تامین کسری ۴۰۰هزار میلیاردی بودجه از کجا؟

اعتماد: رییس کمیسیون اقتصادی مجلس از کسری ۴۰۰ هزار میلیارد تومانی بودجه امسال خبر داده و عنوان کرده که «در ناترازی بودجه انتظار داریم تا در بودجه سال آینده دولت احکام خوبی در نظر بگیرد تا بتوانیم این کسری بودجه را مدیریت کنیم.» پورابراهیمی اشاره‌ای به این «احکام خوب» مد نظر مجلس نکرده، اما گمانه‌زنی‌هایی از افزایش نرخ حامل‌های انرژی در فضای رسانه‌ای برای پوشش کسری بودجه مطرح شده است. گمانه‌زنی‌هایی که همگی «تکذیب» شده‌اند. 

به‌طور مثال، عبدالعلی رحیمی مظفری، عضو هیات‌رییسه کمیسیون انرژی مجلس اعلام کرده«تاکنون بحثی در خصوص افزایش قیمت حامل‌های انرژی (برق، گاز، آب، نفت، بنزین و گازوییل) در بودجه سال ۱۴۰۲ مطرح نشده است.»

به گفته رحیمی مظفری، «اگر تصمیم بر این باشد که توزیع عادلانه سرانه انرژی در کشور انجام شود باید در حوزه اقتصاد انرژی انقلابی صورت گیرد که کار بسیار سنگینی است.» البته این عضو کمیسیون انرژی مجلس گفته است:« اگر ما فشار عدالت انرژی را صرفا بر روی یکی از حامل‌های انرژی وارد کنیم شاید در آن حوزه موفق شویم اما ممکن است این‌بار به سمت سایر حامل‌های انرژی برده شود که خودش مشکل‌ساز خواهد بود.» 

بر اساس آخرین آمار‌های اعلامی مصرف روزانه بنزین با افزایش ۱۶ درصدی نسبت به مدت مشابه پارسال به ۱۱۱ میلیون لیتر رسیده است. به گفته مسوولان مصرف بنزین کشور در گذشته فقط در بعضی از روز‌های پر تردد در فصل تابستان به این اعداد می‌رسید، اما ثبت این ارقام در زمستان که تردد خودرو‌ها و سفر‌های بین شهری به نحو قابل ملاحظه‌ای کاهش پیدا می‌کند، بی‌سابقه بوده و امسال تنها سالی است که برخلاف گذشته، مصرف در زمستان کاهش نیافته است. 

این آمارها برخی شایعات را قوت بخشیده که شاید دولت برای حفظ تعادل تولید و مصرف بنزین دست به اصلاح قیمتی بزند. از یکسو مصرف را کنترل کند و از طرفی میزان کسری بودجه دولت کاهش یابد. با این حال، مدیرعامل شرکت پخش فرآورده‌های نفتی در خصوص شایعات افزایش نرخ بنزین در این باره گفته است که «هیچ گونه تصمیمی مبنی بر تغییر در سهمیه، سهمیه‌بندی و افزایش قیمت بنزین تاکنون اتخاذ نشده و این موضوعات مطرح نیست.»

اما اگر گزینه «شوک درمانی» و افزایش قیمت حامل‌های انرژی روی میز دولت نباشد؛ گزینه جایگزین برای پوشش کسری بودجه چیست؟ این سوال را با سه کارشناس اقتصادی مطرح کرده‌ایم. 

همواره شاهد اصلاح بودجه در ماه‌های پایانی سال هستیم

عزت‌الله یوسفیان‌ملا، نماینده مجلس دوره دهم در این باره به «اعتماد» می‌گوید: همواره دولت‌ها در طول 43 سال گذشته در ایران با کسری بودجه مواجه بوده‌اند و این قضیه برای امسال و سال پیش و سال آینده هم نیست. به خصوص در دهه 90 در ماه‌های آبان و آذر دغدغه اصلی دولت‌ها پرداخت حقوق فروردین ماه کارمندانش است و معمولا ما شاهد اصلاح بودجه در ماه‌های پایانی سال هستیم.

یوسفیان‌ملا در ادامه گفت: بودجه به دو بخش عمرانی (راه‌سازی، ساختمان‌سازی و سد‌سازی و...) و بودجه جاری (حقوق پرسنل، هزینه‌های جاری و آبونمان و...) تقسیم می‌شود که معمولا کسری‌ها در بخش بودجه جاری رخ می‌دهد و در حالی که بخش عمرانی بی‌زبان است. اما بخش مربوط به بودجه جاری زبان دارد و حتما باید در آخر هر ماه حقوق و مزایای پرسنل دولت واریز شود.

برای تامین کسری‌ها، بودجه عمرانی را صرف بودجه جاری می‌کنند

این نماینده مجلس با اشاره به چگونگی تامین کسری بودجه 300 تا 400 همتی دولت در سال 1401 خاطرنشان کرد: معمولا در بخش اصلاحات بودجه اینگونه است که بودجه مربوط به عمرانی را به بخش جاری منتقل و در آنجا مصرف می‌کنند. در اصل بودجه بی‌زبان را به زبان‌دار می‌دهند و اغلب دولت در این ایام دو راهکار دارد یا می‌تواند با اخذ مجوز از مجلس از خزانه و بانک مرکزی استقراض کند یا اینکه قانون بودجه سال 1401 را با اصلاحی که انجام می‌دهد از عمرانی به جاری منتقل کند.

او در مورد احتمال افزایش قیمت بنزین در سال 1402 نیز افزود: به هیچ‌وجه مردم و اقتصاد کشور تحمل بیشتر افزایش قیمت‌ها را ندارند. چرا که افزایش سوخت در ایران منشأ گرانی‌هاست و در صورتی که چنین تصمیمی گرفته شود مشکلات عدیده‌ای برای کشور به وجود خواهد آمد و بعید است که دولت این سیاست را در سال 1402 اجرایی کند.