یا باید عامه‌پسند می‌بودی، و یا سیاسی و روشن‌فکر نادیده ماند؛ و در گذر زمان، اندک کسانی در رجوع به تاریخ، کمی از آن نوشتند؛ اما فقط کمی، و نه در اندازه‌ای که حتا دل‌گرم کند فاعلان آن مسیر قدری متفاوت را به قدردیدن در بازخوانی تاریخ.

مسعود اسداللهی نزدیک به هشت دهه زندگی کرد اما تنها یک‌دهه‌اش را در سینمای جریان اصلی کشورش گذراند. با این حال، فیلمی ساخت که نسل‌ها با آن عاشقی کردند و خودش با آن اتفاق ناخواسته در ادامه‌ی مسیر، با همان چهره‌ی جوان دهه‌ی ۵۰اش، شمایلی از یک دوران سپری‌شده، در حافظه‌ی تاریخ سینمای ایران باقی ماند.