سهم ایران از درآمد جذب دانشجویان خارجی

خبرآنلاین: وزارت علوم در سودای افزایش سهم ایران در جذب دانشجویان خارجی است. اما نتیجه تلاش ها در سال های گذشته، آمار ناچیزی از حضور دانشجویان خارجی در کشور است.

محمدحسین نجاتی در خبرآنلاین نوشت: وزارت علوم در دولت تدبیر و امید، سعی دارد با انجام تدابیری زمینه افزایش جذب دانشجویان خارجی در کشور را فراهم کند. دراین باره مدیرکل اموردانشجویان غیرایرانی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری می‌گوید: در حال حاضر برنامه ما جذب سالانه پنج‌هزارنفر دانشجوی غیرایرانی است که دوهزار نفر آنها بورسیه و سه‌هزار نفر آنها آزاد هستند. آمار‌های رسمی از سوی موسسه آموزش بین‌المللی در قالب گزارش «درهای باز» نشان می‌دهد ایران در زمینه جذب دانشجویان خارجی در منطقه خاورمیانه نیز جایگاه مناسبی ندارد. بر اساس آخرین اطلاعات مربوط به تعداد دانشجویان خارجی که به سال ۲۰۱۲ برمی‌گردد، در ایران تنها دو هزار و ۵۰۰ دانشجوی بین‌المللی در حال تحصیل بوده‌اند که نسبت آنان به دانشجویان خارجی کمتر از ۰/۰۸ بوده است.

با این حال صمد حاج‌جباری در مورد اهداف پذیرش دانشجویان غیرایرانی گفت: یکی از مهم‌ترین اهداف وزارت علوم در این زمینه ترویج فرهنگ و زبان فارسی است و هنگامی که این دانشجویان برای تحصیل به ایران می‌آیند، باید زبان فارسی را فرا بگیرند. همین باعث آشنایی با فرهنگ و رسوم ایران می‌شود. این افراد با فرهنگ ما آشنا شده و توانمندی کشور ایران را می‌بینند، هنگامی که به کشور خود بازمی‌گردند به صورت غیرمستقیم سفیر فرهنگی ایران در کشورهای خود می‌شوند.

سهم ناچیز ایران در جذب دانشجویان خارجی در شرایطی است که هم اکنون هر روز بازار گردشگري علمي رونق بيشتري مي‌گيرد و پيش‌بيني‌ها نشان مي‌دهد كه تا سال ۲۰۲۴ ميلادي شمار دانشجويان بين‌المللي در سراسر جهان به ۳.۸ ميليون نفر خواهد رسيد. اما امار دانشجویان خارجی در ایران نزدیک به صفر است؛ جمعاً آمار بورسیه‌ها در ایران ۲ هزار و ۵۰۰ نفر است که بیشتر آنها از کشورهای افغانستان، سوریه، پاکستان و هند هستند. این یعنی چیزی حدود یک دهم درصد در حالی که در اروپا این نسبت نزدیک به ۱۰ درصد است.

اما سئوال این است که رقبای کشور هایی همچون ترکیه، امارات، مالزی سنگاپور و.. چه کارهایی انجام می دهند تا بتوانند به تاجری تاثیر گذار در بازار گردشگري علمي تبدیل شوند؟ این گزارش تا حدی می تواند پاسخی به این سوال باشد.

راهبردهای کشورهای رقیب ایران برای جذب دانشجوی خارجی

برخی کشور های دانشجو پذیر جهان در این زمینه دارای تجارب ارزشمندی هستند. در استرالیا به منظور تشویق دانشجویان به شرکت در طرح های مبادله دانشجویان بین المللی طرحی حت عنوان " سفر به فرهنگ های دیگر" تسوط دانشگاه ملبورن در دست اجراست.

در نیوزلند فشار تقاضا برای پذیرش دانشجی خارجی موجب تعیین سهمیه برای دانشگاه ها شده است. یافته های یک مطالعه در این کشور نشان داد اگرچه دانشاه های دولتی نیوزلند از اهمیت نقش دانشجویان بین المللی در جریان درآمدزایی و بین المللی کردن موسساتشان آگاهی دارند، کنترل تعداد دانشجویان بین المللی و در نظر گرفتن اهداف دیگر را نیز حایز اهمیت می دانند.

هم اکنون بیشتر کشور های جهان به خصوص کشور های در حال توسعه چون مالزی، ترکیه ، سنگاپور، امارات متحده عربی، جمهوری آذربایجان و ارمنستان و... برنامه های مدون و بلند پروازانه ای برای توسعه جذب دانشجویان خارجی تدارک دیده اند. به طوریکه دولت سنگاپور به عنوان یک راهبرد، برای تحقق هدف بلند مدت سال ۲۰۱۵ برای جذب استعداد های درخشان به دانشگاه ها یارانه پرداخت می کنند.

