برخورد صاعقه چه بلایی سر بدن انسان می‌آورد؟

زومیت: برخورد صاعقه به انسان حادثه وحشتناکی است، اما همیشه کشنده نیست. اما این پدیده با بدن انسان چه می‌کند؟

اکثر افرادی که براثر برخورد صاعقه جان خود را ازدست می‌دهند، به‌دلیل ایست قلبی بلافاصله کشته می‌شوند؛ زیرا ولتاژ الکتریکی عظیم صاعقه، ریتم طبیعی قلب را دچار اتصال کوتاه می‌کند. برخورد صاعقه با انسان همچنین ممکن است آسیب‌های دیگری مانند ازهم‌پاشیدن پرده‌ی گوش براثر موج فشار وارده، ازکارافتادن سیستم تنفسی و سوختگی ثانویه درنتیجه‌ی آتش‌گرفتن مو یا لباس‌ها را به‌همراه داشته باشد.

بااین‌حال صاعقه تمام قربانیان خود را نمی‌کشد و حدود ۹۰ درصد از افراد آسیب‌دیده زنده می‌مانند. رعدوبرق می‌تواند در کسری از ثانیه از بدن شما عبور کند و درنتیجه در اغلب موارد، حتی زمان کافی برای برجاگذاشتن اثر نیز ندارد.

اما افرادی که از صاعقه جان سالم به‌در می‌برند معمولا با آسیب عصبی، اختلال اضطراب پس از حادثه (PTSD) و برخی از علائم عصبی مانند اختلال در قضاوت و مشکل تمرکز دست‌وپنجه نرم می‌کنند. دکتر مری آن کوپر، استاد برجسته‌ی پزشکی اورژانس دانشگاه ایلینوی در شیکاگو می‌گوید این علائم عصبی مشابه آسیب‌هایی است که بازیکنان فوتبال پس از ضربه‌ی مغزی با آن‌ها درگیر می‌شوند.

براساس گفته‌های کوپر، باتوجه به تعداد کم صاعقه‌ها و کمبود نسبی بودجه‌ی لازم برای تحقیقات، دقیقا مشخص نیست که این آسیب‌های مغزی چگونه رخ می‌دهند. بااین‌حال برخی از کارشناسان معتقدند که این آسیب‌ها درنتیجه‌ی ترکیبی از اختلالات بافتی ناشی از جریان و فشار ترومای بلانت دراثر تغییر ناگهانی فشار هوا اتفاق می‌افتد.

برخی از آسیب‌های مغزی ناشی از رعدوبرق می‌توانند شدید و گاهی ناتوان‌کننده باشند. به‌گزارش سرویس هواشناسی ملی آمریکا، تعدادی از بازماندگان اصابت صاعقه مشکلاتی مانند ازدست‌دادن حافظه، دردهای مزمن عصبی، افسردگی و حتی توانایی‌های روانی همچون پیش‌آگاهی یا الهام را گزارش می‌دهند.

به‌گزارش مجله‌ی پزشکی نیوانگلند، رعدوبرق نقش‌های لیختنبرگ بدون دردی را روی کمر یک مرد ۵۴ ساله به‌جا گذاشت. این علائم دو روز بعد ازبین رفتند.

برخی از نجات‌یافتگان از برخورد صاعقه از ایجاد نقش‌های لیختنبرگ روی پوست خود گزارش می‌دهند. تصور می‌شود که این نقش‌ها براثر آسیب‌دیدگی رگ‌های خونی و نشت مایع به بافت اطراف آن ناشی می‌شوند. در یک گزارش موردی در سال ۲۰۲۰ از مجله پزشکی نیوانگلند، وضعیت مردی ۵۴ ساله که مورد اصابت صاعقه قرار گرفته بود، توصیف شد. این مرد ابتدا بی‌حسی را در برخی از نقاط بدن تجربه کرد و سپس نقش‌های لیختنبرگ در بازوی چپ، ران، پشت و باسن او ظاهر شدند. بااین‌حال، وی گزارش داد که نقش‌ها بدون درد بودند و دو روز بعد، وقتی از نزد دکتر بازگشت، از بین رفتند.

افکار خودکشی یکی دیگر از علائم رایج در بازماندگانی است که دردهای شدید و مشکلات مربوط به بهبودی را تجربه می‌کنند. این موضوع را استیو مشبرن در گفتگوی خود با واشنگتن پست عنوان کرده است. مشبرن در سال ۱۹۶۹، پس از برخورد صاعقه دچار شکستگی کمر شد و درحال‌حاضر مدیریت یک گروه بین‌المللی پشتیبانی از نجات‌یافتگان صاعقه را برعهده دارد.

خوشبختانه صدمات ناشی از صاعقه، جزو قابل‌پیشگیری‌ترین موارد در کشورهای توسعه‌یافته به‌شمار می‌روند. به‌توصیه‌ی کوپر، هنگام وقوع رعدوبرق باید هرچه‌سریع‌تر به فضایی ایمن پناه ببرید و تا ۳۰ دقیقه پس از آنکه هیچ صاعقه‌ای اتفاق نیفتاد، از پناهگاه خود خارج نشوید.

طبق هشدار بلومنتال، تنها ۳ تا ۵ درصد از صاعقه‌ها به‌صورت مستقیم با انسان برخورد می‌کنند. به‌گفته‌ی او، صدمات ناشی از برخورد اجسامی مانند درخت یا ساختمان به انسان پس از برخورد صاعقه به آن‌ها، ۵ درصد دیگر از آسیب‌های رعدوبرق را شامل می‌شوند. شایع‌ترین آسیب‌های صاعقه که ۸۰ درصد از صدمات آن را تشکیل می‌دهند به صاعقه‌های جانبی و جریان زمین مربوط می‌شوند.

در صاعقه‌ی جانبی، قربانی در نزدیکی جسمی قرار دارد که صاعقه به آن برخورد کرده و درنتیجه مقداری از پتانسیل الکتریکی به فرد تماشاچی منتقل می‌شود. در جریان زمین نیز اتفاق مشابهی رخ می‌دهد و زمانی اتفاق می‌افتد که صاعقه به زمین زیر پای قربانی برخورد کند. این حوادث می‌توانند به آسیب چند نفر به‌صورت هم‌زمان منجر شوند. به‌گفته‌ی بلومنتال، همین موضوع سبب می‌شود تا هنگام برخورد صاعقه به زمین، گله‌های حیوانات به‌صورت یک‌جا ازبین بروند.

۱۰ تا ۱۲ نهایی آسیب‌های صاعقه، از پدیده‌ی عجیبی به‌نام «جریان‌های رو به بالا» ناشی می‌شوند. این وضعیت زمانی اتفاق می‌افتد که نیروهای الکتریکی با بار مثبت روی زمین، جذب ابرهای طوفانی با بار منفی در بالای سر می‌شوند. با تقویت بار مثبت، پیچکی از هوای باردار به سمت آسمان حرکت می‌کند و یک شوک الکتریکی به سمت زمین روانه می‌شود.