اقتصاد مقصد مهاجرتی ایرانی‌ها ناگهان خراب شد!

شرق: ده‌ها هزار کشاورز آلمانی در ادامه اعتصاب گسترده خود، با تراکتور وارد شهر برلین، پایتخت آلمان، شدند تا در اوج تظاهرات یک‌هفته‌ای خود علیه طرح لغو معافیت‌های مالیاتی گازوئیل، نارضایتی خود را در این اقدام نمایشی به نمایندگان بوندستاگ، پارلمان فدرال آلمان، نشان دهند. هفته گذشته نیز کشاورزان معترض، ورودی بزرگراه‌ها را بستند و ترافیک سنگینی را در جاده‌های آلمان به وجود آوردند تا دولت اولاف شولتس، صدراعظم آلمان را مجبور به کنارگذاشتن کامل این طرح کنند. آنها از امتیازاتی که دولت تاکنون داده، راضی نیستند. پیش‌ازاین در چهارم ژانویه دولت اعلام کرده بود که در طرح اولیه خود در این موضوع بازنگری کرده و به‌این‌ترتیب معافیت‌های مالیاتی مربوطه برای وسایل نقلیه کشاورزی حفظ خواهد شد، کمک‌های یارانه‌ای به کشاورزان تضمین خواهد شد و حذف معافیت مالیاتی دیزل نیز به صورت تدریجی در مدت سه سال اجرا خواهد شد. اعتراضات کشاورزان، در زمان نارضایتی عمیق عمومی از دولت شولتس برگزار می‌شود که به دلیل نزاع‌های عمومی مکرر و کشمکش‌های طولانی بر سر تصمیماتی که اغلب اطلاع‌رسانی ضعیفی درباره آنها می‌شود، بدنام شده است.

اعتصاب کشاورزان تنها بخشی از چالش‌های بزرگ آلمان است. آلمان در بیشتر سال‌های پس از جنگ دوم جهانی الهام‌بخش رفاه و ثبات سیاسی بود؛ اما اقتصاد این کشور اکنون دچار رکود شده و همبستگی اجتماعی جای خود را به ترش‌رویی و تفرقه داده است. نشریه بلومبرگ با پرداختن به این موضوع، توزیع نابرابر ثروت در آلمان را دلیل کمتر شناخته‌شده این ضعف عنوان می‌کند. طبق بررسی سال ۲۰۲۱ بانک مرکزی آلمان،‌ دهک اول خانوارهای آلمانی دست‌کم ۷۲۵ هزار یورو دارایی خالص دارند و این یعنی اینکه بیش از نیمی از ثروت کشور در دست ۱۰ درصد از افراد جامعه است. این در حالی است که بیشترین دارایی خالص چهار دهک پایینی خانوارها تنها ۴۴ هزار یورو بوده است. میانگین دارایی خالص خانوارها در آلمان نیز فقط ۱۰۷ هزار یورو است؛ یعنی اینکه دقیقا نیمی از خانوارها کمتر از این مبلغ و نیم دیگر بیشتر از این مبلغ دارایی دارند. احساس فراگیر مردم آلمان مبنی بر اینکه کشور در حال رهاشدن است، توأم با زیرساخت‌های قدیمی، تورم و نبود گاز ارزان روسیه، سبب القای حس ناامنی اقتصادی در بین آلمانی‌ها شده است؛ به طوری که مردم فکر می‌کنند استانداردهای زندگی آنها در معرض تهدید قرار گرفته و دولت هم کنار کشیده است. کریس برایانت، نویسنده مقاله‌ای در بلومبرگ، معتقد است بزرگ‌ترین اقتصاد اروپا باید در بلندمدت سیستم مالیاتی خود را اصلاح کند و توزیع گسترده‌تری از سرمایه را ترویج کند.