اما راهبرد امارات تبدیل شدن به قطب علمی و فرهنگی در خاورمیانه است. در این کشور فستیوال سالانه متفکرین خاورمانه با هدف توعه بین المللی شدن برگزارمی شود. مرکزیت اجرای این طرح با حمایت دانشگاه ام ای تی، استنفورد و تحت مدیریت کلان انگلیسی هاست. اماراتی ها برای پیشبرد اهداف خود همچنین اقدام به احداث قریه المعرفه کردند که هم اکنون حدود ۳۰ هزار دانشجو جذب کرده اند.

از سوی دیگر کشور ترکیه حرکت خود را در این زمینه دیرتر از سایر کشور های آسیایی و رقیب آغاز کرده است. به طوریکه این کشور در سال دو هزار چهار دانشگاه خود را به نام های (اوتادغو، غازی، آنکارا، حاجت تپه) را به عنوان طرحی برای جذب دانشجویان خارجی مسلمان به نخست وزیر این کشور ارائه داد. اما راهبرد مالزی در این زمینه بالا بردن کیفیت و پایین آوردن هزینه است. در این کشور براساس آمار فوق تعداد دانشجویان خارجی در سه سال گذشته جهشی بیش از صد درصد را تجربه کرده است.


سهم ایران از جذب دانشجوی خارجی

در این میان سهم ایران از تحرک دانشجویان خارجی بین المللی بسیار اندک است. چنانچه تعداد دانشجویان شاغل به تحصیل در ایران ۴ میلیون و نیم باشد، تنها حدود یک دهم درصد از این تعداد خارجی هستند.

براساس گزارش مرکزپژوهش های مجلس این سهم اندک با اهداف مندرج در سند چشم انداز یعنی تبدیل شدن به قدرت اول منطقه در عرصه علم و فناوری هم خوانی ندارد. در حال حاضر براساس گزارش اداره کل دانشجویان وزارت علوم، ترکیب دانشجویان خارجی در ایران نشان می دهد، ۵۰.۸ درصد آنها از کشور های خاورمیانه هستند. به طوریکه ۴۱.۵ درصد از کشور افغانستان، ۲۰ درصد از کشور سوریه، ۲۱.۳ درصد آنان از کشورهای آسیای میانه و ۸.۷ درصد از هند و پاکستان هستند.
فارغ از آمار های مطرح شده، پيش‌بيني‌هاي اعلام شده نشان مي‌دهند تا سال 2024 ميلادي، كشورهاي هندوستان، چين، اندونزي و ايالات متحده، ميزبان بيش از نيمي از جمعيت 18 تا 22 ساله جهان خواهند.

هم اکنون شرایط به شکلی است که هر روز بازار گردشگري علمي رونق بيشتري مي‌گيرد و پيش‌بيني‌ها نشان مي‌دهد كه تا سال 2024 ميلادي شمار دانشجويان بين‌المللي در سراسر جهان به ۳.۸ ميليون نفر خواهد رسيد. با اين حال آموزش عالي ایران بدون توجه به اهميت گردش مالي و اطلاعاتي موجود در اين بازار همچنان به حداقل سهم در آن بسنده كرده است.

بر اساس سند آمايش آموزش عالي در سال 1404، 25 هزار دانشجوي خارجي بايد در دانشگاه‌هاي كشورمان مشغول به تحصيل باشند. يعني چيزي حدود 65 صدم درصد از كل دانشجويان بين‌المللي سهم دانشگاه‌هاي ايراني خواهد بود.


چرا دانشگاه‌هاي غربي مقصدند؟

در جريان جذب دانشجويان بين‌المللي، دانشگاه‌هاي غربي همواره توانسته‌اند بيشترين سهم را از آن خود كنند. به طوري كه امريكا، انگليس، استراليا، آلمان و كانادا تا سال ۲۰۲۴ همچنان مقصد اصلي دانشجويان بين‌المللي خواهند بود. اولين دليل براي اين امر سعي در تحقق جريان آزاد اطلاعات علمي در دانشگاه‌هاي مغرب زمين است. اين كار كمك بزرگي به غرب و مراكز علمي و آموزشي آن ديار براي جذب سرمايه‌هاي انساني و ظرفيت‌هاي بزرگ علمي و پژوهشي كرد.

شاهد اين مدعا هم كلوني نخبگان برتر دنيا در مراكز علمي و پژوهشي غرب است. همچنين به موازات اين امر غرب با دنبال كردن عمليات رواني توانسته است از دانشگاه‌هاي خود مدينه فاضله‌اي در ذهن دانشجويان كشورهاي در حال توسعه يا كمتر توسعه يافته بسازد و با تغيير زبان بين‌المللي علم از فارسي به انگليسي مسير را براي خود هموار كند.

در جدول زیر سهم کشورهای برتر در زمینه جذب دانشجویان خارجی را بخوانید؛