آیا «شباهت چهره» با «شباهت رفتار» ارتباط دارد؟

فرادید: انسان‌های هم‌چهره نه تنها مشخصات ژنتیکی یکسان بلکه رفتارهای یکسانی هم دارند، مثل سیگارکشیدن.

یک عکاس از سال ۱۹۹۹ تاکنون در حال جمع‌آوریِ عکس‌هایی از انسان‌هایی با چهره‌های مشابه است. محققان از این فرصت استفاده کرده و از چندین نفر از سوژه‌های این مجموعه درخواست کردند تا در مطالعۀ آنها مشارکت کنند. داوطلبان نمونه‌های DNA خودشان را در اختیار محققان قرار داده و به پرسش‌هایی درباره‌ خودشان پاسخ دادند. نتیجۀ تحقیقات این بود که انسان‌های هم‌چهره نه تنها مشخصات ژنتیکی یکسان بلکه رفتارهای یکسانی هم دارند، مثل سیگارکشیدن.

مطالعه‌ جدیدِ محققان در اسپانیا نشان داد انسان‌هایی که ویژگی‌های چهره‌ آنها شبیه به هم است، در مشخصات ژنتیکی و سبک زندگی هم اشتراکات زیادی دارند. این مطالعه که در مجله‌ Cell reports منتشر شد در زمینه‌ مکانیسم‌های ژنتیکِ مولکولی که به ساختارِ صورت کمک می‌کنند، آگاهی‌بخش است. محققان می‌گویند این یافته‌ها را در نهایت می‌توان در علوم جنایی به کار برد. به عبارت دیگر می‌توان با کمک DNA پیش‌بینی‌هایی از ساختار چهره کرد.

روند آزمایش

ریکی جاشی از موسسه‌ تحقیقات سرطان خون جوزِف کارِراس در بارسلونا و همکارانش ۳۲ جفت عکسِ غیر مرتبط از انسان‌های هم‌چهره را از مجموعه عکس‌های هنرمند کانادایی فرانسوا برونِل انتخاب کردند که از سال ۱۹۹۹ در حال جمع‌آوری عکس‌های انسان‌های هم‌چهره است. جاشی و همکارانش از سه الگوریتم تشخیص چهره‌ متفاوت برای تحلیل عکس‌ها استفاده کردند تا شباهت‌های میان هر جفتِ هم‌چهره را تعیین کنند. بیست‌وپنج مورد از جفت‌ها با حداقل دو الگوریتم با عنوانِ «بسیار شبیه» دسته‌بندی شدند و نیمی با هر سه الگوریتم، برابر و قابل‌ قیاس با دوقلوهای همسان بودند. در گام بعدی با تمام سوژه‌های ۳۲ عکسِ منتخب تماس گرفته و از آنها خواسته شد پرسشنامه‌ای را کامل کنند و نمونه‌ بزاق‌شان را برای موسسه بفرستند.

محققان DNA را از نمونه‌های بزاق استخراج کرده و آن را به سه روش تحلیل کردند:

۱) آنها ژنوم هر شرکت‌کننده را با نقشه بیش از ۴.۳ میلیون واریانتِ ژن به نام چندریختی تک-نوکلئوتید (SNP ها) مقایسه کردند.

۲) وَراژنگانِ شرکت‌کنندگان را با مقایسه‌ی بیش از ۸۵۰۰۰۰ سایتِ اصلاحِ DNA بررسی کردند.

و

۳) از توالی‌یابی آران‌ای برای مقایسه‌ی میکروبیوم‌های شرکت‌کنندگان استفاده کردند.

چهره‌های مشابه، رفتارهای مشابه

تحلیل‌ها نشان داد ۹ نفر از ۱۶ جفتی که بسیار به هم شبیه بودند در بیش از ۱۹۲۰۰ SNP در بیش از ۳۷۰۰ ژن اشتراک دارند و این شباهت‌ها به واسطه‌ داشتن نیاکان مشترک نیست. بر عکس، در وَراژنگان و میکروبیوم آنها شباهت بسیار کمی وجود داشت. علاوه بر این، این افراد هم‌چهره ویژگی‌های فیزیکی مشابهی هم داشتند، مثلاً وزن و قد، همینطور عادت‌ها و رفتارهایی نظیر سیگارکشیدن و سطح تحصیلی به این معنا که واریانت‌های ژنتیکی مشترک نه تنها بر ظاهر فیزیکی بلکه بر سبک زندگی هم اثر می‌گذارد.

این مطالعه به واسطه‌ اندازه‌ کوچکِ نمونۀ بررسی‌شده محدود است و نمی‌تواند نمایانگر جمعیت جهان باشد. ۳۰ مورد از جفت‌های هم‌چهره از تبار اروپایی و سه مورد باقیمانده از تبار آسیای شرقی، آسیای جنوبی و اسپانیا بودند. با وجود این، می‌شود گفت که شواهد لازم برای اثبات رفتار مشابه در چهره‌های مشابه اکنون موجود است.