چرا  صرفه‌جویی؟

کشاورزان خشمگین آلمانی در روزهای اخیر در اعتراض به کاهش یارانه‌های کشاورزی، جاده‌ها و مسیرها را در سراسر این کشور بند آوردند. از طرفی، حامیان راست افراطی حزب «آلترناتیو برای آلمان» عامل مشکلات مالی و اقتصادی آلمان را مهاجران می‌دانند. طبق نظرسنجی‌ها اگر همین حالا قرار باشد در آلمان یک انتخابات برگزار شود، تقریبا یک‌چهارم مردم به حزب آلترناتیو برای آلمان رأی می‌دهند و این محبوبیت احتمالا تا انتخابات آتی در سال آینده سیر صعودی بیشتری خواهد گرفت. پس از حکم ماه گذشته دادگاه قانون اساسی آلمان مبنی بر غیرقانونی‌بودن اقدام دولت برای استفاده از مازاد وجوه‌ همه‌گیری کرونا برای سرمایه‌گذاری‌های اقلیمی، دولت فدرال مجبور شده است ۱۷ میلیارد یورو در بودجه امسال پس‌انداز کند. تفکر اقتصادی حزب «دموکرات‌های آزاد (زردها)» مبنی بر استقراض‌نکردن و در هم آمیخته‌شدن آن با تعهد حزب «سوسیال‌دموکرات‌ها (قرمزها)» به هزینه‌کرد در حوزه‌های رفاهی، در کنار عزم حزب «سبزها» برای ترویج کربن‌زدایی، همگی دست به دست هم دادند که بحث‌هایی پیش بیاید که تقریبا هیچ‌کس از طرح آنها راضی نیست. در اعتراضات اخیر در آلمان، به دار آویختن چراغ‌های راهنمایی به‌عنوان ائتلاف سه حزبی دولت آلمان، در کنار جاده‌ها خودنمایی می‌کند. این نارضایتی‌ها تا حدودی یادآور نحوه اعتراض حامیان ترامپ و جلیقه‌زردهای فرانسه است و از دامن‌زدن‌های رسانه‌های اجتماعی و حس سوء‌ظن به رسانه‌های جریان اصلی نشئت می‌گیرد. به هر حال، این دوقطبی‌سازی برای کشوری که به انسجام و رفاه مشترک افتخار می‌کند، تکان‌دهنده است. آلمان در رتبه‌بندی ثروت اروپا نزدیک به یونان است. نابرابری اقتصادی در آلمان بر‌اساس استانداردهای اروپایی تقریبا بالا است و به گزارش یورونیوز، همان‌طور که در مقاله بلومبرگ آمده، میانگین ثروت خالص در آلمان برابر ۱۰۷ هزار یورو است که بسیار کمتر از میانه ثروت در کشورهای حوزه پولی یورو (حدود ۱۵۰ هزار یورو) است. میانگین ثروت خانوار آلمانی فقط کمی بیشتر از میانه ثروت خانواده‌های یونانی است. البته یک استدلال وجود دارد که آلمانی‌ها به دلیل خدمات عمومی باکیفیتی که در کشور دارند، برای زندگی راحت نیازی به پول زیاد ندارند: مهدکودک در برخی ایالت‌ها رایگان است و به طور مشابه شهریه دانشگاه‌های دولتی نیز رایگان است. به‌تازگی اتحادیه‌های کارگری افزایش دستمزد داشتند، سپرده‌گذاران بهره بیشتری از بانک دریافت می‌کنند و کشاورزان نیز به برخی از خواسته‌های خود رسیده‌اند؛ با این حال کمتر از نیمی از خانوارها صاحب‌ خانه هستند و از‌این‌رو از افزایش قیمت ملک و املاک بهره‌ای نبرده‌اند. طبق گفته «بوندس بانک (بانک مرکزی آلمان)»، متوسط ثروت خانوارهای مستأجرنشین آلمانی فقط ۱۶ هزار یورو است. در همین حال از هر شش آلمانی فقط یک نفر در بازار سهام سرمایه‌گذاری می‌کند. بسیاری از ثروت آلمان در اختیار شرکت‌های خصوصی و خانوادگی خرد و متوسط است که به «میتِل‌اِشتاند / Mittelstand» معروف هستند. به گفته صندوق بین‌المللی پول، این شرکت‌ها موتور ایجاد شغل هستند؛ اما ذخایر مالی آنها مبنای مازاد حساب‌های پس‌انداز در آلمان است که به نابرابری و سرکوب مصرف داخلی کمک می‌کند. مدت‌ها بود که صادرات پررونق آلمان و مازاد بودجه این کشور باعث شده بود این کاستی‌ها کمتر دیده شوند؛ اما اکنون ضعف‌های این مدل اقتصادی آشکار شده است. بر‌اساس برآورد رسمی منتشر‌شده، میزان تولید آلمان در سال ۲۰۲۳ معادل ۰.۳ درصد کاهش یافته است و اقتصاددانان بلومبرگ معتقدند اقتصاد آلمان ممکن است در سال جاری میلادی فقط ۰.۳ درصد رشد کند. سالخوردگی جمعیت نیز نظام بیمه اجتماعی سخاوتمندانه آلمان را تحت فشار قرار داده است. در‌صورتی‌که این رویه اصلاح نشود، نسبت بودجه‌ای که دولت برای بازنشستگی هزینه می‌کند تا سال ۲۰۵۰ از ۲۵ درصد به ۵۰ درصد افزایش خواهد یافت. طرح وزیر دارایی آلمان برای تقویت سیستم پرداخت بازنشستگی از طریق صندوق ثروت دولتی آلمانی با سرمایه‌گذاری در سهام جهانی نیز برای پر‌کردن این شکاف مالی کافی نیست.

بلومبرگ در انتهای مطلب خود به قلم کریس برایانت پیشنهادهایی برای این معضل ارائه می‌دهد. بیش از ۹ هزار آلمانی دست‌کم ۵۰ میلیون دلار دارایی خالص دارند که سومین تراکم ثروت در بین افراد فوق ثروتمند جهان است.

«سازمان همکاری اقتصادی و توسعه» و اقتصاددانان برجسته آلمانی نیز مدت‌هاست از سیستم مالیاتی این کشور انتقاد کرده‌اند؛ چرا‌که فشارها بیشتر به سمت دستمزدهاست؛ در‌حالی‌که مالیات بر دارایی و ارث پایین است. برای مثال، از ترس اینکه مشاغل و سرمایه‌گذاری‌ها ممکن است به خطر بیفتد، معافیت‌‌های گسترده‌ مالیاتی بر ارث و صاحبان مشاغل وجود دارد و مالیات بر ارث‌های بزرگ اغلب کمتر از ارث‌های کوچک‌تر است. نویسنده مقاله بلومبرگ معتقد است آلمانی‌ها فاقد روش‌های مالیاتی کارآمد برای سرمایه‌گذاری در بازار سهام هستند و این موضوع باید اصلاح شود. البته این راهکار به دلیل اینکه ممکن است پول‌های بیشتری را به سمت مهاجران معطوف کند، از سوی احزاب راست افراطی مانند حزب آلترناتیو برای آلمان به‌آسانی پذیرفتنی نیست.